โครงสร้างของพระสูตร : หน้า 128/220

โครงสร้างของพระสูตร มีองค์ประกอบ 3 ส่วน คือ 1. ค่าหรือข้อความเบื้องต้น (นิทานนวจนะ) ได้แก่ ข้อความที่พระอานนท์ กล่าวว่า “เอวมฺเม สุต” เป็นต้น จนจบข้อความที่บอกถึงความเป็นมาของ พระสูตรนั้น ๆ 2. เนื้อหาของพระสูตรหรือข้อความที่เป็นพุทธภาษิตหรือสาวกภาษิต เป็นต้น ได้แก่ ข้อความที่ต่อจากนิทานวจนะเป็นต้นไป 3. ค่าลงท้ายหรือข้อสรุป (นิคมวจนะ) ได้แก่ ข้อความที่ต่อจากเนื้อหาของ พระสูตร เช่น ข้อความที่ขึ้นต้นว่า “อิทมโวจ ภควา พระสูตรที่มีองค์ประกอบครบทั้ง 3 ส่วนนี้ถือว่ามีความงาม 3 อย่าง คือ 1) งามในเบื้องต้นด้วยนิทานวจนะ 2) งามในท่ามกลางด้วยเนื้อหาที่เป็นพระพุทธภาษิตหรือสาวกภาษิต 3) งามในที่สุดด้วยนิคมวจนะ พระสิริมังคลาจารย์ผู้รจนาคัมภีร์มังคลัตถทีปนี กล่าวว่า มงคลสูตรเป็นตัวอย่างของพระสูตรที่มีความงามครบทั้ง 3 อย่าง ดังกล่าว นอกจากนี้ พระสูตรแต่ละสูตรในพระสุตตันตปิฎก ล้วนมีรูปแบบอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่าง ในรูปแบบ 9 อย่างแห่งพุทธพจน์ ที่มีชื่อเฉพาะว่า “นวังคสัตถุศาสน์” (คำสั่ง สอนของพระศาสนามีองค์ 9) คือ 1. สุตตะ คือ ระเบียบคำที่เป็นความเรียงแสดงหรือบรรยายข้อธรรมให้ผู้ฟังเห็น ประจักษ์ บางกรณีอาจบรรยายเป็นอุปมาโวหารหรือตั้งประเด็น ปัญหาขึ้นถามแล้วตอบเองก็มี เช่น ระเบียบพระสูตรทั่วไป รวมทั้ง ในพระวินัยปิฎกและคัมภีร์นิทเทส (จูฬนิทเทสและมหานิทเทส ผลงานของพระสารีบุตรเถระ) 2. เคยยะ คือ ระเบียบคำที่เป็นประเภทร้อยกรองผสมกับคำประเภทร้อยแก้ว เช่น ระเบียบคำในพระสูตรทั้งหลายที่มีคาถาประพันธ์ 3. เวยยากรณะ คือ ระเบียบคำที่เป็นประเภทร้อยแก้วล้วน เช่น ระเบียบคำใน พระอภิธรรมทั้งหมดและพระสูตรทั้งหลายที่ไม่มีคาถาประพันธ์ บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 119