มรรคมีองค์ 8 : หน้า 131/188

เป็นปัจจัยแก่สัมมาทิฏฐิ ก็มีอุปไมยฉันนั้น คือสัมมาสังกัปปะยังให้เกิดดำริอารมณ์อยู่เนือง ๆ สัมมาทิฏฐิจึงทำหน้าที่พิจารณาอารมณ์นั้นว่า ธรรมหมู่นี้เป็นกามาวจร ธรรมหมู่นี้เป็นรูปาวจร ธรรมหมู่นี้เป็นอรูปาวจร แล้วก็นำไปพิจารณาต่อในอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา สัมมาสังกัปปะนั้น เป็นเสมือนพนักงานนำเสนอ ดำริอารมณ์ให้แก่สัมมาทิฏฐิ ในทำนองเดียวกับมือ ซึ่งจับเงิน และทองพลิกกลับไปกลับมาให้จักขุมองฉะนั้น ส่วนสัมมาวาจาและสัมมากัมมันตะนั้นเล่าก็เป็นเหตุปัจจัยให้แก่สัมมาอาชีวะด้วยเหตุว่า เมื่อกายกรรม วจีกรรมสุจริตแล้ว การเลี้ยงชีพย่อมสุจริตตามไปด้วย ฝ่ายสัมมาวายามะและสัมมาสตินั้นเล่า ก็เป็นเหตุปัจจัยให้แก่สัมมาสมาธิ อุปมา เสมือนบุรุษ 3 คนเป็นสหายกัน ชวนกันเข้าไปในอุทยาน ครั้นบุรุษคนที่หนึ่งเห็นดอกจำปาก็ ปรารถนาจะได้ดอกไม้นั้น แต่ต้นจำปานั้นสูงสุดเอื้อม สหายคนหนึ่งจึงก้มหลังให้เหยียบ สหาย อีกคนหนึ่งก็น้อมกายลงให้จับ บุรุษนั้นก็เหยียบหลังสหายคนหนึ่ง และจับบ่าสหายอีกคนหนึ่ง จึงสามารถเก็บดอกจําปามาได้ ข้อนี้มีอุปมาฉันใด สัมมาวายามะก็เปรียบเสมือนบุรุษผู้ก้มหลัง ให้เหยียบ สัมมาสตินั้นเปรียบเสมือนบุรุษผู้น้อมบ่าลงให้จับ สัมมาสมาธินั้นเปรียบประดุจบุรุษ ผู้เหยียบหลังสหายแล้วเก็บดอกจําปาได้ การที่สัมมาวายามะกับสัมมาสติเป็นปัจจัยให้แก่ สัมมาสมาธิ ซึ่งมุ่งเอาพระนิพพานเป็นอารมณ์ ย่อมอุปมาดุจบุรุษทั้ง 3 คนที่เป็นสหายกัน การจัดมรรคมีองค์ 8 โดยวิธีต่าง ๆ 8 องค์มรรค 8 ประการนี้ ถ้าจะจัดโดยขันธ์ ก็อาจจะจัดได้เป็น 3 ขันธ์ คือ สัมมาทิฏฐิ กับสัมมาสังกัปปะจัดเป็นปัญญาขันธ์ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ ทั้ง 3 นี้จัดเป็น สีลขันธ์ ส่วนสัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิรวมเป็นสมาธิขันธ์ ซึ่งแสดงได้ด้วย แผนภูมิดังนี้ สัมมาทิฏฐิ ปัญญาขันธ์ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สีลขันธ์ สัมมาอาชีวะ 118 DOU แม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม