หลักฐานธรรมกาย ตอนที่ 61 มิลินทปัญหาฉบับบาลีและจีน

มิลินทปัญหาฉบับบาลีและจีนมีโครงเรื่องร่วมกัน แต่รายละเอียดและข้อความเรื่องธรรมกายต่างกัน ตอนนี้ติดตามข้อเปรียบเทียบและคำถามที่คณะผู้เขียนตั้งต่อการสืบทอดตัวบท

ชิ้นส่วนคัมภีร์กับการศึกษาคันธาระ

รายงานเดือนตุลาคม พ.ศ. 2563 กล่าวถึงข่าวที่ได้รับในเดือนสิงหาคมปีเดียวกันว่ากิตติพงษ์ วงศ์อักษรสำเร็จปริญญาโทที่คอร์เนล และเล่าประสบการณ์อ่านคัมภีร์ในกลุ่ม Kharoṣṭhī Klub ที่มหาวิทยาลัยวอชิงตัน หนึ่งในประเด็นคือชิ้นส่วนคานธารีที่เอ่ยถึงพระนาคเสน ซึ่งผู้ศึกษานำมาพิจารณาประกอบข้อสันนิษฐานเรื่องถิ่นกำเนิดมิลินทปัญหา

โครงเรื่องร่วมและรายละเอียดที่ต่าง

บทความอ้างงานเปรียบเทียบของพระติช มิน เชา ว่าฉบับบาลียาวกว่าฉบับจีน และมีเนื้อหาใกล้เคียงกันในช่วงต้น ตัวอย่างความต่างมีทั้งอดีตชาติของตัวละครและผู้ที่พระนาคเสนสอนธรรม ผู้วิจัยเสนอว่าทั้งสองอาจสืบจากต้นฉบับร่วมกัน ส่วนเนื้อหาบาลีบางส่วนได้รับการขยายในเวลาต่อมา

ข้อความธรรมกายที่ต้องเทียบฉบับ

ต้นฉบับชี้ว่ามิลินทปัญหาบาลีฉบับสมาคมบาลีปกรณ์หน้า 73 มีข้อความว่าสามารถชี้พระพุทธเจ้าได้ด้วยธรรมกาย แต่ข้อความส่วนนี้ไม่ปรากฏในฉบับจีนที่นำมาเทียบ ผู้เขียนเสนอทั้งความเป็นไปได้ที่ฉบับจีนละข้อความ และที่สายบาลีขยายความภายหลัง จึงยังเป็นคำถามเรื่องประวัติตัวบท มิใช่ข้อยุติว่าความต่างเกิดขึ้นอย่างไร

แหล่งที่มา

เรียบเรียงสรุปจากบทความของ นวธรรมและคณะนักวิจัย DIRI
ฉบับที่ ๒๑๔ เดือนตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๓

อ่านบทความต้นฉบับตอนที่ 61 · ซีรีส์หลักฐานธรรมกายในคัมภีร์พุทธโบราณ