DOU : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 408 / 412

… 3 ส่วนคัมภีร์ อนุฎีกานั้นแต่งขึ้นมาภายหลังฎีกาเป็นคำอธิบายฎีกาอีกต่อหนึ่ง นับเป็นหลักฐานชั้น 4 100 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

บทที่ 7 ลำดับชั้นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา แม้ว่าพระไตรปิฎกจะนับว่าเป็นคัมภีร์สำคัญและเป็นหลักฐานทางพระพุทธศาสนา แต่ก็มีคัมภีร์อื่นอีกที่เกี่ยวข้องด้วย จึงควรทราบลำดับชั้นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาดังต่อไปนี

… - อภิธมฺมปิฎก ธมฺมสงคณี-วิภงฺคปญฺจปกรณ์มูลฎีกา - อภิธมฺมปิฎก ธมฺมสงฺคณี-วิภงฺคปญฺจปกรณ์มูลฎีกา 102 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

ตารางลำดับคัมภีร์ใน พระไตรปิฎก ๒๖. องฺคุตฺตรนิกาย ทสกนิปาตปาลิ ๒๓. องฺคุตฺตรนิกาย เอกาทสกนิปาตปาลิ อักษรย่อ คมภร ภีร์ในพระไตรปิฎก อรรถกถา และฎีกาบาลี (ต่อ) อรรถกถา อักษรย่อ บ 4 คมภร ฎีกา อักษรย่อย คั

…์ คือ ปา ปา ม จ ป ซึ่งท่านแบ่งพระวินัยปิฎกออกเป็น 5 คัมภีร์ มีคำย่อหรือหัวใจว่า ปา ปา ม จ ป คือ 106 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

ระบบการจำแนกพระไตรปิฎกและเนื้อหาย่อโดยสังเขป ระบบการจําแนกพระไตรปิฎกแบบโบราณ ท่านได้จำแนกพระไตรปิฏกออกเป็นดังนี้ 1. พระวินัยปิฎก แบ่งออกเป็น 5 คัมภีร์ คือ 1. มหาวิภังค์ หรือ ภิกขุวิภังค์ 2. ภิกขุนีวิภ

…ื่นดังจะกล่าวในข้อ 2 ข้อ 3 และข้อ 4 ตามลำดับ บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 107

1. ปา ปาราชิก 2. ปา ปาจิตตีย์ 3. ม มหาวรรค 4. จ จุ จุลวรรค 5. ป ปริวาร ส่วนพระไตรปิฎกที่สมาคมบาลีปกรณ์พิมพ์ขึ้นในประเทศอังกฤษแบ่งพระวินัยปิฎก ออกเป็น 3 หมวด คือ 1. สุตตวิภังค์ รวมมหาวิภังค์และภิกขุนี

…10. ชาตกะ 11. นิทเทส 12. ปฏิสัมภิทามัคคะ (ปฏิสัมภิทามรรค) 13. อปทาน 14. พุทธวังสะ 15. จริยาปิฎก 108 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

2. แบ่งตามเนื้อหาสาระของพระสูตร คือ ประมวลพระสูตรที่มีเนื้อหาสาระประเภท เดียวกัน จัดไว้เป็นหมวดเดียวกัน เรียกว่า สังยุตตนิกาย (หมวดประเภทเนื้อหา สาระ) เช่น ประมวลเรื่องที่เกี่ยวกับพระมหากัสสปเถระเข้า

…ภิสมาจาริกาสิกขาทั้ง 2 ส่วนนี้รวมกันเรียกว่า บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 109

= สง 2. วิภังค์ = วิ 3. ธาตุกถา = ธา 4. ปุคคลบัญญัติ = ปุ 5. กถาวัตถุ ก 6. ยมก 7. ปัฏฐาน ย ป มีอักษรย่อว่า สัง วิ ธา ปุ ก ย ป ดังนั้นจึงเป็นอันว่า หัวใจย่อแห่งพระไตรปิฎก คือ ปา ปา ม จ ป ; ทีม สํ องฺขุ

…ั่นแห่งพรหมจรรย์ 2. ปาราชิกกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติหนักที่ภิกษุต้องแล้วขาดจากความเป็นภิกษุ 4 สิกขาบท 110 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

ในคัมภีร์สมันตปาสาทิกาอธิบายความหมายของคำว่า วินัยปิฎกดังนี้ คำว่า วินัย (วินัย) มี 3 ความหมาย ได้แก่ 1. วินัย หมายถึง นัยต่าง ๆ (วิวิธ+นัย) เพราะมีปาติโมกข์ 2 คือ ภิกขุปาติโมกข์ และภิกขุนีปาติโมกข์ ม

…ร จรรยามารยาท 75 สิกขาบท แบ่งเป็น 7 วรรค คือ บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 111

เล่ม 2 มหาวิภังค์ ภาค 2 ต่อจากภาค 1 แบ่งเป็น 4 กัณฑ์กับ 1 เรื่อง คือ 5. นิสสัคคิยกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ต้องสละสิ่งของเสียก่อน 30 ข้อ แบ่งออกเป็น 3 วรรค ดังนี้ คือ ว่าด้วยจีวร เป็นวรรคท

…ัณฑ์ ดังนี้ 1. ปาราชิกกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติหนักที่ภิกษุณีต้องแล้ว ขาดจากความเป็นภิกษุณี 8 สิกขาบท 112 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

ว่าด้วยการหัวเราะ 1. ปริมณฑลวรรค ว่าด้วยการนุ่งห่มเรียบร้อย 2. อุชชัคฆิกวรรค 10 สิกขาบท มี 10 สิกขาบท a 3. ขมภตกวรรค ว่าด้วยการเท้าสะเอว มี 10 สิกขาบท 4. สักกัจจวรรค 5. กพฬวรรค 6. สุรุสุรวรรค ว่าด้วยค

…ัติ ในภิกขุนีวิภังค์แสดงไว้แต่อสาธารณบัญญัติ บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 113

ปาราชิกของภิกษุณีสงฆ์แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ 1. อสาธารณปาราชิก เป็นสิกขาบทที่พระผู้มีพระภาคทรงปรารภภิกษุณีสงฆ์ บัญญัติไว้เฉพาะสำหรับภิกษุณีสงฆ์ มี 4 สิกขาบท 2. สาธารณปาราชิก เป็นสิกขาบทที่พระผู้มีพระภาคทร

…ัมภกตกวรรค ว่าด้วยการเท้าสะเอว มี 10 สิกขาบท 4. สักกัจจวรรค ว่าด้วยความเอื้อเฟื้อ มี 10 สิกขาบท 114 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

ปาจิตติยกัณฑ์ แบ่งเป็น 16 วรรค คือ 1) อสาธารณบัญญัติ 9 วรรค 1. ลสุณวรรค 2. อันธการวรรค 3. นัคควรรค 4. ตุวัฏฏวรรค 5. จิตตาคารวรรค 6. อารามวรรค 7. คัพภินีวรรค ว่าด้วยกระเทียม มี 10 สิกขาบท ว่าด้วยความม

…โกสัมพิกขันธกะ ตอนว่าด้วยภิกษุชาวกรุงโกสัมพี บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 115 มี 37 หัวข้อ มี 10 หัวข้อ

5. กพฬวรรค ว่าด้วยคำข้าว มี 10 สิกขาบท ว่าด้วยการฉันดังซูด ๆ ว่าด้วยเขียงเท้า มี 10 สิกขาบท มี 10 สิกขาบท 6. สุรุสุรวรรค 7. ปาทุกวรรค เสขิยะ 75 เป็นสาธารณสิกขาบททั้งหมด เนื้อความของแต่ละสิกขาบทมีนัย

…่าตอบสําหรับข้อมความรู้ พระวินัยตั้งแต่เล่มที่ 1 ถึงเล่มที่ 7 โดยมีรายละเอียดพอเป็นสังเขปดังนี้ 116 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

4) จูฬวรรค ว่าด้วยเรื่องเบ็ดเตล็ดนอกจากบทบัญญัติที่มาในพระปาฏิโมกข์ โดย แบ่งเนื้อหาเป็นส่วน สังฆกรรมประเภทนิคคหกรรมและกฎระเบียบ ขนบธรรมเนียมประเพณี อันดีงามของสงฆ์ เรียกโดยรวมว่า “อภิสมาจาริกสิกขา" ไ

…ื่องราวทั้งหลายที่เป็นชั้นเดิมในพระพุทธศาสนา บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 117

เล่ม 8 ปริวาร เป็นคัมภีร์ที่ประมวลเนื้อหาที่สำคัญต่าง ๆ ในพระวินัยตั้งแต่เล่ม 1 ถึง เล่ม 7 มากล่าวไว้ โดยจัดเป็นหัวข้อได้ 21 ข้อด้วยกันคือ 1. ภิกขุวิภังค์โสฬสมหาวาร ว่าด้วยวาระใหญ่ 16 วาระในภิกขุวิภัง

…ที.ส.) จูฬสีหนาทสูตร (ม.ม.) ปุตตมุ่งสูปมสูตร (สํ.นิ) เผณปิณฑปมสูตร (สํ.นิ) ธัมมทายาทสูตร (ม.ม.) 118 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

ที่เรียกพระธรรมเทศนาและธรรมบรรยายทั้งหลายในพระสุตตันตปิฎกว่า “สูตร” พระอรรถกถาจารย์ผู้รจนาคัมภีร์สมันตปาสาทิกา อธิบายว่าเพราะมีความหมาย 6 อย่างคือ 1) เพราะบ่งถึงประโยชน์ (อตฺถาน สูจนโต) คือชี้ให้เห็น

…ั้งหมดและพระสูตรทั้งหลายที่ไม่มีคาถาประพันธ์ บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 119

โครงสร้างของพระสูตร มีองค์ประกอบ 3 ส่วน คือ 1. ค่าหรือข้อความเบื้องต้น (นิทานนวจนะ) ได้แก่ ข้อความที่พระอานนท์ กล่าวว่า “เอวมฺเม สุต” เป็นต้น จนจบข้อความที่บอกถึงความเป็นมาของ พระสูตรนั้น ๆ 2. เนื้อห

…นที่ต่าง ๆ กัน ปิฎกนี้มี 21,000 พระธรรมขันธ์ แบ่งเป็น 5 นิกาย ดังมีรายละเอียดพอเป็นสังเขปดังนี้ 120 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

4. คาถา คือ ระเบียบคำที่เป็นประเภทร้อยกรองล้วน เช่น ระเบียบคำในธรรมบท (ขุ.ธ.) เถรคาถา (ขุ.เถร.) เถรีคาถา (ขุ.เถรี) 5. อุทาน คือ ระเบียบคำที่พระผู้มีพระภาคทรงเปล่งออกมาโดยมิได้ทรงนึกไว้ก่อน อาจเป็นคำป

…ูตร 9) มหาสติปัฏฐานสูตร 10) ปายาสิราชัญญสูตร บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 121

1. ทีฆนิกาย เป็นประมวลแห่งพระสูตรขนาดยาวที่จัดรวบรวมไว้เป็นหมวดหนึ่ง หรือหมู่หนึ่ง แบ่งย่อยออกเป็นวรรค (ตอน) ได้ 3 วรรค คือ 1) สีลขันธวรรค มี 13 สูตร 2) มหาวรรค มี 10 สูตร 3) ปาฏิกวรรค มี 11 สูตร รวมท

…นต้น 3. โอปัมมวรรค มี 10 สูตร มีกกจูปมสูตรเป็นสูตรที่ 1 และจูฬสาโรปมสูตรเป็นสูตร ที่ 10 เป็นต้น 122 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

มีพระสูตร ขนาดยาวทั้งหมด 11 สูตร สำหรับการตั้งชื่อวรรคในวรรคนี้ ตั้งชื่อตามชื่อพระสูตรที่ 1 ของวรรคนี้ ซึ่งมีทั้งหมด 11 สูตร คือ 1) ปาฏิกสูตร 2) อุทุมพริกสูตร 3) จักกวัตติสูตร 4) อัคคัญญสูตร 5) สัมปสา

… และทักขิณา วิภังคสูตรเป็นสูตรที่ 12 เป็นต้น บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 123

4. มหายมกวรรค มี 10 สูตร มีจูฬโคสิงคสูตรเป็นสูตรที่ 1 และจูฬอัสสปุรสูตรเป็น สูตรที่ 10 เป็นต้น 5. จูฬยมกวรรค มี 10 สูตร มีสาเลยยกสูตรเป็นสูตรที่ 1 และมารตัชชนียสูตรเป็น สูตรที่ 10 เป็นต้น เล่ม 13 มัช