อุปายาสทุกข์และอัปปิเยหิสัมปโยคทุกข์
…มทำให้สัตว์เดือดร้อนอยู่ในสันดาน
เป็นเนืองนิจ ตถาคตจึงเรียกว่า ยัมปิจฉังนลภติทุกข์
4.13 ปัญจุปาทานักขันธทุกข์ ทุกข์ทั้งปวงรวมกัน
สมเด็จผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระธรรมเทศนาเกี่ยวกับปัญจุปาทานักขันธทุกข์ มีใจ
…
ปรารถนาจะหลีกไปเสียให้ไกลแสนไกล แต่เมื่อยังทําไม่ได้ก็ต้องเสวยทุกขเวทนา ตถาคตเรียก ทุกข์นี้ว่า อัปปิเยหิสัมปโยคทุกข์ จัดเป็นทุกขอริยสัจด้วยประการหนึ่ง 4.11 ปิเยหิวิปปโยคทุกข์ ทุกข์เพราะพลัดพรากจากสิ่