ทสมาสจฺจย

๑ น.,ปุ. อัน (การ) ล่วงไปแห่ง เดือนสิบ แจกเหมือน ปุริส เช่น ต.เอก. ทสมาสจฺจเยน โดยอันล่วงไปแห่งเดือนสิบ เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส มีอสมาหารทิคุสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ อ.ทิคุ.วิ. ทส มาสา = ทสมาสา ฉ.ตัป.วิ. ทสมาสานํ อจฺจโย = ทสมาสจฺจโย คำว่า อจฺจย ในคำว่า ทสมาสจฺจย มาจาก อติ + อิ ธาตุ ในความไป + อ ปัจจัย อิ ธาตุ อยู่หลัง แปลง ติ เป็น ตฺย แล้ว แปลง ตฺย เป็น จฺจ เป็น อจฺจ + อิ แปลง อิ ธาตุ เป็น เอ แปลง เอ เป็น อย ได้รูปเป็น อจฺจย แปลว่า การล่วงไป เป็นภาวรูป ภาวสาธนะ วิ.ว่า อจฺจยนํ = อจฺจโย