การเข้าถึงสติและการหลุดพ้นจากทุกข์
4. โทมนัสสะ ความน้อยใจ คับแค้นใจ
5. อุปายาสะ ความท้อแท้กลุ้มใจ ความอาลัยอาวรณ์
6. อัปปิเยหิ สัมปโยคะ ความขัดข้องหมองมัว ตรอมใจ จากการประสบสิ่งไม่เป็นที่รัก
7. ปิเยหิ วิปปโยคะ ความโศกเมื่อพลัดพรากจากขอ
…ปรียบเสมือนการเดินทางบนถนนที่ถูกโรยด้วยหนาม โดยมีความรู้สึกไม่สบายก็ต่อเมื่อชนเข้ากับความทุกข์ต่างๆ การปฏิบัติกัมมัฏฐานช่วยให้ผู้ที่มีสติและปัญญาสามารถที่จะมองเห็นความจริงของชีวิต, ต่อต้านความทุกข์ และควบคุมใจต…