ความหมายและมูลเหตุของพระสูตร : หน้า 127/220

ที่เรียกพระธรรมเทศนาและธรรมบรรยายทั้งหลายในพระสุตตันตปิฎกว่า “สูตร” พระอรรถกถาจารย์ผู้รจนาคัมภีร์สมันตปาสาทิกา อธิบายว่าเพราะมีความหมาย 6 อย่างคือ 1) เพราะบ่งถึงประโยชน์ (อตฺถาน สูจนโต) คือชี้ให้เห็นประโยชน์ตนและประโยชน์ d ผู้อื่น 2) เพราะมีอรรถที่ตรัสไว้ดีแล้ว (สุวุตตโต) คือตรัสตามอุปนิสัยหรืออัธยาศัยของ เวไนยสัตว์ (ผู้ควรแนะนำ) 3) เพราะผลิตประโยชน์ (สวนโต) คือ ก่อให้เกิดผลดุจข้าวกล้าที่เจริญเติบโตแล้ว ผลิตรวงข้าวต่อไปได้ 4) เพราะหลั่งประโยชน์ (สูทนโต) คือ ทำให้ประโยชน์หลั่งไหลออกมาดุจแม่โคนม หลั่งน้ำนมออกมา 5) เพราะป้องกันด้วยดี (สุตตาณา) คือ รักษาประโยชน์ทั้งหลายไว้ได้ด้วยดี 6) เพราะมีส่วนเสมอด้วยเส้นด้าย (สุตตสภาคโต) คือ ใช้เป็นบรรทัดฐานในการ ประพฤติปฏิบัติของวิญญูชนดุจเส้นบรรทัดของช่างไม้ มูลเหตุที่พระผู้มีพระภาค (รวมทั้งพระอรหันตสาวก) ทรงแสดงพระสูตรทั้งหลาย พระอรรถกถาจารย์ผู้รจนาคัมภีร์สุมังคลวิลาสินี อธิบายว่า มี 4 ประการคือ 1) อัตตัชฌาสยะ ทรงแสดงตามพระอัธยาศัยของพระองค์เอง โดยไม่ต้องมีผู้ใดทูล ขอให้ทรงแสดง เช่น อากังเขยยสูตร (ม.ม.) วัตถุสูตรหรือวัตถุปมสูตร (ม.มู.) มหาสติปัฏฐานสูตร (ที.ม.) มหาสฬายตนสูตร (ม.อุ.) 2) ปรัชญาสยะ ทรงแสดงตามพระอัธยาศัยของผู้อื่นที่ทรงตรวจดูด้วยพระญาณก่อน เสด็จไปโปรด เช่น ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร (สํ.ม.ว.ม.) จูฬราหุโลวาทสูตร (ม.ม.) ธาตุวิภังคสูตร (ม.อุ) 3) ปุจฉาวสิกะ ทรงแสดงตามคำทูลถาม เช่น สามัญญผลสูตร (ที.ส.) เตวิชชสูตร (ที.ส.) สักกปัญหสูตร (ที.ม.) มังคลสูตร (ขุ.ขุ., ขุ.สุ.) พระสูตรต่าง ๆ ใน โพชฌังคสังยุต (ส.ส.) มารสังยุต (ส.ส) พรหมสังยุต (ส.ส.) 4) อัตถุปปัตติกะ ทรงแสดงตามเรื่องหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในขณะนั้น ๆ เช่น จันทูปมสูตร (ส.น.) อัคคิกขันธูปมสูตร (ส.น.) ปาริจฉัตตกูปมูสูตร (สํ.นิ) พรหมชาลสูตร (ที.ส.) จูฬสีหนาทสูตร (ม.ม.) ปุตตมุ่งสูปมสูตร (สํ.นิ) เผณปิณฑปมสูตร (สํ.นิ) ธัมมทายาทสูตร (ม.ม.) 118 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น