ความหมายของวินัยปิฎก : หน้า 119/220

ในคัมภีร์สมันตปาสาทิกาอธิบายความหมายของคำว่า วินัยปิฎกดังนี้ คำว่า วินัย (วินัย) มี 3 ความหมาย ได้แก่ 1. วินัย หมายถึง นัยต่าง ๆ (วิวิธ+นัย) เพราะมีปาติโมกข์ 2 คือ ภิกขุปาติโมกข์ และภิกขุนีปาติโมกข์ มีวิภังค์ 2 คือ ภิกขุวิภังค์และภิกขุนีวิภังค์ มีอาบัติ 7 กอง คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาษิต 2. วินัย หมายถึง นัยพิเศษ (วิเสสนัย) เพราะมีอนุบัญญัติเพิ่มเติมเพื่อทำให้ สิกขาบทรัดกุมยิ่งขึ้น หรือผ่อนผันให้เพลาความเข้มงวดลง 3. วินัย หมายถึง กฎสําหรับฝึกอบรมกายวาจา (วินยนโต เจว กายวาจาน) เพราะเป็นเครื่องป้องกันความประพฤติที่ไม่เหมาะสมทางกายและทางวาจา คำว่า ปิฎก มี 2 ความหมาย ได้แก่ 1. ปิฎก หมายถึง ปริยัติ เช่นในข้อความ “มา ปิฎกสมุปทาเนน” อย่าปลงใจเชื่อด้วย การอ้างปริยัติ 2. ปิฎก หมายถึง ภาชนะ เช่นข้อความว่า “อก ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุททาลปิฎก มาทาย บุรุษถือจอบและกระบุงเดินมา” เมื่อรวมคำว่า วินัย กับคำว่า ปิฎก ก็เป็นวินัยปิฎก คำว่า วินัยปิฎก หมายถึง คัมภีร์ที่ ประมวลกฎสําหรับฝึกอบรมกาย วาจา หรือภาชนะที่รวบรวมกฎสำหรับฝึกอบรมกาย วาจา ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า พระวินัยปิฎกว่าด้วยสิกขาบทและบทบัญญัติต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับ ภิกษุสงฆ์ และภิกษุณีสงฆ์ มี 21,000 พระธรรมขันธ์ โดยแบ่งออกเป็น 5 คัมภีร์คือ 1) มหาวิภังค์หรือภิกขุวิภังค์ ว่าด้วยสิกขาบทหรือศีลของภิกษุ 227 ข้อ ที่มาใน พระปาติโมกข์ที่ภิกษุสงฆ์ต้องสวดในที่ประชุมสงฆ์ทุกครึ่งเดือน เรียกโดยรวมว่า ภิกขุปาติโมกข์ แบ่งออกเป็น 2 ภาค คือ เล่ม 1 มหาวิภังค์ ภาค 1 แบ่งเป็นหมวดเรียกว่า กัณฑ์ มี 4 กัณฑ์ คือ 1. เวรัญชกัณฑ์ ว่าด้วยเหตุที่ทำให้พรหมจรรย์พระศาสนาตั้งมั่นและไม่ตั้งมั่น ทูลขอให้ทรงบัญญัติสิกขาบทเพื่อความตั้งมั่นแห่งพรหมจรรย์ 2. ปาราชิกกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติหนักที่ภิกษุต้องแล้วขาดจากความเป็นภิกษุ 4 สิกขาบท 110 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น