มหาวิโลกน

ว. อัน...พึงเลือกใหญ่ นปุ. แจกเหมือน กุล เช่น ทุ.พหุ. มหาวิโลกนานิ (ฐานานิ) ซึ่งฐานะ ท. อันพระโพธิสัตว์พึงเลือกใหญ่ ลง ยุ ปัจจัย เป็นกัมมรูป กัมมสาธนะ มีวิเสสน บุพพบท กัมมธารยสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ ยุ.กัม.กัม.วิ. วิโลกิตพฺพานีติ วิโลกนานิ (ฐานานิ) ฐานะ ท. เหล่าใด อัน พระโพธิสัตว์พึงเลือก เหตุนั้น ฐานะ ท. เหล่านั้น ชื่อว่า วิโลกนานิๆ อันพระโพธิสัตว์พึงเลือก วิ.บุพ. กัม.วิ. มหนฺตานิ วิโลกนานิ = มหาวิโลกนานิ (ฐานานิ) คำว่า วิโลกน มาจาก วิ บทหน้า + โลก ธาตุ ในความแลดู, ความเห็น, ความดู ด้วยอำนาจอุปสัคอยู่หน้า แปลว่า เลือก + ยุ ปัจจัย แปลง ยุ เป็น อน ได้รูปเป็น วิโลกน แปลว่า อัน...พึงเลือก เป็นกัมมรูป กัมมสาธนะ ; มหาวิโลกนะ หมายถึงฐานะหรือข้อเลือกที่ พระโพธิสัตว์ทรงเลือกหรือทรงตรวจสอบก่อน ที่จะรับอาราธนาจุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตลงมา อุบัติในมนุษยโลกเพื่อตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า มี ๕ ประการ เรียกว่า ปัญจมหาวิโลกนะ ได้แก่ ๑. กาล คือ อายุขัย ๒. ทีปะ คือ ทวีป ๓. เทสะ คือ ประเทศ ೪. กุล คือ ตระกูล ๕. ชเนตตี คือ พระมารดาและอายุของพระมารดา