สัญญา : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 23 / 51

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา - หน้าที่ 58 [วิเคราะห์เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน] อรูปฌานที่ ๔ ชื่อว่า เนวสัญญานาสัญญายตนะ เพราะอรรถว่า อรูปฌานที่ ๔ นั้น พร้อมทั้งสัมป…

เนวสัญญานาสัญญายตนฌานหมายถึงอรูปฌานที่ ๔ ซึ่งไม่มีสัญญาหยาบ แต่ยังมีสัญญาละเอียดอยู่ โดยสัญญาในฌานนี้มีบทบาท…

… สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ สัจจะ สมถวิปัสสนา ธรรมขันธ์ อายตนะ ธาตุ อาหาร ผัสสะ เวทนะ สัญญา เจตนา จิตและนาม ด้วยสามารถแห่งบุคคลผู้จะรู้ได้ โดยอาการนั้น ๆ เพราะฉะนั้น ใน ฐานะ ๒๐ คือ ตามอำนาจฌา…

ในหน้าที่ 62 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกาได้กล่าวถึงการแจกแจงนัยที่เกี่ยวข้องกับโสดาปัตติมรรค โดยมีการแสดงออกถึงประเภทนัยที่เป็นจำนวนมาก ตัวอย่างเช่น การแจกออกเป็นจำนวน ๑๐๐๐ นัย โดย

…อย่างเดียวกัน บัณฑิตลงมติว่าเจตสิก ฯ คืออย่างไร ? คืออย่างนี้ เจตสิก ๓ เหล่านี้ คือ ผัสสะ ๑ เวทนา ๑ สัญญา ๑ เจตนา ๑ เอกัคคตา ๑ ชีวิตนทรีย์ ๑ มนสิการ ๑ ชื่อว่าสัพพจิตตสาธารณะ (มีทั่วไปแก่จิตทั้งปวง) เจตสิก …

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี และการศึกษาเจตสิกที่มีการอธิบายถึงธรรม ๕๒ ประการที่ประกอบกับจิตและการเกิดดับในที่เดียวกัน โดยการจำแนกความหมายของเจตสิกประเภทต่างๆ เช่น ผัสสะ, เวทนา, และเจตนา รวมถึง

…ท่านอาจารย์จักกล่าวประเภทแห่งเวทนานั้น ด้วยอำนาจ สุขเวทนาเป็นต้น เสียเองทีเดียว ฯ ธรรมชาติที่ชื่อว่าสัญญา เพราะอรรถว่า รู้อารมณ์ ต่างโดย อารมณ์มีสีเขียวเป็นต้น คือทำเครื่องหมายรู้ (คือรู้ทำเครื่องหมาย) ฯ ส…

…ารรับรู้และเสวยรสแห่งอารมณ์ มีการพูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างเวทนากับการเสวยรสของอารมณ์ เช่น สุขเวทนา, สัญญาที่เป็นการรู้จำอารมณ์ และเจตนาที่มุ่งหวังในการจัดสรรสิ่งที่สัมปยุตด้วยตนในอารมณ์ต่าง ๆ ดังนั้น เวทนา…

…ื่อว่าเวหัปผลา เพราะอรรถ ว่า พรหมเหล่านั้นมีผลอย่างไพบูลย์ ซึ่งเกิดขึ้นด้วยอำนาจของฌาน ฯ ที่ชื่อว่าอสัญญา (คือพรหมที่ไม่มีสัญญา) เพราะอรรถว่า สัญญา และอรูปขันธ์ที่เหลือทั้งหลาย ที่ท่านกล่าวไว้ โดยมีสัญญานั…

…ภา, อัปปมาณสุภา, และสุภากิณณา เป็นต้น นอกจากนี้ยังพูดถึงการสถิตของพรหมที่มีรัศมีงดงามและความสำคัญของสัญญาในภูมิของสัตว์ ซึ่งเป็นการสืบต่อทางปรัชญาและแนวคิดการเจริญอภิวัฒน์ในทางธรรม การเจริญฌานเป็นสิ่งจำเป็…

…า เพราะอรรถว่า พรหมเหล่านั่นไม่มีความต่ำต้อย เพราะ เป็นผู้มีสมาบัติอย่างอุกฤษฎ์ฯ ขันธ์ ๕ (คือ เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ) ที่เป็นวิบากแห่งอรูปฌานที่ ๑ ซึ่งเป็นไปในอากาสา นัญจายตนะนั่นแล หรือโอกาสที่ท่านก…

บทความนี้กล่าวถึงลักษณะของพรหมในชั้นต่าง ๆ โดยเริ่มจากคำนิยามที่หลากหลายถึงว่าสุทธาวาส และการอธิบายความสำคัญของพระอรหันต์กับการเข้าถึงชั้นพรหมที่สูงขึ้นในอภิธัมมัตถสังคหบาลี ซึ่งสรุปได้ว่าบุคคลที่ไม่ใ

…ารมณ์ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ หรือ อารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้นแล้ว ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต ความไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมมี ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่ากุศล ญาณที่เป็น ไปในธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธัมมปฏ…

ในหน้าที่ 234 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี พบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงธรรมอันทัสสนะที่ควรละ โดยเฉพาะราคะ โทสะ โมหะ และกิเลส อีกทั้งการภาวนาเกี่ยวกับจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ซึ่งการตรัสเช่นนี้ชี้ให้เ

…ป็นไป แห่งอรูปธรรม และการกำหนดความเป็นของประณีตในความไม่มีแห่ง อรูปธรรมเป็นไปนั้น โดยนัยเป็นต้นว่า "สัญญาเป็นดังโรค สัญญา เป็นดังหัวฝี" หรือว่า "น่าติเตียนจิต จิตนี้หนอน่าติเตียนจริง" ดังนี้

ในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหบาลีได้มีการกล่าวถึงการเจริญฌาน โดยเฉพาะมัชฌิมฌานและปณีตฌาน ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการเข้าถึงอภิญญา จากการเจริญปัญจมฌาน บุคคลสามารถพัฒนาจิตถึงขั้นวิญญาณได้ ที่สำคัญคือการทำความเข้า

… อย่างเดียว กระจายออกไปด้วยสามารถแห่งวิญญาณธาตุ ๓ อย่าง ฯ [สังคหคาถา] ธรรม ๕ เหล่านี้ คือ รูป เวทนา สัญญา เจตสิกที่เหลือ และวิญญาณ ตรัสเรียกว่า ขันธ์ ๕ ฯ อนึ่ง ธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ ตรัสเรียกว่า อุปาทานขัน…

เนื้อหานี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับธรรม ๖๕ ที่สัมพันธ์กับเจตสิกและนิพพาน ในการศึกษาอุปาทานขันธ์ ๕ ร่วมกับการพิจารณาความสัมพันธ์ของทวารอารมณ์และธาตุที่มีอยู่ให้กว้างขวาง โดยชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่า

…นะ ในจำพวกอายตนะ และว่า ธัมมธาตุ ในจำพวกธาตุฯ คำว่า เสสา เจตสิก ได้แก่ เจตสิก ๕๐ ที่เหลือจากเวทนาและสัญญา ฯ ถามว่า ก็เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคจึงทรงแยกเวทนาและสัญญาไว้แผนกหนึ่งฯ แก้ว่า เพราะ (เวทนา) เป็นค…

…ามไม่เกิดขึ้นแห่งทุกข์ นอกจากนี้ยังมีการพูดถึงธรรม ๖๕ อย่างที่มีอำนาจแห่งเจตสิก รวมถึงการแยกเวทนาและสัญญา และสาเหตุที่ทำให้แยกต่างหากในวิวัฒนธรรม โดยมีความสำคัญในการส่งเสริมความยินดีและเข้าใจในธรรม

…เคราะห์ (ประมวล, รวบรวม) สมถกรรมฐาน โดยนัย ๒ อย่าง ก่อน คือ กสิฯ ๑๐ อสุภะ ๑๐ อนุสสติ ๑๐ อัปปมัญญา ๔ สัญญา ววัตถาน (การกำหนด) ๑ และ อรูป ๔ ฯ พึงทราบการสงเคราะห์ (ประมวล) จริต ๖ อย่าง คือ ราคจริต ๑ โทสจริต ๑…

เนื้อหาในปริเฉทที่ ๕ ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงการเข้าใจในกัมมัฏฐานแบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ สมถภาวนา และวิปัสสนาภาวนา พร้อมการบรรยายประเภทของกรรมฐานและภาวนา รวมถึงรายละเอียดเกี่ยวกับนคริยมจิต การ

… เมตตา ๑ กรุณา ๑ ชื่อว่าอัปปมัญญา ๔ ท่านเรียกว่า พรหมวิหารก็มี ฯ 0 มุทิตา 0 ๑ อุเบกขา ๑ อาหาเรปฏิกูลสัญญา (ความสำคัญในอาหารว่าปฏิกูล) ชื่อว่า สัญญา ๑ ฯ การกำหนดธาตุ ๔ ชื่อว่าววัตถาน ๑ ฯ อรูปสมาบัติ มีอาสาน…

เนื้อหาในอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา มีการอธิบายเกี่ยวกับกสิ 10 ประเภท และซากศพ 10 อย่าง รวมถึงความระลึก 10 อย่างที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าซึ่งประกอบด้วยเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกข

…ก่คนโมหจริตและวิตกจริตฯ อนุสสติ ๖ มีพุทธานุสสติ เป็นต้น เป็นสัปปายะแก่คนสัทธาจริต ฯ ความตาย ความสงบ สัญญา และการกำหนด (มรณัสสติ อุปสมานุสสติ อาหาเรปฏิกูลสัญญา จตุธาตุววัตถาน) เป็นสัปปายะแก่คนพุทธิจริตฯ ส่ว…

ในเรื่องของสัปปายะ มีความแตกต่างในแต่ละประเภทของจริต โดยมีการแยกประเภทกรรมฐานตามจริตที่ต่างกัน เช่น กายคตาสติและอานาปานะที่เหมาะกับคนประเภทที่แตกต่างกัน โดยอุปจารภาวนาและอัปปนาภาวนาก็มีบทบาทในกรรมฐานแ

…น มีพุทธานุสสติเป็นต้น เป็นสัปปายะ แก่คนสัทธาจริต เพราะเป็นเหตุแห่งความเจริญศรัทธาฯ ความจาย ความสงบ สัญญา และการกำหนด เป็นสัปปายะแก่คนพุทธิจริต เพราะ เป็นวิสัยแห่งความรู้อย่างเดียว เหตุมีภาวะลึกซึ้ง ๆ บทว่…

บทความนี้อธิบายกรรมฐานที่เหมาะสมกับจริตของแต่ละบุคคล โดยอาทิ อสุภกรรมฐานที่เป็นประโยชน์ต่อคนที่มีราคะมาก และอานาปานะซึ่งช่วยคนที่มีโมหะ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงอนุสสติ 5 และกรรมฐานอื่นๆ ที่เหมาะแก่จริตของ

…ด เพราะอวิชชาเกิด รูปดับ เพราะตัณหา... กรรม... อาหารดับ รูปดับ ทำนองเดียวกัน และแม้ ถึงในเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ (ก็อย่างในรูปขันธ์) เป็น แต่ชักเอาอาหารออก ใส่ผัสสะเข้าแทนอย่างนี้ว่า เพราะผัสสะเก…

…ิจารณาความเกิดและดับในสังขาร ด้วยอุทยัพพยญาณ และสามารถเห็นความเกิดและดับในรูปขันธ์ต่าง ๆ เช่น เวทนา สัญญา และสังขาร มีการกล่าวถึงวิปัสสนาและผลที่ได้รับจากการพิจารณาในลักษณะนี้ เช่น โอภาสและปีติที่เกิดขึ้นจ…

… หลังเป็นประธาน ดังนี้ " ขตฺติโย [อห์] อิติ มาโน =ขตฺติยมาโน มานะว่า [เราเป็น] กษัตริย์, สตฺโต อิติ สัญญา = สตฺตสญฺญา ความสำคัญว่าสัตว์, สมโณ [อหิ ] อิติ ปฏิญญา = สมณปฏิญญา ปฏิญญาว่า [ เราเป็น] สมณะ " ๑. ใ…

บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับวิเสสนะในบาลีไวยกรณ์ รวมถึงบทเฉพาะเช่น วิเสสโนภยบทและวิเสสโนปมบท โดยได้อธิบายตัวอย่างที่ชัดเจนและการประยุกต์ใช้ในประโยค นอกจากนี้ยังกล่าวถึงสัมภาวนบุพพบทที่มีความสำคัญในการแสดง

…ิมคเค กรุณา มุทิตา อุเปกขาติ อิเม จตฺตาโร พรหมวิหาราฯ อากาสา นญจายตน์ วิญญาณญจายตน อากิญจัญญายตน เนวสัญญานา สัญญายตนนฺติ อิเม จตฺตาโร อารุปปาฯ อาหาเรปฏิกูลสัญญา เอกา สัญญา นามฯ จตุธาตุววัฏฐาน เอก ววฏฐานนฺต…

เนื้อหาในบทนี้นำเสนอเกี่ยวกับวิสุทธิมคฺคและการวิเคราะห์ปกรณ์วิเสสสุลที่มีความสำคัญในการปฏิบัติธรรม โดยเน้นถึงการใช้พรหมวิหารในการพัฒนาจิตใจ และภาวนาในฌาน การเข้าใจองค์ประกอบของอารมณ์และการดำเนินชีวิตโ

…ี่นี่ 2 อายตนาน จกฺขุวิญญาณาทโย 2 วิญญาณกายา จกฺขุสมผสาทโย 2 ผสสา จกฺขุสมฺผสฺสชาเวทนาทโย 2 เวทนา รูปสัญญาทโย 2 สัญญา รูปสัญเจตนาทโย ฉ เจตนา รูปตัณหาทโย 2 ตัณหากายา รูปวิตกกาทโย 2 วิตกกา รูปวิจาราทโย 2 วิจา…

บทนี้มีการอธิบายเกี่ยวกับวิสุทธิมคฺคและความสำคัญของการปฏิบัติในพุทธศาสนา รวมถึงการเข้าใจหลักอริยสัจ และการสร้างสัมมาทิฏฐิ โดยตัวเนื้อหาจะเน้นการพัฒนาจิตและการยกระดับความรู้ในทางพุทธศาสนา พร้อมทั้งอธิบ

…สหสา อุปนิเต ตาม นิมิตฺเต อากาสเยว เปกฺขมาโน วิหรติฯ เอตฺตาวตา เจส สพฺพโส รูปสญฺญาน์ สมติกฺกมา ปฏิม สัญญาน อตฺถึงฺคมา นานๆตสัญญาน์ อมนสิการา อนตฺโต อากาโสติ อากาสานญจายตน์ อุปสมฺปชฺช วิหรตีติ วุจจติ ฯ ตตฺถ…

…ะการพัฒนาจิตใจเพื่อการเข้าถึงการมีสติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น อธิบายถึงการมีตัวตนในธรรมชาติและความสำคัญของสัญญาณในวิสุทธิมคฺคสฺสได้อย่างชัดเจน ว่าสิ่งเหล่านี้มีผลต่อการสร้างจิตวิญญาณที่สงบและสร้างสรรค์ให้กับผู้ป…

… เนว อททส น สทท อสฺโสสีติ ฯ นานตฺตสญฺญาน์ อมนสิการาติ นานตฺเต วา โคจเร ปวตฺตาน สญฺญาน์ นานตฺตานํ วา สัญญาน ฯ ยสฺมา หิ เอตา ตตฺถ กตมา นานๆตสญฺญาโย ยา อสมาปนฺนสฺส มโนธาตุสมงฺคสฺส วา มโนวิญญาณธาตุสมงฺคิสฺส วา…

เนื้อหาจะอธิบายลักษณะและการพัฒนาของฌานตามวิสุทธิมคฺค อธิบายการปฏิบัติที่นำไปสู่การเข้าถึงฌานต่าง ๆ การเข้าใจในธรรมชาติของการเกิดและดับ พร้อมชี้ให้เห็นถึงขั้นตอนและข้อควรระวังในการปฏิบัติ การพูดถึงอากา