มเหสกฺข

ว. ผู้มีศักดิ์ใหญ่ เป็นฉัฏฐีตุลยาธิกรณพหุพพิหิสมาส ปุ. แจกเหมือน ปุริส เช่น ป.เอก. มเหสกฺโข (เทวราชา) อ. เทวดาผู้พระราชา ผู้มี ศักดิ์ใหญ่ วิ.ว่า มหนฺโต สกฺโข ยสฺส โส มเหสกฺโข (เทวราชา) ศักดิ์ ของเทวดาผู้พระราชาใด ใหญ่ เทวดาผู้พระราชานั้น ชื่อว่าผู้มีศักดิ์ใหญ่ อิต. แจกเหมือน กญฺญา เช่น ส.พหุ. มเหสกฺขาสุ (เทวตาสุ) ครั้นเมื่อเทวดา ท. ผู้มีศักดิ์ใหญ่ [ธ. ๔: อายุวฑฺฒน- หน้า ๑๑๕] วิ.ว่า มหนฺโต สกฺโข ยาสํ ตา มเหสกฺขา (เทวตา) ศักดิ์ ของเทวดา ท. เหล่าใด ใหญ่ เทวดา ท. เหล่านั้น ชื่อ ว่าผู้มีศักดิ์ใหญ่ [คำว่า มเหสกฺข มาจาก มหา + สกฺข = ศักดิ์ ปุ. แปลง อา ที่ หา เป็น อิ (เหมือน ทินฺน มาจาก ทา + ต แปลง ต เป็น นฺน แปลง อา ที่ ทา เป็น อิ) วิการ อิ เป็น เอ ได้รูปเป็น มเหสกฺข] หรือแปลว่า ผู้อันเขากล่าวว่าคนเป็นใหญ่มาก มาจาก มเหส คนเป็นใหญ่มาก + อา บทหน้า + ขา ธาตุ ในความกล่าว + อ ปัจจัย รัสสะ อา บทหน้าเป็น อ ซ้อน กฺ ปุ. ลบ อา ที่ ขา ธาตุ ได้รูป เป็น มเหสกฺข เป็นกัตตรูป กัตตุสาธนะ วิ.ว่า มเหโสติ อกฺขายตีติ มเหสกฺโข ผู้ใด อันเขา ย่อมกล่าวว่า คนเป็นใหญ่มาก เหตุนั้น ผู้นั้น ชื่อว่า มเหสกฺโขๆ ผู้อันเขากล่าวว่าคนเป็นใหญ่ มาก คำว่า มเหส ในคำว่า มเหสกฺโข มาจาก มหา + อีส = คนเป็นใหญ่ ลบ อา ที่ หา วิการ อี เป็น เอ ได้รูปเป็น มเหส เป็นวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส วิ.ว่า มหนฺโต อีโส = มเหโส คนเป็นใหญ่มาก