ขมาปนุปาย

น.,ปุ. อุบายเป็นเครื่องให้อดโทษ แจกเหมือน ปุริส เช่น ทุ.เอก. ขมาปนุปายํ ซึ่ง อุบายเป็นเครื่องให้อดโทษ เป็นวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส มี ยุ ปัจจัย กัตตุรูป กรณสาธนะ เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ ยุ.กัต.กรณ. วิ. ขมาเปติ เตนาติ ขมาปโน (อุปาโย) เขา ย่อมให้อดโทษ ด้วยอุบายนั้น เหตุนั้น อุบายนั้น ชื่อว่า ขมาปโนๆ เป็นเครื่องให้อดโทษ วิ.บุพ. กัม.วิ. ขมาปโน อุปาโย = ขมาปนุปาโย คำว่า ขมาปน มาจาก ขม ธาตุ ในความอดโทษ + ณาเป ปัจจัยในเหตุกัตตุวาจก + ยุ ปัจจัย ลบ ณ เหลือไว้แต่ อาเป แปลง ยุ เป็น อน เป็น ขมาเป + อน ลบสระหน้า คือ เอ ที่ เป ได้รูปเป็น ขมาปน แปลว่า เป็นเครื่องให้อดโทษ