ความตายและความแก่ : หน้า 80/156

อีกนัยหนึ่ง ความไม่มีโรคแม้ทั้งปวง ย่อมมีความเจ็บไข้เป็นที่สุด ความเป็นหนุ่มสาว ทั้งปวงมีความแก่เป็นที่สุด ความเป็นอยู่ทั้งปวงมีความตายเป็นที่สุด โลกสันนิวาสทั้งปวง ถูกความเกิดติดตาม ถูกความแก่ชราไล่ตาม ถูกความเจ็บไข้ครอบงำ ถูกความตายทําลายล้าง เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า “ภูเขาใหญ่ล้วนแล้วด้วยศิลา จดท้องฟ้ากลิ้งบดสัตว์มาโดยรอบทั้ง 4 ทิศ แม้ฉันใด ชราและมัจจุก็ฉันนั้น ย่อมครอบงำสัตว์ทั้งหลาย คือ พวกกษัตริย์ พวกพราหมณ์ พวกแพศย์ พวกศูทร พวกจัณฑาล และคนเทมูลฝอย ไม่เว้นใครๆ ไว้เลย ย่อมย่ำยีเสียสิ้น ณ ที่นั้น ไม่มียุทธภูมิสำหรับพลช้าง ไม่มียุทธภูมิสําหรับพลรถ ไม่มียุทธภูมิสำหรับพลราบ และไม่อาจจะ เอาชนะแม้ด้วยการรบด้วยมนต์ หรือด้วยทรัพย์” วิบัติ คือ ความตาย เป็นที่สุดแห่งสมบัติคือชีวิต โดยนัยดังกล่าวมาแล้วนี้ นักปฏิบัติ พึงเป็นผู้กำหนดความที่ชีวิตมีความตายที่สุดนั้น ระลึกถึงความตาย โดยอาการวิบัติแห่งสมบัติ ดังที่กล่าวมาแล้วน้ 3.4.3 อุปสำหรณโต ระลึกโดยนำมาเปรียบเทียบ อุป หรณโต คือ นึกโดยเปรียบเทียบตนกับคนอื่นๆ ที่ได้ตายไปแล้ว ในข้อนี้ มีอธิบาย ว่า นักปฏิบัติพึงระลึกถึงความตายโดยเปรียบเทียบด้วยอาการ 7 คือ 1. ยสมหตุตโต ระลึกโดยความมียศใหญ่ พึงระลึกอย่างนี้ว่า อันความตายนี้ได้ตกต้องของท่านผู้มียศใหญ่ คือ ผู้มีบริวารมาก มี ทรัพย์และพาหนะพร้อมพรั่ง แม้กระทั่งพระเจ้ามหาสมมต พระเจ้ามันธาตุ พระเจ้ามหาสุทัสสนะ และพระเจ้าทัฬหเนมิ มาแล้วไม่อาจหลีกหนีไปได้ แล้วทำไมความตายจะไม่มาถึงตัวเราเล่า ท่านผู้มียศใหญ่ทั้งหลาย แม้เป็นท้าวพญาผู้ประเสริฐเช่นพระเจ้ามหาสมมต ท่านยัง ประสบอำนาจมฤตยู กล่าวอะไรในคนทั้งหลายเช่นเราเล่า 1 2. ปุญฺญมหตฺตโต ระลึกโดยความมีบุญมาก พึงระลึกอย่างนี้ว่า เศรษฐีเหล่านี้คือ โชติยะ ชฏิละ อุคคะ เมณฑกะ ปุณณกะ และคน 1 สังยุตตนิกาย สคาถวรรค, มก. เล่มที่ 24 ข้อ 415 หน้า 524 70 DOU สมาธิ 6 ส ม ก กั ม ม ฏ ฐ า น 4 0 วิ ธี (1)