ธาตุ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 49 / 71

ๆ ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 271 ธาตุอันเป็นส่วนแห่งสรีระและภูเขา คือ ปฐวีฯ ชื่อว่าอาโป ด้วยอรรถ ว่า เอิบอาบ คือซึมซาบรูปที่เกิดร่วมกัน ห…

เนื้อหาพูดถึงธาตุสี่ที่ประกอบสร้างสรีระมนุษย์ ได้แก่ ปฐวี, อาโป, เตโช, และวาโย ซึ่งแต่ละธาตุนั้นมีลักษณะของตนเอง ทว่า…

…ลางชิวหา เป็นไปตามลำดับ ฯ ส่วนกายประสาท นอกนี้แผ่ไปตลอดสรีระทุกส่วนที่เหลือลง เว้นแต่ที่ตั้งแห่งเตโชธาตุ เกิดแต่กรรม และปลายผม ปลายขน ปลายเล็บ และหนังอันผาก ฯ แม้เมื่อเป็นเช่นนี้ กายประสาทนั้นก็ไม่ปะปนกับ…

…การรับรู้และการสัมผัสของมนุษย์เมื่อประสาทนั้นทำงาน. มีการอธิบายถึงลักษณะของประสาทและการสัมผัสกับอาโปธาตุ รวมถึงการสร้างความรู้สึกจากความร้อนและความเย็นที่คนสามารถรับรู้ได้. การวิเคราะห์ลักษณะต่าง ๆ ของกาย…

…ีนีฎีกา - หน้าที่ 275 สิ้น เหมือนกายินทรีย์ฯ ดวงหทัยนั่นแล เป็นที่อยู่ด้วย เพราะเป็นที่ อาศัยแห่งมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าหทัย วัตถุฯ จริงอย่างนั้น หทัยวัตถุนั้น มีความเป็นที่อาศัยแห่…

เนื้อหาได้บรรยายถึงความสัมพันธ์ระหว่างหทัยวัตถุและธาตุ โดยเฉพาะมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ นอกจากนี้ยังอธิบายว่าหทัยวัตถุมีความสำคัญเป็นที่อาศัยแห่งธาตุทั้งคู…

…หา และสัททายตนะ โดยบาลีในธรรมหทยวิภังค์ ว่า (ขันธ์ ๕ ย่อมปรากฏแก่สัตว์ทุกจำพวก) ในขณะที่อุบัติในกาม ธาตุ อายตนะของสัตว์บางชนิดปรากฏมี ๑ ๑๑ บางชนิดมี ๑๐ บางชนิด อื่นอีกมี ๑๐ บางชนิดมี 8 บางชนิดมี ๒ ดังนี้ …

เนื้อหาในหน้าที่ 300 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา พูดถึงอายตนะของสัตว์ในทุคติว่ามีความแตกต่างกันในเรื่ององค์ประกอบของการรับรู้ และสามารถแบ่งเป็นกลุ่มตามลักษณะทางร่างกาย เช่น สัตว์บอ

…ือกลิ่น) ๑ รสายตนะ (อายตนะคือรส) ๑ โผฏฐัพพายตนะ (อายตนะคือโผฏฐัพพะ) ๑ ธัมมายตนะ (อายตนะคือธรรม) ๑ ฯ ธาตุ ๑๘ คือ จักขุธาตุ ๑ โสตธาตุ ๑ ฆานธาตุ 9 ชิวหาธาตุ ๑ กายธาตุ ๑ รูปธาตุ ๑ สัททธาตุ ๑ คันธธาตุ ๑ รสธาตุ…

…ละอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นไปที่ธรรม ๓๓ ในโลกุตตรจิต รวมถึงขันธ์ ๕ อุปาทานขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ และธาตุ ๑๘ ซึ่งสำคัญต่อการศึกษาและเข้าใจอริยสัจ ๔ในพุทธศาสนา โดยหวังว่าจะช่วยให้ผู้อ่านได้เข้าใจความหมายและ…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 339 [อธิบายธาตุ ๑๘] - ธรรมทั้งหลายที่ชื่อว่าธาตุ เพราะอรรถว่า ทรงสภาพของตนไว้ อีกอย่างหนึ่ง ธรรมชาติที่ชื่อว่าธาตุ …

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับธาตุต่างๆในพระพุทธศาสนา โดยเน้นว่า ธาตุไม่เพียงแค่เป็นสิ่งที่ทรงคุณภาพตามธรรมชาติ แต่ยังเป็นสิ่งที่เกี่ย…

…กขันธ์ ๒ ขึ้น แสดงไว้ ฯ ท่านอาจารย์ทำไว้ในใจว่า ก็พระนิพพาน พระผู้มีพระภาค ทรงสงเคราะห์ลงในอายตนะและธาตุ มิใช่หรือ ? เพราะเหตุไร จึงไม่ สงเคราะห์ลงในขันธ์ จึงได้กล่าวคำเป็นอาทิว่า เภทาภาเวน ดังนี้ ฯ เพราะ…

…แห่งธรรมต่าง ๆ ที่มีความแตกต่างและเกิดจากเหตุปัจจัย มุ่งเน้นไปที่การวิเคราะห์ธรรมะทั้ง 12 อายตนะ 18 ธาตุ และความเข้าใจเกี่ยวกับวัฏฏะและผลกรรม นอกจากนี้ยังอภิปรายถึงรายละเอียดของตัณหาที่นำมาซึ่งทุกข์

…ปปายะแก่คนสัทธาจริต ฯ ความตาย ความสงบ สัญญา และการกำหนด (มรณัสสติ อุปสมานุสสติ อาหาเรปฏิกูลสัญญา จตุธาตุววัตถาน) เป็นสัปปายะแก่คนพุทธิจริตฯ ส่วนกรรมฐานแม้ ทั้งหมดที่เหลือ เป็นสัปปายะแม้แก่คนมีจริตทุกอย่าง…

ในเรื่องของสัปปายะ มีความแตกต่างในแต่ละประเภทของจริต โดยมีการแยกประเภทกรรมฐานตามจริตที่ต่างกัน เช่น กายคตาสติและอานาปานะที่เหมาะกับคนประเภทที่แตกต่างกัน โดยอุปจารภาวนาและอัปปนาภาวนาก็มีบทบาทในกรรมฐานแ

…ือเกียจคร้าน ลักษณะอาการของความเพียรที่ตั้งขึ้นได้ ทรงตัวอยู่ได้ ก้าวหน้าไปได้ เรียกว่า กำหนดเป็น ๓ ธาตุ คือ อารัมภธาตุ เริ่มต้นทรงตัวขึ้น นิกกมธาตุ ทรงตัวนำเนินไป ปรักกมธาตุ ทรงตัวก้าวหน้าไป คือความเพียร…

บทความนี้กล่าวถึงการตั้งความเพียรในพุทธศาสนา โดยเฉพาะจากคำสอนของสมเด็จพระญาณสังวร ซึ่งรวมถึงการระวังบาป การละบาป การทำบุญ และการรักษาบุญ นอกจากนี้ยังนำเสนอพระมหาชนกเป็นตัวอย่างของความเพียรพยายาม ที่ไม

…เดิน นั่ง นอน กิน ดื่ม ทำ พูด คิด, ชื่อว่า อาขยาต ในอาขยาตนั้น ท่านประกอบ วิภัตติ กาล บท วจนะ บุรุษ ธาตุ วาจก ปัจจัย, เพื่อ เป็นเครื่องหมายเนื้อความให้ วิภัตต (๑๐๕) วิภัตตินั้นท่านจำแนกไว้เพื่อเป็นเครื่อง…

เนื้อหาของเอกสารในส่วนของอาขยาตและวิภัตติในภาษาบาลี โดยอธิบายเกี่ยวกับศัพท์กล่าวกิริยาและการจำแนกแต่ละวิภัตติเพื่อเป็นเครื่องหมายรู้แสดงถึงกาล บท และวจนะ. เนื้อหาแบ่งออกเป็นหมวดต่าง ๆ และอธิบายถึงวิภั

…กิริยาศัพท์ คือ ปจติ ท่านประกอบทุติยาวิภัตติ กรรมศัพท์ ไม่เป็นสำคัญในวาจก เพราะว่าถ้ากิริยาศัพท์เป็นธาตุมี กรรมเหมือน ปจติ, กรรมศัพท์นั้นก็มี, ถ้ากิริยาศัพท์เป็นธาตุไม่มี กรรม, ก็ไม่มี. ปจติ เป็นกิริยาอาข…

บทความนี้เน้นการศึกษาและอธิบายหลักการของกิริยาศัพท์ในบาลี โดยเฉพาะกัตตุวาจก และกัมมวาจก ซึ่งกล่าวถึงการระบุตัวผู้ทำและกรรมในประโยค ตัวอย่างเช่น 'สูโท โอทนํ ปจติ' ชี้ให้เห็นว่าผู้ทำคือ 'พ่อครัว' ซึ่งหุ

…้าง ตติยาวิภัตติบ้าง. โอทนํ ซึ่งข้าวสุก เป็นกรรม ดังกล่าวแล้วในหนหลัง, ปาเจติ เป็นกิริยาอาขยาต. ปฏฺ ธาตุ เป็นไปในความหุง, เณ ปัจจัย, ติ วัตตมานาวิภัตติ บอก กาล บท วจนะ บุรุษ ดังก่อน เป็นเหตุกัตตุวาจก กล่า…

เนื้อหาที่เกี่ยวกับกิริยาศัพท์ในบริบทของบาลีไวยากรณ์ โดยเฉพาะการใช้ภาววาจกและกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดความหมายของคำและการสร้างประโยค เช่น การใช้ประธานและกรรม รวมถึงตัวกัตตา ด้วยการยกตัวอย

…้ทำ และเป็นประธานของกิริยาศัพท์ คือ ปาจาปิยเต ท่านประกอบ ปฐมาวิภัตติ. ปาจาปิยเต เป็นกิริยาอาขยาต ปจ ธาตุ เป็นไปในความหุง, ณาเป และ ย ปัจจัย, อิ อาคม, เต วัตตมานาวิภัตติ บอก กาล บท วจนะ บุรุษ ดังก่อน, เป็น…

ในบทนี้มีการอธิบายเกี่ยวกับกิริยาศัพท์ที่ใช้ในการทำงาน และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ทำและสิ่งที่ทำ โดยยกตัวอย่างจากบาลี เพื่อแสดงถึงหลักการในวจีวิภาค เช่น การใช้คำว่า 'ปาจาปิยเต' ที่เกี่ยวข้องกับการหุงข้า

ประโยค๑ - บาลีไวยากรณ์ วจีวิภาค ภาคที่ ๒ อาขยาต และ กิตก์ - หน้าที่ 173 กัตตุวาจก (๑๑๘) แจก ภู ธาตุเป็นตัวอย่าง ๑. วตฺตมานา ปุริส. เอก. พหุ ป. ภวติง ภวนฺติ. ม. ภวสิ. ภวถ. 8. ภวามิ. ภวาม. ๒. ปญฺจมี ๓.…

บทนี้เน้นการแจกแจงธาตุของคำในภาษาบาลี โดยให้ตัวอย่างในประเภทต่างๆ เช่น วตฺตมานา และ แสดงการจัดระเบียบคำในแต่ละประเภท ทำให้…

… อาขยาต และ กิตก์ - หน้าที่ 176 ๓. ลบ หิ - ปญฺจมี เสียบ้างก็ได้ แต่เมื่อลบ อย่าทีฆะ อ เป็น อา ในหมวดธาตุทั้งปวง ๔. ลบ ยุย ที่สุดแห่ง เอย สตฺตมี คงไว้แต่ เอ บ้างก็ได้ ในหมวดธาตุทั้งปวง, และมักใช้ เอถ อัตตโ…

บทที่ 176 ของบาลีไวยากรณ์ วจีวิภาค เน้นการลบและการใช้งานของคำในหมวดธาตุ เช่น การลบ หิ-ปญฺจมี และการใช้งาน อีในคำอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีการอธิบายความสำคัญของการเลือกใช้คำอย่าง…

…ม. ๘. กาลาติปตฺต อย่าจยิสส. อปาจยิสส์สุ อย่าจยิสเส. อย่าจยิสสถ อปาจยิสส์, อปาจยิสสามหา (๑๒๕) แจก ปจ ธาตุ ลง ณาเป ณาย ปัจจัย เป็น ตัวอย่าง. ๑. วตฺตมานา ๒. ปญฺจมี ปุริส. เอก. พหุ. เอก. พหุ. ป. ปาจาเปติ ปาจา…

บทเรียนนี้จัดลำดับการศึกษาไวยากรณ์บาลีภาคที่ ๒ เน้นที่การทำความเข้าใจการใช้งานของคำและรูปแบบต่าง ๆ ในภาษาบาลี โดยพิจารณาถึงรูปแบบคำเช่น ปาเจยฺย และ อปาเจส การใช้คำเหล่านี้ในประโยคและวิธีการสร้างคำในบร

…อ, อิ, ณ, ตเว, ติ, ๆ, ยุ ในบาลีไวยากรณ์นี้ ข้าพเจ้าจะเลือกคัดเอาแต่ปัจจัยที่ใช้เป็น สาธารณะทั่วไปแก่ธาตุทั้งปวง มาสำแดงในที่นี้, ส่วนปัจจัยที่จำเ ธาตุบางตัว ไม่สาธารณะแก่ธาตุอื่น จะยกไว้สำแดงในหนังสืออื่น…

ในบทความนี้มีการวิเคราะห์ปัจจัยที่ใช้ประกอบนามกิตก์ในบาลีไวยากรณ์ พร้อมอธิบายถึงกลุ่มปัจจัยหลัก 3 ประเภท ได้แก่ กิตปัจจัย, กิจปัจจัย และกิตกิจจุปัจจัย โดยจัดเรียงเป็นหลักฐานสำหรับนักศึกษา แต่ละประเภทม

…ิต ปริกขารนิติวุตต์ โหติ ฯ อุปปันนานนุติ ชาตาน ภูตาน นิพฺพตฺตานํ ฯ เวยยาพาธิกานนฺติ เอตฺถ พยาพาโธติ ธาตุกุโขโภ ติสมุฏฐานา จ กุฏฐิคณฑ์ปีฬกาทโย พยาพาธโต อุปปันนาตา เวยยาพาธิกา ฯ เวทนาติ ทุกขเวทนา อกุสลวิปาก…

บทความนี้เน้นที่การศึกษาสีลและปริกขาในพระพุทธศาสนา โดยอธิบายถึงความสำคัญของสีลในการป้องกันและการรักษาให้ชีวิตมีความสงบสุขและเป็นระเบียบ รวมถึงการวางแผนการปฏิบัติในชีวิตประจำวันเพื่อให้มีความสมดุลและมี

…ตวา ปริภุญชนเตน ต์ สมปาเทพพฯ ตตฺถ ทุวิธ ปัจจเวกขณ์ ปัจจยาน ปฏิลาภกาเล จ ปริโภคกาเล จฯ ปฏิลาภกาเล หิ ธาตุวเสน วา ปฏิกูลวเสน วา ปจจเวกขิตวา ฐปิตานิ จีวราน ตโต อุตตรี ปริภุญชนฺตสฺส อนวชฺโชว ปริโภโค ปริโภคกาเ…

สีลนิทเทโสนี้มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิตตามหลักธรรมในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะการบริโภคและการมีสติในการประกอบอาชีพ ผู้ที่มีอาชีพบริสุทธิ์จะต้องมีการพิจารณาเกี่ยวกับการดำเนินชีวิต การใช้ทรัพย์สิน

…เตติ ฯ โส ปสนฺนจิตฺโต เถร์ วนฺทิตวา ตุมหาทิสาน ภนฺเต สพฺพตฺถ อรญฺญวาโสเยว ถูปาราโม จตุนฺนํ พุทฺธานํ ธาตุนิธานภูฐาน โลหปาสาเท สปปายธมฺมสฺสวน มหาเจติย ทสฺสน์ เถรทสฺสนญฺจ ลภติ พุทธกาโล วัย วตฺตติ อิเธวจ ตุมเ…

เนื้อหานี้แสดงถึงความสำคัญของวิสุทธิมคฺเคและการปฏิบัติตามคำสอนที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา โดยมีการกล่าวถึงสถานที่ และการสนทนาระหว่างพระอาวุโสในแง่ของการศึกษาธรรม และการดำรงชีวิตในฐานะผู้ปฏิบัติศาสนาท