อมตมคฺคเทสก

ว., ปุ. ผู้แสดงซึ่งหนทางแห่งอมตะ แจกเหมือน ปุริส เช่น ป.เอก. อมตมคฺคเทสโก (โกจิ) อ. ใครๆ ผู้แสดงซึ่งหนทางแห่งอมตะ [ธ. ๑: สญฺชยวตฺถุ หน้า ๘๕] เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส มีฉัฏฐีตัปปุริสสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตาม ลำดับ ดังนี้ ฉ.ตัป.วิ. อมตสฺส มคฺโค = อมตมคฺโค ฉ.ตัป.วิ. อมตมคฺคสฺส เทสโก = อมตมคฺคเทสโก [ศัพท์ที่แปลว่า “ ซึ่ง ” อยู่หน้า ณฺวุ ตุ ยุ ในรูปวิเคราะห์ ให้ประกอบเป็นฉัฏฐีวิภัตติ แล้วเรียกชื่อสมาส ตามวิภัตติที่ปรากฎในรูปวิเคราะห์] คำว่า เทสก ในคำว่า อมตมคฺคเทสก มาจาก อมตมคฺค + ทิส ธาตุ ในความแสดง + ณฺวุ ปัจจัย วิการ อิ ที่ ทิส ธาตุ เป็น เอ แปลง ณฺวุ เป็น อก ได้รูปเป็น เทสก แปลว่า ผู้แสดง เป็นกัตตุรูป กัตตุสาธนะ วิ.ว่า เทเสตีติ เทสโก ผู้ใด ย่อมแสดง เหตุนั้น ผู้นั้น ชื่อว่า เทสโกๆ ผู้แสดง