การสวดมนต์ในพระพุทธศาสนา : หน้า 60/86

๗๒ ข้อคิดรอบตัว เรื่อง : พระมหาสมชาย ฐานวุฑโฒ (M.D., Ph.D.) จากรายการข้อคิดรอบตัว ออกอากาศทางช่อง DMC อยู่ให มาสวดมนต์กันเถิด การสวดมนต์มีที่มาจากไหน อย่างไร การสวดมนต์เริ่มต้นมาตั้งแต่ครั้งพุทธกาล ซึ่งยังไม่มีการบันทึกคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นลายลักษณ์อักษร สมัยก่อนใช้วิธีการที่เรียกว่า “มุขปาฐะ” คือ การท่องจำ เวลาพระสัมมาสัม พุทธเจ้าตรัสสอนอะไรไว้ พระภิกษุก็จะท่องจำ แล้ว บอกต่อ ๆ กันไป ดังนั้น การสวดมนต์ก็คือการ สาธยายธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสอนเอาไว้ เป็นการมาทบทวน เพราะถ้าไม่ทวนบ่อย ๆ ก็จะลืม และถ้าเป็นหัวข้อธรรมที่สำคัญ ๆ ก็ยิ่งต้องท่องกัน ส่วนหัวข้อธรรมที่นาน ๆ จะใช้สักครั้ง ครั้ง ก็ แบ่งหน้าที่กันว่าพระภิกษุรูปไหนจะท่องจำหัวข้อธรรม อะไร แต่ถ้าเป็นเรื่องหลัก ๆ เช่น คุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ การพิจารณาความไม่เที่ยง อนัตตา ความทุกข์ ฯลฯ ก็จะมีการทบทวนสม่ำเสมอ บ่อย ๆ โดยแปลงมาเป็นการสวดมนต์ทำวัตร หรือเป็นบท สวดมนต์ของเด็ก ๆ ที่สวด “อะระหัง สัมมาสัม พุทโธ ภะคะวา....” คือ ระลึกถึงพระพุทธคุณ พระ ธรรมคุณ พระสังฆคุณ เป็นพื้นฐานสาคัญ นอกจากเป็นพิธีกรรมทางศาสนาแล้ว การสวดมนต์มีประโยชน์อะไรบ้าง การสวดมนต์ถือว่าเป็นการเตรียมใจให้พร้อม เบื้องต้นสำหรับการทำสมาธิก็ว่าได้ วิถีชาวพุทธที่ ประกอบด้วยทาน ศีล ภาวนา คำว่า “ภาวนา” คลุม ทั้งสวดมนต์ ทั้งนั่งสมาธิอยู่ในตัว เพราะฉะนั้นการ สวดมนต์ถือเป็นการภาวนาอย่างหนึ่ง มีอานิสงส์ ทำให้ใจสงบ เป็นสมาธิ นี้ประการแรก ประการที่ ๒ การสวดมนต์เป็นทางมาแห่งบุญ เรียกว่า ภาวนามัย คือบุญที่เกิดจากการทำภาวนา ใครก็ตามที่สวดมนต์บ่อย ๆ เวลาจะเจอเหตุร้าย ก็จะแคล้วคลาดไป และสิ่งดี ๆ จะเกิดขึ้น โบราณ บอกว่าเทวดาจะลงรักษา เพราะเทวดาเขาก็อยากได้ บุญ แต่เขาอยู่ในภาวะที่เป็นกายละเอียด ท่าบุญเอง ไม่สะดวก ดังนั้นถ้าเขาอยากได้บุญ เขาจะดูว่าใคร ทำความดี เขาจะลงรักษา พอลงรักษาแล้วเวลา คนนั้นไปทําความดี เขาจะได้ส่วนบุญด้วยในฐานะ เป็นผู้สนับสนุน สวดมนต์ยาวหรือสั้นได้บุญมากน้อย กว่ากันหรือไม่ ไม่ถึงขนาดกำหนดว่าสั้นยาวแค่ไหนจะได้ ผลเท่าไร ถ้าสวดสม่ำเสมอและสวดด้วยใจที่สงบ บุญจะเกิด ยิ่งใจสงบมากเท่าไร บุญก็ยิ่งเกิดมาก ไปตามส่วน เด็กเล็ก ก็ให้หัดสวดสั้น โตขึ้นก็สวดยาวขึ้น ๆ ก่อน การสวดมนต์ยังเป็นการทบทวนคำสอนของ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย แต่ไม่ถึงขนาดว่าระหว่าง สวดต้องคิดถึงคำสอนไปด้วย เน้นทำใจให้สงบ จะ เป็นการระลึกถึงพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระ สังฆคุณ ในระดับที่ลึกกว่า ไม่ต้องสวดไปด้วยและ นึกว่าพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ไปด้วย จะ รบกวนความเป็นสมาธิ ให้สวดด้วยใจนิ่ง ๆ เพราะ การที่ใจนิ่งแล้วสวดมนต์ ความซาบซึ้งในพระรัตนตรัย 72