ใบลานเถรวาทจารพระศาสน์สืบสายคัมภีร์

เถรวาท เป็นชื่อของนิกายที่เก่าแก่ที่สุดในพระพุทธศาสนา โดยศัพท์แปลว่า “ตามวาทะของพระเถระ” ซึ่งหมายถึงพระอรหันต์ขีณาสพ ๕๐๐ รูป ผู้ทำปฐมสังคายนา ณ ถ้ำสัตบรรณคูหา หลังพุทธปรินิพพาน ๓ เดือน เป็นนิกายหลักที่นับถือในประเทศศรีลังกา และประเทศในแผ่นดินเอเชียตะวันออกเฉียงใ https://dmc.tv/a21610

บทความธรรมะ Dhamma Articles > ความรู้รอบตัว
[ 14 ก.ค. 2559 ] - [ ผู้อ่าน : 2960 ]
ใบลานเถรวาท.....
จารพระศาสน์สืบสายคัมภีร์

เรื่อง : Tipitaka (DTP)
จากวารสารอยู่ในบุญฉบับเดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๕๕๙


     เถรวาท เป็นชื่อของนิกายที่เก่าแก่ที่สุดในพระพุทธศาสนา โดยศัพท์แปลว่า “ตามวาทะของพระเถระ” ซึ่งหมายถึงพระอรหันต์ขีณาสพ ๕๐๐ รูป ผู้ทำปฐมสังคายนา ณ ถ้ำสัตบรรณคูหา หลังพุทธปรินิพพาน ๓ เดือน เป็นนิกายหลักที่นับถือในประเทศศรีลังกา และประเทศในแผ่นดินเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ ไทย กัมพูชา ลาว และเมียนมาร์ซึ่งเป็นดินแดนที่พระเจ้าอโศกมหาราชส่งสมณทูตมาเผยแผ่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภายหลังเสร็จสิ้นการสังคายนาพระไตรปิฎกครั้งที่ ๓ ณ อโศการาม เมืองปาฏลีบุตร ในปี พ.ศ. ๒๓๔ โดยคณะพระโสณะและพระอุตตระเดินทางมาเผยแผ่ในดินแดนสุวรรณภูมิ คณะของพระมหินทะเดินทางไปยังตัมพปัณณิทวีป คือ ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน การเผยแผ่พระธรรมคำสอน ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ในยุคนั้น แม้จะแบ่งเป็น ๓ หมวด คือ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก และพระอภิธรรมปิฎกแล้ว แต่ก็ยังเป็นการสืบทอดด้วยการสวดท่องจำที่เรียกว่า มุขปาฐะ
 

     จนกระทั่งราวปี พ.ศ. ๔๐๐ เศษ จึงมีการจารึกคัมภีร์พระไตรปิฎกบาลีเป็นลายลักษณ์อักษรลงบนแผ่นใบลานเป็นครั้งแรก ณ อาโลกเลณสถาน ในประเทศศรีลังกา จากนั้นธรรมเนียมการจารจารึกพระไตรปิฎกลงบนแผ่นลานก็เผยแพร่มายังดินแดนสุวรรณภูมิ แต่เนื่องจากพระไตรปิฎกเป็นภาษาบาลีที่ทรงจำกันมากว่า ๔๐๐ ปี เป็นภาษาที่มีแต่เสียง ไม่มีรูปอักษรเป็นของตนเองแต่ละอาณาจักรจึงใช้อักขระของตนจารึกพระไตรปิฎกเป็นลายลักษณ์อักษร ทำให้ปัจจุบันเรามีคัมภีร์ใบลาน ๔ สายจารีตใหญ่ ๆ ที่ยังหลงเหลืออยู่ คือ จารีตศรีลังกาจารึกด้วยอักษรสิงหล จารีตพม่าจารึกด้วยอักษรพม่า จารีตไทยจารึกด้วยอักษรขอม และจารีตล้านนาจารึกด้วยอักษรธรรม
 

     แม้รูปลักษณ์ภายนอกของคัมภีร์ใบลานทั้ง ๔ สายจารีตหลักจะคล้ายคลึงกัน คือ มีแผ่นใบลานที่จารเนื้อความพระไตรปิฎกที่รวมกันเข้าเป็นมัด แล้วประกบหน้าหลังด้วยไม้เนื้อแข็ง ที่เรียกว่า “ไม้ประกับ” แต่หากศึกษาลึกลงไปในรายละเอียดปลีกย่อยของแต่ละสายจารีต จะเห็นความแตกต่างที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่สืบทอดมาตลอดหลายร้อยปี และจากการศึกษารวบรวมคัมภีร์ใบลานของโครงการพระไตรปิฎก ฉบับวิชาการ ที่เน้นการสำรวจในประเทศไทยศรีลังกา และเมียนมาร์ พบว่าโดยภาพรวมเนื้อหาในใบลานจะจารพระธรรมคำสอน ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์เหมือนกันแต่ลักษณะการแบ่งเนื้อหาในแต่ละมัดของแต่ละสายจารีตนั้นแตกต่างกัน ซึ่งสามารถอธิบายให้เห็นภาพได้ชัดเจนโดยการเปรียบเทียบกับพระไตรปิฎกฉบับพิมพ์ อาทิ คัมภีร์ทีฆนิกายแห่งพระสุตตันตปิฎกฉบับพิมพ์ ประกอบด้วยพระไตรปิฎก ๓ เล่ม คือ สีลขันธวรรค มหาวรรค และปาฏิกวรรค เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับคัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานที่พบในประเทศไทยซึ่งจารด้วยอักษรขอมและธรรมจะพบว่า คัมภีร์ใบลานหนึ่งมัดครอบคลุมเนื้อหาคัมภีร์เพียง ๑ เล่มเท่านั้น ซึ่งแตกต่างจากคัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานที่พบในประเทศศรีลังกาและประเทศเมียนมาร์ ที่มีเนื้อหาครอบคลุมคัมภีร์ทีฆนิกายครบทั้ง ๓ เล่ม คือ สีลขันธวรรค มหาวรรคและปาฏิกวรรค รวมอยู่ในมัดเดียวกัน ดังนั้นคัมภีร์ ๒ สายจารีตหลังนี้จึงมีขนาดมัดคัมภีร์ใหญ่กว่าจารีตไทยและล้านนา
 
 

     ความแตกต่างทางกายภาพประการถัดมา คือ ลักษณะการเข้าเล่ม คัมภีร์พระไตรปฎิกใบลานที่พบในประเทศไทย คือ จารตี ไทยและล้านนา ในหนึ่งมัดประกอบด้วยแผ่นลานหลาย ๆ ผูก หนึ่งผูกประกอบด้วยแผ่นลานที่มีการจารเนื้อหาจำนวน ๒๔ แผ่น และอาจมีแผ่นลานเปล่าอีก ๒-๔ แผ่นรวมอยู่ด้วยการรวมผูกใช้เชือกที่เรียกว่า สายสนอง ร้อยผ่านรูร้อยใบลานที่อยู่ทางด้านซ้ายมือเพียงด้านเดียว จากนั้นนำใบลานแต่ละผูกมารวมกันแล้วใช้ไม้ประกับประกบด้านหน้าและหลังเพื่อป้องกันไม่ให้แผ่นลานโค้งงอ แล้วจึงใช้เชือกมัดผูกใบลานเข้ากับไม้ประกับทางซ้ายและขวา แล้วห่อด้วยผ้าห่อคัมภีร์
 

     ในขณะที่คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานที่พบในประเทศศรีลังกาและในประเทศเมียนมาร์นอกจากมีเนื้อหาที่ครอบคลุมทั้งคัมภีร์แล้วการเข้ามัดไม่แบ่งเป็นผูกย่อยแต่รวมเป็นมัดใหญ่ ทั้งยังไม่ค่อยพบผ้าห่อคัมภีร์ สำหรับใบลานที่พบในประเทศศรีลังกาส่วนใหญ่ใช้เชือกเส้นยาวร้อยตามรูเฉพาะด้านซ้ายคล้ายจารีตไทยและล้านนา แต่ร้อยเชือกผ่านรูไม้ประกับด้านหนึ่งเข้ารูร้อยใบลานตั้งแต่แผ่นแรกจนใบลานแผ่นสุดท้ายทะลุไม้ประกับอีกด้านส่วนปลายเชือกนำมาพันเก็บมัดด้านขวา ซึ่งส่วนใหญ่ไม้ประกับมีการตกแต่งด้วยลวดลายประจำถิ่นที่สวยงาม ส่วนคัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานที่พบในประเทศเมียนมาร์ส่วนใหญ่ใช้ไม้เสียบเข้ารูใบลานทั้งซ้ายและขวาตั้งแต่แผ่นแรกจนแผ่นสุดท้ายก่อนใช้ไม้ประกับประกบซึ่งส่วนใหญ่ไม่นิยมทำลวดลาย เป็นเพียงไม้เนื้อแข็งทาสีเรียบ ๆ
 

     ลักษณะทางกายภาพที่แตกต่างกันอีกประการหนึ่ง คือ ขนาดของแผ่นลานที่นำมาใช้ ใบลานที่พบในประเทศไทยซึ่งจารด้วยอักษรขอมและอักษรธรรมไม่กว้างแต่ยาว ความกว้างและความยาวเฉลี่ยอยู่ที่ ๕๕ x ๕ ซม. ส่วนใหญ่มี ๕ บรรทัดต่อหน้า มี ๔๘-๙๐ อักษรต่อบรรทัด
 
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรขอม พบในประเทศไทย ที่กรุงเทพมหานคร
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรขอม พบในประเทศไทย ที่กรุงเทพมหานคร

คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรธรรม พบในประเทศไทย ที่ จ.แพร่
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรธรรม พบในประเทศไทย ที่ จ.แพร่

     ใบลานที่พบในประเทศศรีลังกาจารด้วยอักษรสิงหลมีความกว้างและยาวมากที่สุด ความกว้างและความยาวเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ ๕๘ X ๖.๕ ซม. มี ๘-๑๑ บรรทัดต่อหน้า มี ๘๐-๑๒๐ อักษรต่อบรรทัด
 
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรสิงหล พบในประเทศศรีลังกา ที่เมืองแคนดี
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรสิงหล พบในประเทศศรีลังกา ที่เมืองแคนดี

     ใบลานที่พบในประเทศเมียนมาร์ซึ่งจารด้วยอักษรพม่าสั้นที่สุด แต่มีความกว้างกว่าแผ่นใบลานที่พบในประเทศไทย ความกว้างและความยาวเฉลี่ยอยู่ที่ ๕๐ x ๖ ซม. มี ๘-๑๑ บรรทัดต่อหน้า มี ๖๕-๑๒๐ อักษรต่อบรรทัด
 
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรพม่า พบในประเทศเมียนมาร์ ที่เมืองย่างกุ้ง
คัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานจารด้วยอักษรพม่า พบในประเทศเมียนมาร์ ที่เมืองย่างกุ้ง

     คัมภีร์พระไตรปิฎกบาลีของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทเป็นที่ยอมรับกันว่า เป็นบันทึกคำสอนของพระพุทธเจ้าที่เก่าแก่ที่สุดดั้งเดิมที่สุด สมบูรณ์ที่สุด และถูกต้องแม่นยำที่สุด มีต้นกำเนิด ณ เกาะลังกา แล้วสืบทอดมาตามสายจารีต แม้ว่าอักขระที่ใช้จารและองค์ประกอบปลีกย่อยของคัมภีร์พระไตรปิฎกใบลานของสายจารีตศรีลังกา จารีตพม่า จารีตไทย และจารีตล้านนา มีความแตกต่างกันแต่จุดประสงค์ในการสร้างคัมภีร์เพื่อสืบทอดพระธรรมคำสอนของพระบรมศาสดานั้นคือเป้าหมายที่ทุกสายจารีตมีร่วมกัน ไม่ว่าจะดินแดนใด เผ่าพันธุ์ใด หรืออักษรใด เหล่าพุทธศาสนิกชนทุกหนแห่งต่างก็มีศรัทธาในพระพุทธศาสนาเถรวาทอย่างเป็นหนึ่งเดียวกัน
 

      ขณะนี้โครงการพระไตรปิฎก ฉบับวิชาการ ได้จัดนิทรรศการ “เล่าเรื่องใบลานสืบสานพุทธธรรม” สำหรับผู้ที่สนใจสามารถเข้าชมได้ ณ สภาธรรมกายสากล เสา ฒ ๒๔ (N 24) ทุกวันอาทิตย์
 




พิมพ์บทความนี้



บทความอื่นๆ ในหมวด

      กลอนสดุดีสุนทรภู่ กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์
      กิจกรรมวันอัฏฐมีบูชา ในประเทศไทย
      มินิฮาร์ท (MINI HEART) คืออะไร หมายถึงอะไร
      พระไตรปิฎกมรดก ๙ แผ่นดินแห่งกรุงรัตนโกสินทร์
      หลักฐานธรรมกายในคัมภีร์พุทธโบราณ (ตอนที่ ๑๙)
      สมุดไทย...ทรงไว้ซึ่งสรรพศาสตร์และอัจฉริยภาพเชิงศิลป์
      หลักฐานธรรมกายในคัมภีร์พุทธโบราณ (ตอนที่ ๑๘)
      ย้อนรอยกาลตามรอยธรรมแห่งพระพุทธโฆษาจารย์
      วิถีใบลาน แห่งน่านนคร
      หลักฐานธรรมกายในคัมภีร์พุทธโบราณ (ตอนที่ ๑๖)
      ความจน - ความรวยในพระพุทธศาสนา
      ศรัทธาธรรม ย้ำคำอธิษฐาน จารพระคัมภีร์
      หลักฐานธรรมกายในคัมภีร์พุทธโบราณ (ตอนที่ ๑๕)


ขอเชิญชาวพุทธร่วมสวดมนต์ ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร
   ค้นหา บทความธรรม    

  ฝันในฝันวิทยา
  สารพันธรรมะ
  ปกิณกธรรม
  ผลการปฏิบัติธรรม
  โครงการฟื้นฟูศีลธรรมโลก
  ธรรมะบันเทิง
  ข่าว
  ข่าวประชาสัมพันธ์
  ข่าวบุญฝากประกาศ
  DMC NEWS
  ข่าวรอบโลก
  กิจกรรมเว็บ dmc.tv
  Scoop - Review DMC
  เรื่องเด่นทันเหตุการณ์
  Review รายการ DMC
  หนังสือธรรมะ
  ธรรมะเพื่อประชาชน
  ที่นี่มีคำตอบ
  หลวงพ่อตอบปัญหา
  อยู่ในบุญ
  สุขภาพนักสร้างบารมี
  นิทานชาดก
  CaseStudy กฎแห่งกรรม
  กฎแห่งกรรม
  เรื่องราวชีวิต
  เหลือเชื่อแต่จริง
  อุทาหรณ์สอนใจ
  ฮอตฮิต...ติดดาว
  วิบากกรรม...ทำให้ทุกข์
  บุญเกื้อหนุน
  ปรโลกนิวส์
  ธรรมะและสมาธิ
  พุทธประวัติ
  สมาธิ
  ผลการปฏิบัติธรรมนานาชาติ
  ทศชาติชาดก
  พุทธประวัติและวันสำคัญ
  บทสวดมนต์
  ศัพท์ธรรมะ ภาษาอังกฤษ
  มหาปูชนียาจารย์
  อานุภาพมหาปูชนียาจารย์
  ประวัติ
  กิจกรรม
  ธุดงค์สถาปนาเส้นทางมหาปูชนียาจารย์
  About DMC
  เกี่ยวกับ DMC
  DMC GUIDE
  มือถือ Mobile
  คู่มือเว็บ www.dmc.tv
  มาวัดพระธรรมกาย
   ค้นหา บทความธรรม    

ธรรมะที่เกี่ยวข้อง - Related
ปฏิทินวันพระ
ปฏิทินวันพระ

ธุดงค์แก้ว ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์
ธุดงค์แก้ว ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์

ปฏิบัติธรรมสมาธิแก้ว
ปฏิบัติธรรมสมาธิแก้ว

ปฏิบัติธรรมสมาธิแก้ว
บวชนานาชาติ

ตารางตักบาตรทั่วไทย
ตารางตักบาตรพระทั่วไทย

ตารางตักบาตรทั่วไทย
ศึกษาธรรมะทางไกล DOU

บวชพระ
สมัครบวชพระ

ค่ายปิดเทอม
ค่ายปิดเทอม

ธรรมะเพื่อประชาชน
ธรรมะเพื่อประชาชน

พุทธประวัติ
พุทธประวัติ

พุทธสุภาษิต
พุทธสุภาษิต

พระไตรปิฎก
พระไตรปิฎก

เคล็ดลับสุขภาพจากพระไตรปิฎก
เคล็ดลับสุขภาพจากพระไตรปิฎก

พระศรีอริยเมตไตรย์
พระศรีอริยเมตไตรย์

สามเณรอรหันต์
สามเณรอรหันต์

ธรรมกาย
ธรรมกาย

บทสวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร พร้อมคำแปล
บทสวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร พร้อมคำแปล

วัดในพระพุทธศาสนา
วัดในพระพุทธศาสนา

โครงการหมู่บ้านศีล 5 ประชาเป็นสุข
โครงการหมู่บ้านศีล 5 ประชาเป็นสุข

ความดีพื้นฐานสากล 5 ประการ
ความดีสากล 5 ประการ

สื่อการเรียนรู้พระพุทธศาสนา
สื่อการเรียนรู้พระพุทธศาสนา

ร้านหนังสือออนไลน์
ร้านหนังสือออนไลน์

Social Network กับงานพระพุทธศาสนา
Facebook Fanpage


รับแจ้งข่าวภัยพระพุทธศาสนาบนสังคมออนไลน์
รับแจ้งข่าวภัยพระพุทธศาสนา
บนสังคมออนไลน์ (Social Network)

สื่อประกาศขอขมาต่อวัดพระธรรมกาย
สื่อประกาศขอขมาต่อวัดพระธรรมกาย


สมัครเป็นอาสาสมัคร
สมัครเป็นอาสาสมัคร