DOU : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 319 / 320

…เป็นถูก เห็นทุกสิ่ง ตามความเป็นจริง บทที่ 4 กิ จ เบื้ อ ง ต้ น ก่ อ น ก า ร เ จ ริ ญ กั ม ม ฏ ฐ า น DOU 79

4. ถ้าจีวร เครื่องนุ่งห่มสกปรก จึงซักให้สะอาดเรียบร้อย 5. ถ้าในบาตรมีสนิม ก็ต้องทำการระบบบาตรเสียใหม่ให้ดีขึ้น หรือถ้าเครื่องใช้ประจำตัวสกปรก ไม่เรียบร้อย ก็พึงชำระเสียให้เรียบร้อย ในส่วนของฆราวาส กา

…อสละอัตภาพนี้แก่ท่าน พระเทพวิสุทธิกวี, การพัฒนาจิต, (กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย), 2543 หน้า 61 80 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า กั ม ม ฏ ฐ า น

4. เนกขัมมัชฌาสัย พระโพธิสัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีอัชฌาสัยในเนกขัมมะ การออกบวช) เห็นโทษในการครองเรือนอยู่โดยปกติ 5. ปวิเวกัชฌาสัย พระโพธิสัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีอัชฌาสัยในการปลีกวิเวก เห็นโทษใน สังคณิกา (

…มีผลเสีย ดังได้กล่าวมาแล้ว บ ที่ บ า ที่ 4 กิ จ เ บื้ อ ง ต้ น ก่ อ น ก า ร เ จ ริ ญ กั ม ม ฏ ฐ า น DOU 81

เมื่อได้มอบอัตภาพแด่อาจารย์แล้ว จึงเป็นผู้ที่อาจารย์ห้ามปรามได้ ไม่เป็นผู้ทําตามอำเภอใจ เป็นผู้ว่าง่ายและเป็นผู้ใกล้ชิดอาจารย์อยู่เสมอ เมื่อเป็นเช่นนี้ย่อมได้รับความสงเคราะห์ด้วยอามิสและ ธรรมะจากอาจา

…นักศึกษาสามารถบอกกัมมัฏฐานที่เหมาะสมกับแต่ละจริต บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 85

แนวคิด 1. จริต คือ พื้นฐานนิสัยที่อยู่ในจิตใจมนุษย์ มีทั้งหมด 6 ประเภท คือ ราคจริต โทสจริต โมหจริต วิตกจริต สัทธาจริต พุทธิจริต 2. การที่คนมีจริตต่างกัน เพราะเหตุแห่งสภาพของจิตในขณะที่ทำกุศลในชาติปาง

…จากวิตกเป็นพื้นฐานใจ 5. สัทธาจริต คือ ความประพฤติจนเคยชินเป็นนิสัย อันเกิดจากศรัทธาเป็นพื้นฐานใจ 86 DOU ส ม า ธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

บทที่ 5 จริตกับการปฏิบัติกัมมัฏฐาน คัมภีร์ทางศาสนาได้สอนเอาไว้ว่า ผู้ที่ใฝ่ใจในการเจริญภาวนา ไม่ว่าจะเป็นอาจารย์ผู้ให้กัมมัฏฐาน หรือศิษย์ผู้มีความปรารถนาจะปฏิบัติกัมมัฏฐาน ควรที่จะศึกษาให้มีความรู้ใน

…ยสดชื่น ร่างกายแก่เกินวัย หาความสุขสบายใจ ได้ยาก บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 87 บ

5.1.3 ลักษณะของจริต 1. ราคจริต เป็นคนที่รักสวยรักงาม คือ พอใจในรูปสวย เสียงไพเราะ กลิ่นหอม รสอร่อย สัมผัส นิ่มนวล ชอบความเป็นระเบียบเรียบร้อย สะอาด ประณีต มีกิริยาท่าทางเรียบร้อย ละมุนละไม น่าดู น่าชม

…กไปด้วยการฆ่า การทำลาย การจองจำมาในชาติก่อน วิสุทธิมรรค1 (ภาค 1 หน้า 138) 2 วิมุติมรรค (หน้า 58) 88 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า กั ม ม ฏ ฐ า น

เป็นผล ชอบใช้ความรู้และเหตุผลในการพิจารณาตัดสินใจว่าจะทำหรือไม่ทำสิ่งใด มองปรากฏการณ์ต่างๆ ตามสภาพความเป็นจริง บนพื้นฐานของข้อเท็จจริง โดยปราศจากการปรุงแต่งหรืออคติส่วนตัว 5.2 เหตุที่มีจริตต่างกัน สาเ

…ี่มีจริตต่างกันสามารถสรุปเป็นตารางได้ดังต่อไปนี้ บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 89

คิดฟุ้งไปในเรื่องอื่น จิตใจไม่ได้ตั้งมั่นอยู่ในบุญกุศลที่กำลังทำนั้นเลย กุศลที่เจือปนด้วยโมหะ วิจิกิจฉา อุทธัจจะเช่นนี้ ย่อมเป็นเหตุให้ผู้ที่เกิดมานั้นมีโมหจริต อีกนัยหนึ่ง ผู้ที่ชาติก่อนเพลิดเพลินในก

…้ หรือได้ตั้งความปรารถนาว่า ด้วยอำนาจแห่งกุศล ผลบุญนี้ขอจงเป็นปัจจัยให้ได้เกิดเป็นคนมีปัญญาต่อไป 90 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

จริต สาเหตุที่มีจริตต่างกัน การประกอบกรรมในอดีตชาติ ภพภูมิก่อนมาเกิด ธาตุทั้ง 4 ในขณะบำเพ็ญบุญกุศลจิตปรารภในการมีหน้ามีตา มี เป็นผู้ที่จุติมาจาก ราคจริต ชื่อเสียง ได้เสวยมนุษย์สมบัติ ทิพยสมบัติ เหล่า

…้นจะเห็นว่า คดไม่ตรงทาง คือ เซซ้ายเซขวา สลับกันไป บทที่ 5 จ ริ ต ก บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 91

ลักษณะที่เป็นเครื่องสังเกตจริตของคนทั้งหลายในโลก มีอยู่ 5 ประการ คือ 1. อิริยาบถ ได้แก่ การเดิน ยืน นั่ง นอน และอาการเคลื่อนไหวทำกิจกรรมต่างๆ 2. กิจจะ ได้แก่ ลักษณะการทำงาน 3. โภชนะ ได้แก่ อาหารที่บริ

…าการ บิดไปบิดมาน่ารำคาญ บางครั้งก็พาลล้มตัวลงนอนกลับไปอีก โดยไม่สนใจใยดีกับสิ่งใดใดในโลกทั้งสิ้น 92 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ ฐา น

วิตกจริต เช่นเดียวกับโมหจริต สัทธาจริต เช่นเดียวกับราคจริต พุทธจริต เช่นเดียวกับโทสจริต (2) การยืนการนั่ง ราคจริต เลือกที่ยืนเลือกที่นั่ง ถ้าไปกันเป็นกลุ่มและสถานที่นั้น เลือกยืนเลือกนั่งได้ตามสะดวก ม

…ช่นเดียวกับราคจริต พุทธิจริต เช่นเดียวกับโทสจริต บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 93

วิตกจริต เช่นเดียวกับโมหจริต สัทธาจริต เช่นเดียวกับราคจริต พุทธิจริต เช่นเดียวกับโทสจริต 5.3.2 กิจจะ การทำงาน ราคจริต ตามปกติทั่วไปจะมีความตั้งอกตั้งใจในการทำงาน ทำงานได้อย่างเรียบร้อยประณีต มี ความละ

…ู้มีโทสจริตแล้ว กลับรู้สึกหงุดหงิดใจเป็นอย่างยิ่ง และมีอาการเหมือนคนบ้าดีเดือด ซึ่งปราศจากเหตุผล 94 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

5.3.3 โภชนะ ลักษณะการบริโภคอาหาร ราคจริต ตามธรรมดาย่อมชอบใจอาหารอันละมุนละไม มีรสอร่อยหวานมัน เมื่อทำการบริโภค ก็ทำคำข้าวให้กลมกล่อมพอดีคำ ไม่เล็กเกินไปหรือใหญ่เกินไป เป็นนักชิมรส ชอบลิ้มรสแปลกๆ บริโภ

…่มีความสันโดษ ไม่มีความพอใจในเครื่องอุปโภคบริโภค บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 95

ไม่อยากดู ไม่อยากฟัง ไม่อยากแตะต้อง ถ้ามีข้อบกพร่องประกอบอยู่บ้างแม้เพียงนิดหน่อยในสิ่งเหล่านั้น ก็จะยกเอามาเป็นสาเหตุให้เกิดความขัดเคืองใจ ไม่นึกถึงความดีแม้มีอยู่มากมาย เมื่อสิ่งเหล่านั้นผ่านเลยไป

…้มารู้ภายหลังว่าผู้ที่ ตนเกลียดนั้นเป็นคนดี เป็นผู้บริสุทธิ์ ก็ยังคงมีความเกลียดชังอยู่อย่างเดิม 96 DOU ส ม า ธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

สิงฺค จาปลุย เป็นคนมีแง่งอน เป็นคนโลเล ชอบประดิษฐ์ประดอยเครื่องนุ่งห่มและเครื่องประดับ กับ ทั้งมีความพิถีพิถันเป็นพิเศษในเรื่องความสวยความงาม โทสจริต บุคคลผู้มีโทสจริตตามธรรมดาย่อมเป็นผู้มีจิตใจต่ำ ป

…ๆ มากมาย จิตใจไม่ค่อยมีโอกาสที่จะสงบนิ่งลงได้เลย บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 97

ทุปปฏินิสสคฺคิตา เป็นคนเปลื้องความเห็นอันชั่วร้ายได้โดยยาก หมายความว่าเป็นคน ดื้อรั้นมาก ถ้าเกิดมิจฉาทิฏฐิขึ้นมาในใจให้เห็นผิดคิดไปว่า บุญทานไม่มี นรกสวรรค์ไม่มี นิพพานไม่มี เป็นต้น ต่อให้มีนักปราชญ์

…รที่เขาให้ และรู้จัก ประมาณในการบริโภค ไม่มีความประมาท ไม่มีความปรารถนา ใหญ่จนเกิดทุกข์ภัยแก่ตัว 98 DOU ส ม า ธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

สัทธาจริต บุคคลผู้เป็นสัทธาจริตย่อมเป็นผู้ประกอบไปด้วยกุศลธรรม ธรรมอันดีซึ่งซ่อนอยู่ ในดวงใจของเขา ดังต่อไปนี้ เป็นคนยอมเสียสละ ไม่มีความกังวลห่วงใยในสิ่งทั้งปวง มุตตฺจาคตา อริยานํ ทสฺสนกามตา เป็นคนม

…สจริต เบื่อหน่ายด้วยอำนาจแห่งโมหะ ซึ่งเป็นทางให้ บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 99

โยนิโสปธานํ สติสัมปชัญญะในที่ทุกสถานและในกาลทุกเมื่อ เป็นคนไม่มีความเกียจคร้าน หมั่นประกอบความเพียร มีจิตใจตื่น อยู่เป็นนิตย์ในกิจที่ดีงาม มักเกิดความสังเวชใจ เกิดความเบื่อหน่ายในกิริยาที่ตนจะต้อง ท่อ

…ข้อ น้ำปัสสาวะ ว่าไม่สะอาด ไม่งาม น่าเกลียด อันทำให้รู้เท่าทันสภาพของ กายนี้ ไม่ให้หลงไหลมัวเมา 100 DOU สมาธิ 5 ห ลั ก ส ม ก วิ ปั ส ส น า ก ม ม ฏ ฐ า น

โมหะจริต กับ วิตกจริต ที่จัดว่ามีความเสมอภาคกันนั้น คือ โมหะมีอาการสงสัย ลังเลใจอยู่ ส่วนวิตกก็คิดแล้วคิดอีก อันเป็นอาการที่คล้ายกับลังเลไม่แน่ใจเช่นเดียวกัน อีกประการหนึ่ง โมหะมี อาการฟุ้งซ่านไปในอาร

…ติ ระลึกพิจารณาศีลของตนที่ได้ประพฤติไม่ด่างพร้อย บทที่ 5 จ ริ ต กั บ ก า ร ป ฏิ บั ติ ก ม ม ฏ ฐ า น DOU 101

จนกระทั่งใจหยุดนิ่งในที่สุด ก. พรหมวิหาร 4 คือ ธรรมที่แผ่ออกไปในมนุษย์และสรรพสัตว์ทั้งหลายอย่างเสมอกันไม่มี ประมาณ ไม่จำกัดขอบเขต ประกอบด้วย 1. เมตตา (ความรักใคร่ปรารถนาให้เป็นสุข) 2. กรุณา (ความปรารถ