นัย : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 16 / 30

…ั้นแล พระองค์จึงตรัส ( แก่เสลพราหมณ์เป็นคาถา ) ว่า ๑. มหาฎีกาจารย์ท่านคิดและค้นอรรถแห่งอรห์ได้อีก 5 นัย ขอสังเขปความมาบันทึกไว้ ในที่นี้ เพื่อเชิดชูความอุตสาหะช่างคิดช่างเล่นของท่าน คือแปลว่า (๑) ผู้ไกล …

เนื้อหาเกี่ยวกับการทำลายซี่กำแห่งสังสารจักร และการที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้รับพระนามว่า อรห์ เนื่องจากไม่ทำบาปในที่ลับ พร้อมอธิบายความหมายและลักษณะของการรู้ธรรมทั้งหลายของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รวมถึงอภิญ

…ชชาและจรณะ ที่เป็นบุคคลจำพวกทำตนให้ร้อน ( ทรมานตัวเองให้ ลำบาก ) เป็นอาทิ ฉะนั้น [แก้อรรถบท สุคโต ๔ นัย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า สุคโต เพราะเป็นผู้มีทาง เสด็จไปอันงาม ๑ เพราะเสด็จไปแล้วเป็นอันดี ๑เ…

ในบทนี้กล่าวถึงการปฏิบัติดีของบุคคลที่ไม่ทำชั่ว รวมถึงการอธิบายความหมายของชื่อ สุคโต ที่แสดงถึงทางที่ดีและสะอาด ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปและตรัสสอนอย่างถูกต้อง นอกจากนี้ยังกล่าวถึงคุณสมบัติที่ทำให

…ราะเหตุนั้น จึงทรงพระนามว่า พุทโธ ด้วยเหตุ ดังกล่าวมาฉะนี้เป็นอาทิก็ได้ ก็แลเพื่อให้รู้ความข้อนี้ชัดนัยแห่งบาลี นิเทศก็ดี นัยแห่งบาลีปฏิสัมภิทาก็ดีทั้งหมด อันเป็นไปโดยนัยว่า พุชฌิตา สจฺจานีติ พุทฺโธ พระผ…

…าษาบาลีในการศึกษาพระธรรมและแนวคิดต่างๆ เกี่ยวกับความรู้ในพระพุทธศาสนา ทั้งนี้เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจในนัยและความหมายอย่างลึกซึ้งมากขึ้น

…สวากขาตะ เพราะพระนิพพานนั้น แหละ ที่ตรัสโดยเป็นสภาพเที่ยงเป็นอาทิแลแม้โลกุตตรธรรมก็เป็น สวากขาตะ โดยนัยดังกล่าวมาฉะนี้ [แก้บท สนฺทิฏฐิโก] ส่วนวินิจฉัยในบทว่า สนฺทิฏฐิโก นี้ พึงทราบ (ต่อไปนี้ ) (นัยที่ ๑ …

บทนี้กล่าวถึงแนวทางการปฏิบัติทางกลางที่ไม่ไปสุดโต่งของอริยมรรคซึ่งเป็นธรรมชาติอันแท้จริง มุ่งเน้นถึงการระงับกิเลสและการบรรลุพระนิพพาน สวากขาตะเป็นคำที่ใช้ในการอธิบายสภาพที่เป็นเอกลักษณ์ การพิจารณาและเ

…ป็นต้น คำว่า อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา ความว่า โดย (นับ ) บุรุษ ( แยก เป็น ) บุคคล เป็นบุรุษบุคคล ๘ พอดี โดยนัยนี้ คือพระตั้งอยู่ใน ปฐมมรรค ๑ พระผู้ตั้งอยู่ใน ( ปฐม ) ผล ๑ เป็นต้น ก็บทว่า บุรุษก็ดี ว่า บุคคล ก็ด…

เนื้อหาเกี่ยวกับการปฏิบัติที่นำไปสู่ความเป็นผู้ควรแก่สามีจิกรรม อธิบายถึงการปฏิบัติในทางจิตใจและวาจาเพื่อบรรลุพระนิพพาน โดยเน้นที่การปฏิบัติเพื่อประโยชน์ที่สูงสุดและการศึกษาความหมายของบทต่างๆ ที่เกี่ย

…จะรับ อาหนะนั้น เพราะทำอาหนะนั้นให้มีผลมาก เหตุนั้นจึงชื่อ อาหุเนยยะ (ผู้ควรรับของอันเขานำมาบูชา ) (นัยที่ ๒] อีกนัยหนึ่ง แม้สมบัติทั้งปวง อันบุคคลมาแม้แต่ไกลพึงบูชา (คือถวาย ) ในพระสงฆ์นั้น เหตุนั้น พระ…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการบูชาพระสงฆ์ โดยอธิบายถึงวัตถุที่นำมาบูชา เช่น พระสงฆ์ซึ่งถือเป็นอาหวนียะ ซึ่งควรได้รับการบูชาเป็นอย่างมาก การถวายของในพระสงฆ์มีผลเกินกว่าการบูชาวัตถุอื่น เช่น ไฟที่พราห

…คลควรนำมาบูชาในพระสงฆ์นั้นก่อนใคร หมด เหตุนั้นพระสงฆ์จึงชื่อ ปาหวนียะ ( ผู้ที่ควรนำของมาบูชา ก่อน ) นัยหนึ่ง พระสงฆ์ควรซึ่งอาหวนะโดยประการทั้งปวงเหตุนั้น ด. มหาฎีกาว่า หมายถึงนิกายสัพพัตถิกวาที ๒. มหาฎีก…

ข้อความนี้อธิบายเกี่ยวกับคำว่า 'อาหวนียะ' และ 'ปาหุเนยยะ' ในบริบทของพระสงฆ์ โดยระบุถึงการถวายอาคันตุกทานที่เหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อพระสงฆ์ ซึ่งเป็นผู้มีคุณค่าควรแก่การกราบไหว้และถวายสังฆทาน ข้อควา

…ป ศีลเหล่านั้นชื่อว่า อกัมมาสะ เพราะไม่พร้อย เหมือนแม่โคอันลายพร้อยไปด้วยจุดสีอันตัดกับสีตัว ฉะนั้น นัยหนึ่ง โดยอรรถอันไม่แปลกกัน ศีลทั้งปวงชื่อว่าไม่ขาด ไม่ ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เพราะไม่ถูกเมถุนสังโยค …

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของศีลในพระพุทธศาสนา โดยเปรียบเทียบรายละเอียดต่างๆ ของศีลที่ไม่แตกแยก โดยอธิบายถึงศีลที่มีคุณวิเศษและการรักษาศีลเพื่อความบริสุทธิ์ที่สูงขึ้น ทั้งยังกล่าวถึงพฤติกรรมที่เป็นอัน

…ิตดำเนินไปตรงแนวปรารภจาคะแล องค์ฌาน ทั้งหลายย่อมเกิดขึ้นในขณะเดียวกัน แก่เธอผู้ข่มนิวรณ์ได้แล้ว โดย นัยก่อน ( ที่กล่าวในพุทธานุสสติ ) นั่นแล แต่เพราะความที่จากคุณ ทั้งหลายเป็นอารมณ์ลึกซึ้ง หรือเพราะความท…

ในบทนี้ กล่าวถึงการเสียสละในรูปแบบของ โวสุสคฺครโต หรือการบริจาค ซึ่งมีผลต่อจิตใจของผู้ให้ โดยเฉพาะเมื่อพระโยคาวจรระลึกถึงคุณความดีของตน ความไม่ตระหนี่และความพร้อมในการให้ทำให้จิตของบุคคลนั้นไม่ถูกคร

…รมชาติต้องเป็นนปุสกลิงค์ เพราะไม่ ใช่เพศชายหรือหญิง แต่สมมติให้เป็นอิตถีลิงค์ แม้ศัพท์อื่น ๆ ซึ่งมี นัยเหมือนกัน พึงเข้าใจตามที่ได้กล่าวแล้วข้างต้น นามนามเป็นลิงค์ เดียว คือจะเป็นลิงค์ใดลิงค์หนึ่งในลิงค์…

บทความนี้อธิบายถึงบทบาทของนามในบาลีไวยากรณ์ โดยแบ่งนามออกเป็นลิงค์ต่างๆ เช่น ปุ๊ลิงค์ อิตถีลิงค์ และนปุสกลิงค์ พร้อมกับการจัดประเภทตามกำเนิดและสมมติ ด้วยการนำเสนอตัวอย่างที่เกี่ยวข้อง เช่น การจำแนกคำท

…ญจิ เป็นต้น (ผู้ศึกษาควรฝึกหัดแจกให้ครบทั้ง ๒ วิภัตติ โดยต่อ จิ เข้าข้างหลังวิภัตตินั้น ๆ ) แปลว่า "นัยหนึ่ง" บ้าง, "บางคน" หรือ "บางสิ่ง" บ้าง, และเป็นคำให้ว่าซ้ำสองหน เหมือนวิธีใช้ไม่ยมก (ๆ) ในภาษาไทยเ…

เนื้อหาในหน้าที่ 92 นี้อธิบายเกี่ยวกับการใช้ศัพท์ในบาลีว่ามีความหมายและการใช้ในประโยคอย่างไร โดยจำแนกเป็นรูปแบบที่แสดงถึงวิเสสนสัพพนามและประธาน รวมถึงการเพิ่มคำว่า 'จิ' ที่ทำให้เกิดความหมายที่แตกต่างอ

…กล่าวสำหรับวิบัติภพ คือภพเลว ก็ต้องว่า มรณะเพราะสิ้นบาป หมายความว่าสิ้นบุญตายก็มี สิ้นบาปตายก็มี ๒. นัยแรกหมายถึงกรรมหนักที่ทำในปัจจุบัน นัยหลังเป็นบุริมกรรม แต่ก็นับเป็นอุปัจเฉทกรรม ทั้งคู่ (?)

เนื้อหาเกี่ยวกับมรณสติซึ่งหมายถึงการระลึกถึงความตาย โดยชี้ให้เห็นถึงความขาดแห่งชีวิตินทรีย์และความสัมพันธ์กับกรรมที่ทำไว้ในอดีต อีกทั้งอธิบายลักษณะของมรณะที่เกิดจากอำนาจของกรรมต่างๆ ขอเสนอมุมมองที่หลา

…ู้ที่ไม่มี ๑. อิติศัพท์ที มุญจิสสามิ น่าจะเกิน เทียบกับประโยคข้างต้นที่แก้ ยสมหตุตโต ซึ่งดำเนินความ นัยเดียวกัน น ปติสฺสตร์ ก็ไม่มี อิติ ๒. หมายความว่า พระปัจเจกพุทธะนั้น เกิดนอกพุทธกาล ไม่ได้ฟังธรรมพุทธ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงพระมหาฤษีที่สามารถบรรลุอาสวักขัยด้วยญาณของตนเอง แม้จะไม่สามารถหลีกเลี่ยงความตายได้ พระสัมมาสัมพุทธะมีลักษณะอันทรงพลังทั้งทางกายและปัญญา รวมถึงการพิจารณาจากนิมิตที่เกิดขึ้น มุญจิสสามิ

…ด้ แต่เมื่อไม่ได้อาหาร มันก็สินกันแล หน้าที 18 พระโยคาวจรพึงระลึกถึงความตายโดยอายุเป็นของอ่อนแอ โดย นัยดังกล่าวมาฉะนี้ (อธิบายอาการที่ ๖ - อนิมิตฺตโต) บทว่า อนิมิตฺตโต คือ โดยไม่มีกำหนด หมายความว่า โดยไม…

เนื้อหาในบทนี้อธิบายถึงความสำคัญของการรำลึกถึงความตายและลักษณะของชีวิตที่ไม่มีขีดจำกัด โดยกล่าวถึงธรรม 5 ประการที่เกี่ยวข้องกับชีวิตและการตาย รวมถึงความไม่แน่นอนของอายุและปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดความตาย

…้วยความเป็นผู้ ทรงใคร่จะตรัสให้พิสดาร โดยประการต่าง ๆ แม้ในคำว่า 'ก พหุลี- กโต ฯเปฯ รูปสเมติ" นั้นก็นัยนี้เหมือนกัน ในบทเหล่านั้น บทว่า ภาวิโต-ทำให้มี นั้นคือ ทำให้เกิดขึ้น หรือเจริญขึ้น บทว่า อานาปานสติ…

เนื้อหานี้สำรวจเรื่องอานาปานสติกรรมฐานซึ่งเน้นการเจริญสมาธิที่เกี่ยวข้องกับลมหายใจ ทั้งนี้มีการอธิบายว่าการทำให้เกิดขึ้นของอานาปานสติสมาธิเป็นอย่างไร มีการถามพระพุทธเจ้าถึงวิธีการและประโยชน์จากการฝึกส

…ให้หายไปโดยพลัน หมายความว่าให้ลับไป คือข่มลงได้โดยทันที ทีเดียว คำว่า ให้รำงับไป คือให้สงบไปอย่างดี นัยหนึ่ง เธอถึง ความเจริญแห่งอริยมรรคโดยลำดับ ย่อมตัดขาดได้ อธิบายว่า ให้สงบ ราบคาบไปได้ เพราะอานาปานสต…

เนื้อหานี้อธิบายความหมายของอเสจนโก โดยเชื่อมโยงถึงการฝึกอานาปานสติสมาธิซึ่งนำไปสู่ความสุขและการตัดขาดจากบาปและธรรมอันเป็นอกุศล การเข้าถึงฌานและผลลัพธ์ที่ตามมาซึ่งเกี่ยวข้องกับการบรรลุพระสัมมาสัมโพธิญา

…ั้น ข้าพเจ้าจึงแก้ (อิธ ภิกขุ) ว่า อิมสฺมึ สาสเน ภิกฺขุ -ภิกษุในศาสนานี้ (เหตุที่ตรัส อรญฺญคโต ฯเปฯ นัยที่ ๑ คำว่า "ไปสู่ป่าหรือโคนไม้หรือเรือนว่างก็ตาม" นี้เป็นคำแสดง ถึงการกำหนดคือเอาเสนาสนะ อันเหมาะแก…

ในคำสอนของศาสนานี้ คำว่า 'อิธ ภิกฺขเว' หมายถึง 'ดูกรภิกษุทั้งหลาย' ซึ่งแสดงถึงความสำคัญของศาสนาในการสร้างอานาปานสติสมาธิ พุทธพจน์นี้ชี้ชัดให้เห็นว่าศาสนานี้มีสมณะเฉพาะที่เป็นที่มาของการพัฒนาใจและความส

…ินั้น ด้วยญาณนั้นแล เพราะเหตุนั้น จึงตรัสว่า "การตาม กำหนดดูกายในกาย เป็นการบำเพ็ญสติปัฏฐาน" ดังนี้ นัยแม้ในรัสสบท (บทว่าด้วยลมหายใจสั้น) ก็ดุจนัยนี้ แต่นี่ เป็นความแปลกกัน คือคำว่า ทีฆ์ อนุสาส์ อทธานสงฺ…

ในเอกสารนี้กล่าวถึงการหายใจเข้ายาวและการตั้งอุเบกขา โดยการหายใจที่เป็นหลักการสำคัญในพระพุทธศาสนา การปฏิบัติในการตามกำหนดดูกายและการใช้สติในการเจริญภาวนา นอกจากนี้ยังมีการอธิบายความแตกต่างระหว่างลมหายใ

…๓ ตามที่กล่าวมานี้ในอารมณ์นั้น ด้วยสตินั้น ด้วย มนสิการนั้น ดังนี้ ในจตุกกะที่ ๑ นั้น เพราะเหตุที่ในนัยแรก พระโยคาวจรจึง หายใจออกหายใจเข้าอย่างเดียวเท่านั้น และไม่พึงทำกิจอะไร ๆ อื่น แต่ว่าต่อนี้ไปควรทำค…

…อย่างมีสติ และการทำให้กายสังขารสงบ ซึ่งมีการอ้างอิงถึงพระบาลีที่เสนอเกี่ยวกับการรู้เท่าทันการหายใจในนัยต่างๆ เช่น อนุสสามีติ และปสฺสฺสามีติ เพื่อให้เข้าใจถึงกระบวนการเจริญญาณและการทำสมาธิตามแนวทางที่พระพ…

…ปหยาบแล ครั้นกายและจิตไม่กระสับ กระส่ายแล้ว กายสังขารย่อมเป็นไปละเอียด [ลมหยาบและละเอียดเป็นชั้น ๆ [นัยทางสมถะ] "แม้ในชั้นกำหด กายสังขารก็นับว่ายังหยาบ ในชั้นอุปจาร แห่งปฐมฌานจึงละเอียด ในชั้นอุปจารปฐมฌา…

บทนี้อภิปรายเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างกายสังขารหยาบและละเอียดในบริบทของพระกรรมฐาน และชั้นต่าง ๆ ของฌาน ตั้งแต่ชั้นอุปจารปฐมฌานไปยังชั้นจตุตถฌาน ซึ่งแสดงถึงความละเอียดที่เพิ่มขึ้นเมื่อจิตสงบและระงับจา