คุณสมบัติของใจ : หน้า 53/94

...ใจ หรือวิญญาณธาตุนั้น ถือเป็นธาตุพิเศษ มีปรากฏอธิบายลักษณะในพระไตรปิฎก ไว้อย่างชัดเจน...... อยู่ในตัว แม้ว่ามองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่ก็รู้สึก ได้ว่ามีอยู่ จึงจัดเป็นธาตุละเอียด และมีคุณสมบัติ แตกต่างจากธาตุอื่นๆ หลายประการ ดังต่อไปนี้ ๑. ใจมีลักษณะเป็นดวงกลมใส ขนาด ไม่เล็กไม่ใหญ่เท่ากับเบ้าตาของแต่ละคน สาเหตุที่ทราบว่าใจมีขนาดเท่ากับเบ้าตา เพราะเมื่อเราฝึกสมาธิไปได้ระดับหนึ่ง ก็จะ สามารถเห็นใจของตัวเองได้ ใจที่มีขนาดเท่าเบ้าตานั้น หมายถึง ใจที่ อยู่ในขณะสภาพปกติ แต่ในขณะที่ใจเบิกบาน ใจก็สามารถขยาย ขนาดได้ หรือขณะที่เรานั่งสมาธิแล้ว เริ่มรู้สึกว่า กายเบา ใจเบา นั่นคือความรู้สึกที่บอกได้ว่าใจ กำลังขยาย หรือคนที่มีใจเมตตา กรุณา ใจจะ ขยายได้ไม่มีที่สิ้นสุด ขยายโตกว่าโลกก็ยังได้ เบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่นั่งสมาธิแผ่เมตตามากๆ ความรู้สึกที่เกิดขึ้นคือ ใจขยายคลุมโลกทั้งใบ ใจจึง ขยายได้ ย่อให้เล็กได้ ตามความใสหรือหมองนั่นเอง ในทางกลับกัน คนที่เห็นแก่ตัว ตระหนี่ ถี่เหนียวมากๆ ใจจะย่อส่วนเล็กลงได้ เล็กกว่ารูเข็ม คนที่ใจเล็กๆ แบบนี้ ถ้าเราไปขอความช่วยเหลืออะไร ก็มักจะไม่ได้รับความช่วยเหลือ เพราะใจที่มีขนาด เล็กของเขานั่นเอง ๒. ใจมีลักษณะเป็นดวงเบา เพราะเหตุที่ใจเป็นธาตุละเอียด ใจจึงมี ความเบา สามารถไปไหนมาไหนได้อย่างสบาย ใจจึงมีความคล่องแคล่วว่องไว