DOU : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 341 / 348

…าย สัตตกนิบาต, มก. เล่ม 37 ข้อ 63 หน้า 214-215. ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค, มก. เล่ม 15 ข้อ 55 หน้า 150. 80 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่า เอกภพเกิดจากการระเบิดครั้งใหญ่ ที่เรียกว่า บิ๊กแบงค์ การระเบิดครั้งใหญ่ เกิดมาจากจุดศูนย์กลาง เมื่อระเบิดแล้วก็ทำให้เกิดการรวมตัวของฝุ่นละออง ทําให้เกิดกาแล็กซีน้อยใหญ่ขึ้นมา ใ

…่มีอวิชชาเป็นเครื่องสกัดกั้นมีตัณหาเป็นเครื่องผูกใจ ด้วยประการฉะนี้ จึงมีการเกิด บ ท ที่ 4 ภ พ ภูมิ DOU 81

เอกภพ หรือ Universe นี้ในทางพระพุทธศาสนาเรียกว่า โลกธาตุ ซึ่งในทางวิทยาศาสตร์ พยายามค้นหาคําตอบ และสันนิษฐานว่า ในเอกภพหนึ่ง ๆ น่าจะมีจักรวาลมากกว่าแสนล้าน จักรวาล ซึ่งในทางพระพุทธศาสนาก็ได้แสดงถึงโลก

…424-425 * ไตรวัฏฏ์ หมายถึง การเวียนเกิดเวียนตาย เพราะเหตุมูลปัจจัย 3 ประการ คือ กิเลส กรรม วิบาก 82 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ในภพใหม่ต่อไปอีก ดูก่อนอานนท์ ก็กรรมที่อำนวยผลให้อรูปธาตุจักไม่มีแล้ว อรูปภพฟัง ปรากฏบ้างหรือหนอ” พระอานนท์ “ไม่พึงปรากฏเลย พระเจ้าข้า” พระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไ

…อ 439 หน้า 520. อเนญชสูตร, อังคุตตรนิกาย ติกกนิบาต, มก เล่ม 34 ข้อ 556 หน้า 532. บ ท ที่ 4 ภ พ ภูมิ DOU 83

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ไม่ยั่งยืนอย่างนี้ ไม่น่าชื่นใจอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเพียงเท่านี้ พอทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอ เพื่อจะคลายก๋าหนัด พอเพื

…ทที่ 4 แล้วจึงศึกษาบทที่ 5 ต่อไป 1 ขุททกนิกาย ชาดก อปัณณกวรรค ทูเรนิทาน, มก. เล่ม 55 หน้า 35-36. 84 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ของกิเลสและการเวียนว่ายตายเกิด แล้วตั้งใจละเว้นความชั่ว ตั้งใจสั่งสมแต่ความดี มุ่งมั่นสร้าง บารมี แสวงหาหนทางหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง สมจริงดังปฏิปทาอันดีงามตามอย่างพระบรมโพธิสัตว์ทั้งหลายในกาลก่อน อาท

…เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจและสามารถนำความรู้เรื่องขันธ์ 5 ไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 87

แนวคิด 1. ขันธ์ 5 หมายถึง กลุ่มแห่งรูปและนาม ประกอบด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีทั้งขันธ์ที่เป็นอุปาทานขันธ์ ซึ่งทำให้เกิดความยึดมั่น ถือมั่น เป็นทุกข์ และที่ไม่เป็น อุปาทานขันธ์ 2. พระมงคลเทพ

…น แต่แตกต่างกันที่ ความ ละเอียดและความประณีตของรูปและนามเท่านั้น ซึ่งธรรมชาติของขันธ์ 5 มีดังนี้ 88 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

บทที่ 5 ขันธ์ 5 ในบทเรียนนี้นักศึกษาจะได้เข้าสู่อารมณ์ของวิปัสสนาประการแรกคือ ขันธ์ 5 โดย การ ศึกษานี้จะเป็นการศึกษาในเชิงปริยัติ เพื่อให้เห็นและเข้าใจความหมาย ลักษณะของขันธ์ ว่าเป็นเช่นไร 5.1 ความหม

… ลักษณะของธาตุทั้ง 4 คือ de มลกษณะ แข่ง ธาตุดิน ธาตุน้ำ มีลักษณะ ไหลหรือเกาะกุม บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 89

1. มีการเกิด - ดับ อยู่ตลอดเวลา เนื่องจากรูปและนามนี้ มีการเกิดและดับอยู่ตลอดเวลา ทำให้ขันธ์ 5 มีลักษณะ เปลี่ยนแปลงไปตามเหตุและปัจจัยต่าง ๆ ตลอดเวลา มีความเสื่อมอยู่ ดังนั้นแม้แต่รูปเอง ก็มี ธรรมชาติ

…ีรษะเล็นสร้างขึ้นโดยธาตุ 4 ตามกรรมในอดีต และตั้งอยู่ ในที่ซึ่งมีธาตุไฟมากกว่า เรียกว่า จักขุปสาท 90 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ธาตุไฟ มีลักษณะ ร้อนและเย็น มี 5 อย่าง ได้แก่ 1. อุสมาเตโช 2. สนฺตปุปนเตโช 3. ทหนเตโช 4. ชิรณเตโช 5. ปาจกเตโช มีประจําอยู่ในร่างกายของสัตว์ทั้งหลาย มีความร้อนมาก มีความร้อนสูงจัด สามารถเผาผลาญร่างกายใ

…ะเจตสิก ชีวิตรูป 1 คือ รูปที่เป็นชีวิต ได้แก่ รูปที่รักษากลุ่มรูปที่เกิดจากกรรม บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 91

2. โสตปสาทรูป คือ ประสาทหู เป็นอวัยวะที่ฟังเสียง เสียงเมื่อกระทบอวัยวะนี้จะเกิด โสตวิญญาณขึ้น โสตประสาทตั้งอยู่ภายในช่องหูทั้งสอง ที่ปกคลุมด้วยขนสีน้ำตาล อาศัยเยื่อแผ่น มีลักษณะคล้ายๆ ก้านเมล็ดถั่วเข

…ันธ์ เวทนาขันธ์ หมายถึง การเสวยอารมณ์ การรับอารมณ์ การรู้อารมณ์ เวทนาเมื่อแยกแบ่งได้ 3 อย่าง คือ 92 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

อาหารรูป 1 คือ โอชาที่มีอยู่ในอาหาร ปริจเฉทรูป 1 คือ รูปที่กำหนดเทศะ ได้แก่ อากาศธาตุ ช่องว่างระหว่างรูปต่อรูป วิญญัติรูป 2 คือ รูปคือการเคลื่อนไหวให้รู้ความหมาย ได้แก่ 1. กายวิญญัติรูป ได้แก่ การเคล

…ะพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ, กรุงเทพฯ : นฤมิต โซล(เพรส), 2546, หน้า 118-119. บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 93

1. สุขเวทนา เป็นความรู้สึกสุข คือ สบายกาย สบายใจ 2. ทุกขเวทนา เป็นความรู้สึกทุกข์ คือ ไม่สบายกาย ไม่สบายใจ 3. อทุกขมสุขเวทนา เป็นความรู้สึกไม่สุขไม่ทุกข์ เฉย ๆ เวทนาเกิดจากการที่มีวัตถุภายนอกมากระทบป

…ช่องทางที่ผ่านเข้ามาดังนี้ 1 วศิน อินทสระ, อธิบายมิลินทปัญหา, กรุงเทพฯ : เจริญกิจ, 2528, หน้า 8. 94 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

สังขารขันธ์ หมายถึง ความคิดปรุงแต่ง คือ เมื่อรูปกระทบตา ประสาทตาก็รับเอาไว้ ก่อให้เกิดเวทนา การรับอารมณ์แล้วส่งไปให้ส่วนจําอารมณ์ที่เกิดขึ้น จากนั้นจึงส่งมาให้ส่วนที่ ทําหน้าที่คิด ปรุงแต่งจิตให้คิดไป

…บัติผิด 4. อัตตวาทุปาทาน ธรรมชาติที่ยึดมั่นอยู่ในรูปนามขันธ์ 5 ว่าเป็นตัวเป็นตน บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 95

1. รู้รูปโดยอาศัยตา เรียกว่า จักขุวิญญาณ 2. รู้เสียงโดยอาศัยหู เรียกว่า โสตวิญญาณ 3. รู้กลิ่นโดยอาศัยจมูก 4. รู้รสโดยอาศัยลิ้น เรียกว่า ฆานวิญญาณ เรียกว่า ชิวหาวิญญาณ 5. รู้สัมผัสโดยอาศัยกาย เรียกว่า

…รภ์นั้นหนักแล้ว ตัวเองก็หนักไปไหน ไม่ค่อยไหว ติดอยู่ในอู่มดลูกนั่นเอง เจริญวัยวัฒนาเป็นลำดับๆ ไป 96 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ขันธ์ที่มีอุปาทานเข้าครอบงำจิตใจนี้ ทำให้กลายเป็นตัวเป็นตน เป็นสัตว์ เป็นบุคคล เป็นเรา เป็นเขาขึ้นมา ทำให้เกิดความเข้าใจว่า ความเป็นอยู่ต่าง ๆ ที่ปรากฏแก่ตน เช่น การทํา การพูด การคิดนึก ความสบาย ความ

…ีกเหมือนกัน 1 หมายถึง สัญชีว กาฬสุตต สังฆาต โรรุว มหาโรรุว์ ตาปูน มหาตาปน อเวจี บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 97

บ เมื่อคลอดก็หนักถึงกับตายได้ ถ้าว่าขันธ์ที่เกิดนั้นไม่ตาย ขันธ์ของมารดาที่ให้เกิดนั้นถึง กับตายลำบากยากแค้นนัก หนักด้วย ลำบากด้วย ฝืดเคืองด้วย คับแค้นด้วย คับแคบด้วย ลำาบากทั้งนั้น ขันธ์ 5 เป็นของหน

…5 นั้น ต้องเป็นผู้ตั้งอยู่ในสังวรกถา ที่จะตั้งอยู่ในสังวรกถาได้ ต้องอาศัยมีความรู้ความเห็นแยบคาย 98 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ขันธ์ 5 นี่เป็นของหนัก ท่านจึงได้ยืนยันตามพระบาลีว่า ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ทั้ง 5 เป็นของหนัก ภารหาโร จ ปุคฺคโล บุคคลผู้นำขันธ์ 5 ที่หนักนั้นไป ภาราทานํ ทุกฺข์ โลเก การถือมั่นในเบญจขันธ์ทั้ง 5 นั้

…ร สาธุ สาธุ ชิวหาย สํวโร กาเยน สํวโร สาธุ สาธุ วาจาย สํวโร มนสา สํวโร สาธุ สาธุ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 99

เห็นแยบคายอย่างไร รู้เห็นแยบคายความยินดีในรูปในอารมณ์นั้น ๆ ต้องปล่อยวาง ต้องละต้องทิ้งความยินดีในอารมณ์นั้น ๆ ถ้ายังยึดความยินดีในอารมณ์อยู่ปล่อยขันธ์ 5 ไม่ได้ การยึดอารมณ์ยินดีในอารมณ์ ท่านยกเป็นตำ

…นเพราะอะไร บริหารขันธ์ แบกขันธ์ทั้งนั้น แบกภาระที่ หนักทั้งนั้น ไม่ใช่เล็กน้อย ไม่ใช่พอดีพอร้าย 100 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

สพฺพตฺถ สํวโร สพฺพตฺถ สํวโต ภิกขุ สพฺพทุกฺขา ปมจุจติ แปลเนื้อความว่า สำรวมตาได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมหูได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมจมูกได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมลิ้นได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็

… 5 นั่น รูปเป็นดังนั้น โตเล็กเท่านั้น สัณฐานอย่างนั้น เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 101

เพราะเหตุดังนั้น การแบกภาระของหนักนี่แหละ ถ้าว่าปล่อยไม่ได้วางไม่ได้ละก็ เป็นทุกข์หนักทีเดียว บุคคลผู้แบกของหนักไป บุคคลผู้แบกขันธ์ 5 ที่หนักไป ถ้าว่าปล่อยวาง ขันธ์ 5 ไม่ได้ก็เป็นทุกข์แท้ๆ ถ้าปล่อยวา