ความยากในการบังเกิดเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า : หน้า 55/86

การที่บุคคลหนึ่งบุคคลใดจะกระทำมโนปณิธานในการรื้อขนสรรพสัตว์ให้หลุดพ้น จากทุกข์ในวัฏสงสารได้อย่างตลอดรอดฝั่ง ตามที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่ชาติแรก จนกระทั่งมาตรัสรู้ เป็น "พระสัมมาสัมพุทธเจ้า" ได้สําเร็จในชาติสุดท้ายนั้น ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นโดยง่าย ทั้งนี้เพราะบุคคลนั้นต้องผ่านการฝึกฝนอบรมตนเองอย่างต่อเนื่อง ต้องทุ่มเททำความดี ทุกประการอย่างอุทิศชีวิตเป็นเดิมพัน จนกระทั่งสามารถผ่านอุปสรรคและภยันตรายต่าง ในวัฏสงสารนี้มาได้สําเร็จนานัปการ จึงจะสามารถได้คุณสมบัติที่ได้โดยยากหลากหลาย ประการรวมอยู่ในบุคคลคนเดียว ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันได้ตรัสแสดงถึง ความยากไว้ ๔ ประการ ดังนี้ การได้เกิดมาเป็นมนุษย์ก็นับว่ายาก การดำรงชีวิตของเหล่าสัตว์ก็นับว่ายาก การได้ฟังพระสัทธรรมก็นับว่ายาก การที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายจะเสด็จอุบัติก็ยิ่งยาก พระดำรัสนี้เป็นการตรัสยืนยันด้วยพระโอษฐ์ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเองว่า บุคคล ที่จะมาตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตนั้น จะต้องผ่าน ความยากลำบากเหล่านี้มาแล้วทั้งสิ้น ความยากลำบากใด ๆ ในโลกนี้ ไม่มีสิ่งใดยากเกิน กว่า ๔ เรื่องนี้อีกแล้ว และในบรรดาความยากทั้ง ๔ เรื่องนี้ การบังเกิดขึ้นของพระสัมมา สัมพุทธเจ้าเป็นเรื่องยากที่สุด ความรู้เหล่านี้เป็นประสบการณ์โดยตรงของพระพุทธองค์ ที่ได้มาจากการฝึกฝน อบรมตนเองมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ชาติแรกจนกระทั่งชาติสุดท้าย ผ่านการทำความดีอย่าง อุทิศชีวิตเป็นเดิมพันมาทุกรูปแบบ โดยไม่มีข้อแม้เงื่อนไขใด ๆ ทั้งสิ้น ไม่ว่าจะต้องผจญ อุปสรรคปัญหามากมายเพียงใด ก็ไม่สะทกสะท้านหวั่นไหว ไม่ท้อถอยหมดกำลังใจ ไม่ถอดใจ ล้มเลิกการทำความดี แม้จะต้องแลกด้วยชีวิตก็ตาม ทั้งนี้เพื่อกระทำมโนปณิธานที่ตั้งใจ ไว้ตั้งแต่ชาติแรกให้เป็นจริงดังที่เคยตั้งมโนปณิธานไว้ ซึ่งมีสาระสำคัญว่า เมื่อเราตรัสรู้แล้ว จะให้ผู้อื่นตรัสรู้ด้วย เมื่อเราพ้นจากกิเลสแล้ว จะให้ผู้อื่นพ้นจากกิเลสด้วย เมื่อเราข้ามโลกได้แล้ว จะให้ผู้อื่นข้ามได้ด้วย มหาสมุทรคือวัฏสงสารมีภัยมาก 1 เอรกปัตตนาคราชวัตถุ, ขุ. ธ. ๒๕/๑๘๒/๙๐ (มจร.) 2 ๑ สุเมธกถา, ขุ. พุทธ. ๓๓/๕๕-๕๘/๕๗๔ (มจร.) ๆ 67