DOU : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 331 / 348

…น แต่แตกต่างกันที่ ความ ละเอียดและความประณีตของรูปและนามเท่านั้น ซึ่งธรรมชาติของขันธ์ 5 มีดังนี้ 88 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

บทที่ 5 ขันธ์ 5 ในบทเรียนนี้นักศึกษาจะได้เข้าสู่อารมณ์ของวิปัสสนาประการแรกคือ ขันธ์ 5 โดย การ ศึกษานี้จะเป็นการศึกษาในเชิงปริยัติ เพื่อให้เห็นและเข้าใจความหมาย ลักษณะของขันธ์ ว่าเป็นเช่นไร 5.1 ความหม

… ลักษณะของธาตุทั้ง 4 คือ de มลกษณะ แข่ง ธาตุดิน ธาตุน้ำ มีลักษณะ ไหลหรือเกาะกุม บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 89

1. มีการเกิด - ดับ อยู่ตลอดเวลา เนื่องจากรูปและนามนี้ มีการเกิดและดับอยู่ตลอดเวลา ทำให้ขันธ์ 5 มีลักษณะ เปลี่ยนแปลงไปตามเหตุและปัจจัยต่าง ๆ ตลอดเวลา มีความเสื่อมอยู่ ดังนั้นแม้แต่รูปเอง ก็มี ธรรมชาติ

…ีรษะเล็นสร้างขึ้นโดยธาตุ 4 ตามกรรมในอดีต และตั้งอยู่ ในที่ซึ่งมีธาตุไฟมากกว่า เรียกว่า จักขุปสาท 90 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ธาตุไฟ มีลักษณะ ร้อนและเย็น มี 5 อย่าง ได้แก่ 1. อุสมาเตโช 2. สนฺตปุปนเตโช 3. ทหนเตโช 4. ชิรณเตโช 5. ปาจกเตโช มีประจําอยู่ในร่างกายของสัตว์ทั้งหลาย มีความร้อนมาก มีความร้อนสูงจัด สามารถเผาผลาญร่างกายใ

…ะเจตสิก ชีวิตรูป 1 คือ รูปที่เป็นชีวิต ได้แก่ รูปที่รักษากลุ่มรูปที่เกิดจากกรรม บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 91

2. โสตปสาทรูป คือ ประสาทหู เป็นอวัยวะที่ฟังเสียง เสียงเมื่อกระทบอวัยวะนี้จะเกิด โสตวิญญาณขึ้น โสตประสาทตั้งอยู่ภายในช่องหูทั้งสอง ที่ปกคลุมด้วยขนสีน้ำตาล อาศัยเยื่อแผ่น มีลักษณะคล้ายๆ ก้านเมล็ดถั่วเข

…ันธ์ เวทนาขันธ์ หมายถึง การเสวยอารมณ์ การรับอารมณ์ การรู้อารมณ์ เวทนาเมื่อแยกแบ่งได้ 3 อย่าง คือ 92 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

อาหารรูป 1 คือ โอชาที่มีอยู่ในอาหาร ปริจเฉทรูป 1 คือ รูปที่กำหนดเทศะ ได้แก่ อากาศธาตุ ช่องว่างระหว่างรูปต่อรูป วิญญัติรูป 2 คือ รูปคือการเคลื่อนไหวให้รู้ความหมาย ได้แก่ 1. กายวิญญัติรูป ได้แก่ การเคล

…ะพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ, กรุงเทพฯ : นฤมิต โซล(เพรส), 2546, หน้า 118-119. บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 93

1. สุขเวทนา เป็นความรู้สึกสุข คือ สบายกาย สบายใจ 2. ทุกขเวทนา เป็นความรู้สึกทุกข์ คือ ไม่สบายกาย ไม่สบายใจ 3. อทุกขมสุขเวทนา เป็นความรู้สึกไม่สุขไม่ทุกข์ เฉย ๆ เวทนาเกิดจากการที่มีวัตถุภายนอกมากระทบป

…ช่องทางที่ผ่านเข้ามาดังนี้ 1 วศิน อินทสระ, อธิบายมิลินทปัญหา, กรุงเทพฯ : เจริญกิจ, 2528, หน้า 8. 94 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

สังขารขันธ์ หมายถึง ความคิดปรุงแต่ง คือ เมื่อรูปกระทบตา ประสาทตาก็รับเอาไว้ ก่อให้เกิดเวทนา การรับอารมณ์แล้วส่งไปให้ส่วนจําอารมณ์ที่เกิดขึ้น จากนั้นจึงส่งมาให้ส่วนที่ ทําหน้าที่คิด ปรุงแต่งจิตให้คิดไป

…บัติผิด 4. อัตตวาทุปาทาน ธรรมชาติที่ยึดมั่นอยู่ในรูปนามขันธ์ 5 ว่าเป็นตัวเป็นตน บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 95

1. รู้รูปโดยอาศัยตา เรียกว่า จักขุวิญญาณ 2. รู้เสียงโดยอาศัยหู เรียกว่า โสตวิญญาณ 3. รู้กลิ่นโดยอาศัยจมูก 4. รู้รสโดยอาศัยลิ้น เรียกว่า ฆานวิญญาณ เรียกว่า ชิวหาวิญญาณ 5. รู้สัมผัสโดยอาศัยกาย เรียกว่า

…รภ์นั้นหนักแล้ว ตัวเองก็หนักไปไหน ไม่ค่อยไหว ติดอยู่ในอู่มดลูกนั่นเอง เจริญวัยวัฒนาเป็นลำดับๆ ไป 96 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ขันธ์ที่มีอุปาทานเข้าครอบงำจิตใจนี้ ทำให้กลายเป็นตัวเป็นตน เป็นสัตว์ เป็นบุคคล เป็นเรา เป็นเขาขึ้นมา ทำให้เกิดความเข้าใจว่า ความเป็นอยู่ต่าง ๆ ที่ปรากฏแก่ตน เช่น การทํา การพูด การคิดนึก ความสบาย ความ

…ีกเหมือนกัน 1 หมายถึง สัญชีว กาฬสุตต สังฆาต โรรุว มหาโรรุว์ ตาปูน มหาตาปน อเวจี บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 97

บ เมื่อคลอดก็หนักถึงกับตายได้ ถ้าว่าขันธ์ที่เกิดนั้นไม่ตาย ขันธ์ของมารดาที่ให้เกิดนั้นถึง กับตายลำบากยากแค้นนัก หนักด้วย ลำบากด้วย ฝืดเคืองด้วย คับแค้นด้วย คับแคบด้วย ลำาบากทั้งนั้น ขันธ์ 5 เป็นของหน

…5 นั้น ต้องเป็นผู้ตั้งอยู่ในสังวรกถา ที่จะตั้งอยู่ในสังวรกถาได้ ต้องอาศัยมีความรู้ความเห็นแยบคาย 98 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ขันธ์ 5 นี่เป็นของหนัก ท่านจึงได้ยืนยันตามพระบาลีว่า ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ทั้ง 5 เป็นของหนัก ภารหาโร จ ปุคฺคโล บุคคลผู้นำขันธ์ 5 ที่หนักนั้นไป ภาราทานํ ทุกฺข์ โลเก การถือมั่นในเบญจขันธ์ทั้ง 5 นั้

…ร สาธุ สาธุ ชิวหาย สํวโร กาเยน สํวโร สาธุ สาธุ วาจาย สํวโร มนสา สํวโร สาธุ สาธุ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 99

เห็นแยบคายอย่างไร รู้เห็นแยบคายความยินดีในรูปในอารมณ์นั้น ๆ ต้องปล่อยวาง ต้องละต้องทิ้งความยินดีในอารมณ์นั้น ๆ ถ้ายังยึดความยินดีในอารมณ์อยู่ปล่อยขันธ์ 5 ไม่ได้ การยึดอารมณ์ยินดีในอารมณ์ ท่านยกเป็นตำ

…นเพราะอะไร บริหารขันธ์ แบกขันธ์ทั้งนั้น แบกภาระที่ หนักทั้งนั้น ไม่ใช่เล็กน้อย ไม่ใช่พอดีพอร้าย 100 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

สพฺพตฺถ สํวโร สพฺพตฺถ สํวโต ภิกขุ สพฺพทุกฺขา ปมจุจติ แปลเนื้อความว่า สำรวมตาได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมหูได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมจมูกได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็จ สำรวมลิ้นได้ ยังประโยชน์ให้สำเร็

… 5 นั่น รูปเป็นดังนั้น โตเล็กเท่านั้น สัณฐานอย่างนั้น เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 101

เพราะเหตุดังนั้น การแบกภาระของหนักนี่แหละ ถ้าว่าปล่อยไม่ได้วางไม่ได้ละก็ เป็นทุกข์หนักทีเดียว บุคคลผู้แบกของหนักไป บุคคลผู้แบกขันธ์ 5 ที่หนักไป ถ้าว่าปล่อยวาง ขันธ์ 5 ไม่ได้ก็เป็นทุกข์แท้ๆ ถ้าปล่อยวา

…่อยแต่ปล่อยไม่ได้น่ะเหมือนอะไร เหมือนนกติดแล้ว อยากปล่อย แต่ เครื่องติดมันมี มันมีเหมือนอะไรล่ะ 102 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

เมื่อเห็นเบญจขันธ์ทั้ง 5 แล้ว ก็ดูความจริงของมัน ขันธ์ 5 เหล่านี้นะ ถ้าแม้ว่าขึ้น ไปยึดถือมันเข้าไว้ละก็ เป็นทุกข์ ท่านถึงได้วางตำรับตำราเอาไว้ว่า ปญฺจุปาทานขันธ์ ทุกขา ยึดถือมั่นในเบญจขันธ์ 5 นั่นเป็

…ล- เทพมุนี), กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2539, หน้า 120-126. บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 103

นี่แหละเหมือนอย่างเราครองเรือนอย่างนี้แหละ อยากจะปล่อยมัน แต่ว่าเครื่องติด มันมี เลยปล่อยไม่ได้ เสียดายมันปล่อยไม่ได้ มันติดอยู่ดังนั้นแหละ ปล่อยไม่ถนัด ปล่อยไม่ได้ เพราะเหตุฉะนี้แหละ เบญจขันธ์ทั้ง 5

…วงพ่อวัดปากน้ำ (พระมงคล- เทพมุนี), กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2537, หน้า 9. 104 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

นิพพานเขามีธรรมขันธ์ทั้ง 5 ซึ่งขันธ์ 5 ของเขามีเรียกว่า ธรรมขันธ์ ที่เรียกว่า ธรรมธาตุ กายก็เรียกว่า ธรรมกาย ไม่เรียกว่ารูปกายเหมือนกายมนุษย์ทั้งหลาย ในนิพพานจะมีรูปธรรม นามธรรม อย่างกายมนุษย์ กายทิพ

…็เห็นแล้วว่าเกิดทุกข์แล้ว เกิดลำบากแล้ว ถ้าเราปล่อยตามเรื่องของมันก็ไม่มีอะไรมา บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 105

5.5.4 ขันธ์ 5 ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา พระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) ได้กล่าวถึงการเห็นขันธ์ 5 ด้วย ธรรมจักขุของพระธรรมกาย ซึ่งเป็นการเห็นอย่างแท้จริงไว้ว่า ทำให้เห็นลักษณะของขันธ์ 5

…วงพ่อวัดปากน้ำ (พระมงคล เทพมุนี), กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2537, หน้า 12. 106 DOU สมาธิ 8 วิ ปั ส ส น า ก ม มัฏฐาน

ธรรมกาย แต่การเรียนรู้ขันธ์ 5 ในเชิงทฤษฎีก็ยังมีผลดีเพราะสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ใน ชีวิตประจำวันได้ ดังต่อไปนี้ 5.6.1 การทำขันธ์ 5 ให้บริสุทธิ์ คนเราเกิดมามีลักษณะรูปร่างหน้าตา ความคิด ความรู้ คว

…า อะระหัง นึกถึงดวงแก้ว นึกถึงองค์พระ เมื่อถูกส่วนธาตุจะบริสุทธิ์ขึ้นไปตามลำดับ บ ท ที่ 5 ขั น ธ์ 5 DOU 107

ก็จะสามารถประคับประคองตัวเองให้ไม่กระทำความชั่ว กระทำแต่ ของมนุษย์เป็นภาระหนัก ความดี ธาตุในตัวจะได้สะอาดขึ้นทุกๆ วัน หนทางบริสุทธิ์ 3 ขั้น ในการทําความบริสุทธิ์ให้เกิดขึ้นกับขันธ์นั้น นักศึกษาสามารถน