บทวิเคราะห์การปกครองในรัชกาลที่ ๔ และ ๕
…สมบัติออกบวช เหมือน ดวงพระจันทร์สัญญาไว้ในท้องฟ้าที่บริสุทธิ์นั้น จะมีประโยชน์ อะไรด้วยผู้อื่นที่เราตักเตือนแล้ว เราจักเป็นเสมอผู้ม๋อยู่ ด้วยตระกูลและหมู่คณะ ตักเตือนตัวเองเท่านั้นเที่ยวไป นี้เป็นสิ่ง ที่เหมา…
เนื้อหาทางประวัติศาสตร์นี้สำรวจการเปลี่ยนแปลงในรัชกาลที่ ๔ และ ๕ โดยเฉพาะในด้านการเดินทัพในสงครามกับพม่าและมุมมองของพระราชาเกี่ยวกับการปกครอง พระราชาทรงทอดพระเนตรพระจันทร์และเปรียบเทียบสถานะของพระองค์