ลักษณะของตู้พระธรรม : หน้า 90/195

ฉบับยุโรป EU ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี อธิบายลักษณะของตู้พระธรรมไว้ในหนังสือ “ตู้ลายรดน้ำ” ว่า “ตู้พระธรรมที่แท้จริงนั้น มีทรงเป็นรูปสี่เหลี่ยมลูกบาศก์ ส่วนบนสอบ มีขาตั้งตรงมุม ๔ ขา ยาวจากมุมของตู้ลงไปประมาณ ๑๕ หรือ ๒๐ นิ้ว โดยทั่วไปขาของตู้พระธรรมนั้น ส่วนมาก ตกแต่งเป็นลายรดน้ำา หรือทำเป็นลายจำหลักไม้บ้างแต่เป็นส่วนน้อย แม้ว่าตู้พระธรรมจะมีขนาด แตกต่างกันอยู่มากก็ตาม ขนาดเฉลี่ยโดยทั่วไปพอกำหนดได้ดังนี้ คือ สูง ๕๐ นิ้ว กว้าง ๔๐ นิ้ว และลึก ๓๐ นิ้ว ขายาว ๑๕ หรือ ๒๐ นิ้ว (ตู้ลายรดน้ำ, ๒๕๐๓ : ๑๒) ตู้พระธรรมที่หลงเหลืออยู่ในปัจจุบัน ประสบความสำเร็จและบรรลุในสิ่งที่ปรารถนา สามารถแบ่งออกได้เป็น ๓ สมัย คือ สมัย ไว้ดีแล้ว อันมีที่สุด คือ มรรค ผล นิพพาน ดังคำจารึกที่ปรากฏที่ขาหมูมีลิ้นชัก ซึ่งเก็บ รักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ มีค่าจารึกที่ ขอบล่าง ด้านหน้าว่า "ตู้ใบนี้ นายแกน แม่หนับ แมทองยูสร้าง เมื่อพระพุทธะสาสะนาล่วงแล้ว อยุธยา สมัยธนบุรี และสมัยรัตนโกสินทร์ แม้ ตู้พระธรรมจะแตกต่างกันด้วยยุคสมัยและ รูปแบบการตกแต่งทางศิลปะ แต่สิ่งที่แน่วแน่ ตรงกันคือ ความตั้งใจของทายกทายิกาที่ถวาย ตู้พระธรรมไว้ในบวรพระพุทธศาสนา เพื่อ ๒๔๐๘ พระวะษา ปีฉะลูสัพตศก เป็นเงินตรา รองรับค่าสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อม คำอธิษฐานให้ผลบุญดังกล่าวส่งผลให้ตน ขอให้เป็นปัจจัยแก่พระนิพพานเถิด” - บุญเตือน ศรีวรพจน์, รามเกียรติ์จากตู้ลายรดน้ำ, กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, ๒๕๕๕. ศิลป์ พีระศรี เรื่องตู้ลายรดน้ำ, พระนคร : กรมศิลปากร, ๒๕๐๓. อภิวันทน์ อดุลยพิเชฏฐ์, ลายรดน้ำ, กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ, ๒๕๕๕. ๘๘ อยู่ในบุญ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙