อุปกิเลส 16 อย่าง

ทบทวนฝันในฝัน วันที่ 10 พฤษภาคม  พ.ศ.2555

 

อุปกิเลส 16 อย่าง 

เรียบเรียงจากรายการโรงเรียนอนุบาลฝันในฝันวิทยา   

อุปกิเลส 16 อย่าง  

 

       กิเลสละเอียดที่ทำให้ใจเศร้าหมอง มีปกติซ่อนอยู่ในใจเหมือนกับสนิมที่ซ่อนตัวในเหล็ก   ซึ่งเป็นเหมือนกับลูกหลานบริวาร สังกัดในกิเลส 3 ตระกูล แต่ละตระกูลก็จะมีตัวกิเลสที่แสดงอาการออกมาคล้ายกันมากดั่งพี่น้อง แต่อาจจะมีระดับต่างกัน   ได้แก่

ตระกูลโลภะ

 

1. อภิชฌาวิสมโลภะ จ้องละโมบ  มุ่งแต่จะเอาให้ได้  ไม่รู้จักทางดีชั่วผิดถูก

ตระกูลโทสะ

 

2. พยาบาท คิดหมายปองร้ายทำลายผู้อื่นให้เสียหายหรือพินาศ ยึดความเจ็บแค้นของตนเป็นอารมณ์

 

3. โกธะ โกรธ คือ จิตใจมีอาการพลุ่งพล่านเดือดดาล เมื่อถูกทำให้ไม่พอใจหรือไม่ปลื้ม  ตรงกับคำว่า “ฉุน”  หรือ “กริ้ว”

 

4. อุปนาหะ ผูกโกรธ  คือ เก็บความโกรธไว้ แต่ไม่คิดผูกใจที่จะทำลายเหมือนพยาบาท  เป็นแต่ว่าจำการกระทำไว้ ไม่ยอมลืม ไม่ยอมปล่อย ซึ่งตรงกับคำ ว่า “ตึง”  เช่นประโยคที่ว่า  “น้องชายกับพี่สาวตึงกันมานานแล้ว” เป็นต้น

ตระกูลโมหะ

 

5. มักขะ ลบหลู่คุณท่าน หมายถึง ไม่รู้จักบุญคุณ , ลำเลิกบุญคุณ เช่น ถูกช่วยเหลือให้ได้ดิบได้ดี แต่กลับพูดว่า เขาไม่ได้ช่วยอะไรเลย เป็นต้น หรือจะเรียกง่ายๆ ว่า “คนอกตัญญู”

 

6. ปลาสะ ตีเสมอ  หมายถึง  เอาตัวเราเข้าไปเทียบกับคนอื่นด้วยความลำพองใจ ทั้งๆที่ตนต่ำกว่าเขา เช่น แมวคิดตีเสมอราชสีห์ เป็นต้น  ตรงกับคำว่า “ยกตนเทียมท่าน”

 

7. อิสสา ริษยา หมายถึง  กระวนกระวายทนไม่ได้เมื่อเห็นคนอื่นได้ดีกว่า  ริษยามีหลายระดับ ถ้ามีน้อยก็เพียงไม่สบายใจ  ถ้ามีมากก็จะไปผลาญทำลายความดีผู้อื่น

 

8. มัจฉริยะ ตระหนี่  ตรงกับที่พูดว่า “ถี่เหนี่ยว” แม้มีเรื่องจำเป็นต้องเสียสละแต่กลับไม่ยอม ซึ่งความตระหนี่นี้เป็นคนละเรื่องกับประหยัด ความตระหนี่นั้นยังหมายรวมไปถึงตระหนี่ชื่อเสียง หวงความดีความชอบผู้อื่น หวงวิชาความรู้

 

9. มายา เจ้าเล่ห์ , มารยา หมายถึง แสร้งทำเพื่ออำพรางความไม่ดีให้คนอื่นเข้าใจผิด  เป็นคนมีเหลี่ยม มีคู

10. สาเถยยะ โอ้อวด หมายถึง คุยโม้โอ้อวดเกินความจริง แฝงเจตนาให้ผู้อื่นเกรงกลัวหรือเลื่อมใส  ขึ้นอยู่กับสิ่งที่จะเอาออกมาอวด  เช่น  ถ้าอวดทรัพย์ ก็เรียกว่า อวดมั่งอวดมี  ถ้าอวดความรู้ ก็เรียกว่า อวดรู้  เป็นต้น

 

11. ถัมภะ หัวดื้อ จิตใจแข็งกระด้าง ไม่ยอมรับการช่วยเหลือหรือต่อต้านปฏิเสธสิ่งที่มีประโยชน์  ความดื้อมี ๒ แบบ ได้แก่  ดื้อด้าน เรียกว่า “คนหัวแข็ง”  ส่วนดื้อดึง จะเรียกว่า  “คนหัวรั้น”

 

12. สารัมภะ  แข่งดี , แก่งแย่งชิงดีให้อีกฝ่ายเสียศักดิ์ศรี  ยื้อแย่งเอามาโดยปราศจากกติกาความยุติธรรม 

 

13. มานะ ถือตัว , ทะนงตน ตรงกับคำว่า “เย่อหยิ่ง” “จองหอง”  คือ สำคัญตนว่าประเสริฐกว่าเขา 

 

14. อติมานะ ดูหมิ่นดูแคลน เหยียดหยามหรือดูถูก คือ  ตีคุณค่าในตัวผู้อื่นให้มีราคาถูกหรือน้อยลง อติมานะก็เปรียบเหมือนพี่ของมานะ  มานะนั้นเพียงถือตัว  ส่วนอติมานะ  จะดูหมิ่นกดคุณค่าของผู้อื่นเข้าไปอีก 

 

15. มทะ  มัวเมา เมาในซึ่งต่างจากอาการเมาเหล้า ซึ่งจะเรียกว่า “มึนเมา” เท่านั้น แต่มัวเมานี้เป็นความหลงเพลิดเพลินในสิ่งที่ไม่ใช่สาระ  ซึ่งมี 4 ประการ ได้แก่ 1.เมาในชาติกำเนิดหรือฐานะตำแหน่ง  2.เมาในวัย  3.เมาในความแข็งแรงไม่มีโรค  และ 4. เมาในทรัพย์

 

16. ปมาทะ คือ จมอยู่ในความประมาท ขาดสติกำกับ แยกดีชั่วไม่ออก หลงใหลในอบายมุข  เช่น ขลุกอยู่ในการพนัน เป็นความเมาที่ยิ่งกว่า มทะ ซึ่งจะตรงกับคำว่า เลิ่นเล่อ,  หรือชะล่าใจ
 

http://goo.gl/ZyAHF