อุปฺปาทวยธมฺมิโน

ว.,ปุ. (สงฺขารา) อ. สังขาร ท. มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา แจกเหมือน เสฏฺฐี ลง อี ปัจจัยในตทัสสัตถิตัทธิต มีอสมาหารทวันทวสมาส และวิเสสนุตตรบท กัมมธารยสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ อ.ทวัน.วิ. อุปฺปาโท จ วโย จ = อุปฺปาทวยา วิ.นุต.กัม.วิ. อุปฺปาทวยา ธมฺมา = อุปฺปาทวย- ธมฺมา อี.ตทัส.วิ. อุปฺปาทวยธมฺมา เตสํ อตฺถีติ อุปฺปาทวยธมฺมิโน (สงฺขารา) ความเกิดขึ้นและ ความเสื่อมไปเป็นธรรมดา ของสังขาร ท. เหล่านั้น มีอยู่ เหตุนั้น สังขาร ท. เหล่านั้น ชื่อว่า อุปฺปาทวย- ธมฺมิโนๆ มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็น ธรรมดา คำว่า อุปฺปาท มาจาก อุ + ปท ธาตุ ใน ความเกิด + ณ ปัจจัยในนามกิตก์ ซ้อน ปฺ หน้า ปท ธาตุ ด้วยอำนาจ ณ ปัจจัย ทีฆะ อ ต้นธาตุ เป็น อา ลบ ณ ได้รูปเป็น อุปฺปาท แปลว่า ความเกิด ขึ้น เป็นภาวรูป ภาวสาธนะ วิ.ว่า อุปฺปชฺชนํ = อุปฺปาโท คำว่า วย มาจาก วย ธาตุ ในความเสื่อม + อ ปัจจัยในนามกิตก์ ได้รูปเป็น วย แปลว่า ความ เสื่อม เป็นภาวรูป ภาวสาธนะ วิ.ว่า วยนํ = วโย ความเสื่อม ชื่อว่า วโยๆ ความเสื่อม