พุทธนิรมิตและพุทธฉาย : หน้า 6/86

เมื่อได้รับพุทธานุญาต พระมหาโมคคัลลานะ ก็เหาะไปเอาลูกโพธิ์ของต้นโพธิ์นั้น มามอบให้กับ พระอานนท์เพื่อทำการปลูก พระอานนท์จึงได้ จัดพิธีปลูกขึ้น โดยเชิญพระเจ้าโกศลและบรรดา มหาเศรษฐีคนสำคัญต่างๆ มาร่วมเป็นสักขีพยาน ในพิธีครั้งนี้ ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีได้รับเกียรติ ให้เป็นผู้ลงมือปลูกด้วยตนเอง พอลูกโพธิ์หลุดจาก มือเท่านั้น ลูกโพธิ์ได้แตกหน่อแล้วโตทันที จากนั้น แตกกิ่งใหญ่ๆ ออกถึง ๕ กิ่ง มหาชนต่างก็แซ่ซ้อง ร้องสาธุการกันใหญ่ พระศาสดาทรงมีพระมหากรุณา เสด็จไปนั่งเข้าสมาบัติที่โดนโพธิ์นั้นตลอดทั้งคืน เพื่อความเป็นสิริมงคล นับจากนั้นมา โพธิ์พฤกษ์จึง ถือเป็นสัญลักษณ์แทนพระพุทธองค์เรื่อยมา แม้จะ เสด็จปรินิพพานนานแล้ว ชาวพุทธก็ยังเคารพบูชา โพธิ์พฤกษ์ประดุจว่าพระพุทธองค์ยังทรงพระชนม์ อยู่เหมือนเดิม = พุทธนิรมิต = พุทธฉาย ในยุคพุทธกาลเมื่อครั้งที่ทรงพระชนม์อยู่เช่นกัน พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ ทรงเปิด โลกให้ชาวสวรรค์ มนุษย์และสัตว์นรกได้เห็นซึ่งกัน และกัน ทรงเนรมิตรูปเหมือนที่มีลักษณะมหาบุรุษ เหมือนพระพุทธองค์ขึ้นมาหลายพระองค์ เป็นกาย ปาฏิหาริย์ของพระพุทธเจ้า ซึ่งเรียกว่า “พุทธนิรมิต เพื่อทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยในภารกิจแสดงพุทธานุภาพ ให้ปรากฏ เช่น ทรงเปล่งฉัพพรรณรังสีเจิดจ้าไป พร้อมๆ กัน หากพระพุทธเจ้าทรงจงกรมพระพุทธนิรมิต ก็จะแสดงอิริยาบถอื่น หรืออาจจะสลับอิริยาบถกัน ไปอย่างนี้ และมีการตรัสถาม-ตอบปัญหาธรรมกัน เหล่าสรรพสัตว์ที่ได้เห็นอัศจรรย์ในครั้งนั้น ก็ได้เป็น สัมมาทิฐิ และบรรลุธรรมกันมากมาย และอีกครั้งที่ทรงใช้พุทธนิรมิตเป็นผู้ช่วยดังใน ตอนที่กำลังทรงแสดงพระอภิธรรมโปรดเทพบุตร พุทธมารดา ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เมื่อพระองค์ ทรงมีกิจที่จะต้องเสด็จลงมายังโลกมนุษย์ ได้ทรง เนรมิตพุทธนิรมิตขึ้นแสดงธรรมแทน เพื่อไม่ให้ การแสดงธรรมขาดตอน หรืออีกรูปแบบหนึ่งของการใช้องค์แทนใน การบำเพ็ญพุทธกิจโปรดสัตว์โลก ซึ่งหากพระองค์ มิได้เสด็จไปโปรดเอง จะทรงเปล่งรัศมีฉายให้เห็น พุทธกาย ซึ่งเรียกว่า “พุทธฉาย” แม้อยู่ในที่ไกล แต่ ก็แสดงพระองค์ประหนึ่งว่าแสดงธรรมอยู่ตรงหน้า เลยทีเดียว จนเหล่าสาวกได้บรรลุธรรมตามมากมาย อีกเช่นกัน พุทธปฏิมา องค์แทนพุทธสัมมา ในช่วงหลังพุทธปรินิพพาน ยังมิได้มีการริเริ่ม สร้างรูปเหมือนพระพุทธองค์หรือพุทธรูป แต่จะนิยม