กาณมาตาวตฺถุ

น.,นปุ. อ. เรื่องแห่งมารดาของ นางกาณา เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส มีฉัฏฐีตัป ปุริสสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ ฉ.ตัป.วิ. กาณาย มาตา = กาณมาตา ฉ.ตัป.วิ. กาณมาตาย วตฺถุ = กาณมาตาวตฺถุ [มารดา = มาตุ เป็นศัพท์ต้นแบบในการแจก อุ การันต์ใน อิตถีลิงค์ มีศัพท์ที่แจกเหมือนอยู่ ๑ ศัพท์ คือ ธีตุ แต่บางครั้งใช้ในรูปของ มาตา เป็น อา การันต์ แจกเหมือน กญฺญา ก็มี เช่น มาตาย เคหํ สู่เรือน ของมารดา (ธ. ๔: กาณมาตาวตฺถุ หน้า ๔๒) คำว่า มาตาย ศัพท์เดิมเป็น มาตา อา การันต์ใน อิตถีลิงค์ ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ ฝ่ายเอกวจนะ แปลง อา กับ ส เป็น อาย สำเร็จรูป มาตาย ดังนั้น บทสมาส ถ้ามาจาก มาตุ ศัพท์ ต้องเป็น มาตุวตฺถุ เหมือน มาตุกุจฺฉิยํ ในท้องของมารดา (ธ. ๑: สญฺชยวตฺถุ หน้า ๗๖) แต่เนื่องจากมาจาก มาตา ศัพท์ ลบ ส วิภัตติ (เป็นลุตตสมาส) จึงเป็น กาณมาตาวตฺถุ]