6 ครั้ง

ขณะที่ทรงเจริญภาวนาอย่างต่อเนื่องเรื่อยไปจนกระทั่งเข้าสู่ปัจฉิมยาม ก็ทรงบรรลุ วิชชาที่ ๓ อาสวักขยญาณ คือ ญาณเพื่อการกำจัดกิเลสให้ สิ้นไปอย่างเด็ดขาด ด้วยญาณที่ ๓ นี้เองที่ทำให้ทรงตรัสรู้ธรรมที่เรียกว่า “อริยสัจ ๔” ทำให้ทรงสิ้นทุกข์สิ้นกิเลสอย่างเด็ดขาด อริยสัจ ๔ มีองค์ ประกอบตามลำดับโดยย่อ ดังนี้ (๑) ทุกขอริยสัจ คือ ทรงสามารถมองเห็นพระทัยของพระองค์เอง ทรงมองเห็นลักษณะทุกข์และการบีบคั้นของทุกข์ที่กระทำต่อ พระทัยของพระองค์ได้อย่างชัดเจน (๒) ทุกขสมุทัยอริยสัจ คือ ทรงสามารถมองเห็นรูปพรรณสัณฐานของ กิเลสอันเป็นสาเหตุให้เกิดทุกข์ที่แอบซ่อนอยู่ในพระทัยอย่าง ชัดเจน (๓) ทุกขนิโรธอริยสัจ คือ ทรงสามารถมองเห็นธรรมชาติบริสุทธิ์ สำหรับการดับทุกข์ดับกิเลสได้อย่างเด็ดขาดถาวรที่เรียกว่า “นิพพาน” ได้อย่างชัดเจ
- อริยสัจ ๔ และการดับทุกข์