อารมณ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 36 / 68

…นาม อภิธมฺมตฺถสังคหฎีกา - หน้าที่ 141 อภิธมฺมตฺถวิภาวินี หน้าที่ 142 มโนทวาริกจิตฺตานํ อตีตานาคตมป์ อารมณ์ โหติ เตส อติมหนฺตาทิวเสน วิสัยาวๆถาน กาตุ น สกกาติ วิภูตาวิภูตวเสเนว ติ นิยเมต ยา วิภูตมาลมพนนติอา…

…นี่มีการอภิปรายเกี่ยวกับอภิธรรมอย่างละเอียด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องมโนทวาริกจิตฺตาและการอธิบายเรื่องอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับเวลา ทั้งในอดีตและอนาคต รวมถึงการชี้ให้เห็นถึงวิธีการตีความในบริบทของอภิธรรม โดยเน้…

…นาน สิ กาญจ ตานิ ตทา ตณฺหาย ปรามฏฐาน ฯ อาจ ปัจจุบันน กมุมนิมิตต์ จุติอาสนุนปปวตฺตานํ ปญจทวาริกชวนาน อารมณ์ โหติ ปญฺจทวาริกกมุมญฺจ ปฏิสนธินิพฺพตฺตก น โหติ ปริทุพพล ภาวโตติ อฏฐกถาย วุตฺตนฺติ ฯ สจฺจเมต์ ญาติก…

เนื้อหานี้สำรวจอภิธรรมในเชิงวิจารณ์ พร้อมกล่าวถึงการปฏิสนธิจากมุมมองต่างๆ โดยเน้นที่การเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำและผลของการเกิดกับอภิธมฺมตฺถสงฺคหและอฏฐกถา ที่เป็นแม่บทการศึกษาในระบบอภิธรรม ตลอ

…เสน อตฺตโน วิสยเทส์ วา อสมฺปตฺตวเสน ฯ จกฺขุโสตานิ หิ รูปสทเทหิ อสมฺปตฺตานิ สย์ วา ตานิ อสมุปตฺตาเนว อารมณ์ คณฺหนฺติ ฯ เตเนต์ วุจฺจติ จกฺขุโสต์ ปเนเตสุ โหตาสมฺปตฺตคาหกิ วิญญาณุปฺปตฺติเหตุตฺตา สนฺตราธิกโคจร …

ในเนื้อหานี้ได้พูดถึงอภิธมฺมตฺถสงฺคหและความสำคัญของทั้งการรับรู้และอสมฺปตฺตวเสนที่มีต่อสภาพแวดล้อมความรู้ต่าง ๆ ซึ่งทำให้เราสามารถเข้าใจถึงจักขุและโสตได้ว่ามีการทำงานอย่างไรโดยอ้างอิงถึงการตั้งอยู่ของ

…ปรามาโส ฯ อิทเมว สจจ์ โมฆมญฺญญัติ อภินิวิสน์ ทฬหคุคาโห อิทสจุจา ภินิเวโส ฯ มณฑก ปนฺนโค วิย ภุส ทฬห์ อารมณ์ อาทิยนตีติ ๑. .สี. ม. จสทฺโท ทิสฺสติ ฯ ๒. ส. นิรุฬหาติ, ม. นิรุฬหตุตาติ ฯ นิรุฑฒาติ ภเวยยฯ ๓. สี. …

บทนี้นำเสนอตัวอย่างการวิเคราะห์อภิธรรม โดยเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับอาสวะ ตลอดจนแนวทางในการทำความเข้าใจรวมถึงการนำเสนอข้อเท็จจริงจากหลักอภิธรรมที่มีอยู่ในตำรา การใช้ภาษาในอรรถกถาและข้อความในศาสนา อธ

…ปวตฺติสมฺภวโต ๆ ตถาเทส ธาตี วิย กุมารสฺส อุปถัมภ์นกยนต์ วัย เคหสสาติ วุตฺโต ๆ ผสโสปี สุขาทิวตถุภูติ อารมณ์ ผุสนฺโตเยว สุขาทิเวทนาปปวตฺตเนน สตฺตานํ ฐิติยา [๑] โหติ ฯ มโนสัญเจตนา กุสลากุสลกมุมวเสน อายูห มานา…

…ณและวิชาการในการสนับสนุนชีวิต ในส่วนนี้ ยังมีการวิเคราะห์ถึงผลกระทบของการรับรู้และปฏิสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์กับการอยู่ร่วมของสติและวิญญาณ โดยเฉพาะกับบริบทของอภิธมฺมตฺถวิวัฒน์ ซึ่งมีการกล่าวถึงความสำคัญของอาห…

…ๆ ตตฺถ อนาคต์สญาณสฺส ตาว อนาคต สตฺตทิวสโต ปรี ปวดตนกจิตตเจตสิก ทุติยทิวสโต ปฏฐาย ปวตฺตนกญจ ยังกิญจิ อารมณ์ โหติ ฯ ตญฺหิ สวิสเย สพฺพญฺญุตญาณ คติกนฺติวุตต์ ฯ ยถากมโมปคญาณสฺส ปน กุสลากุสลสงฺขาตา เจตนา จตฺตาโร…

…รรมและคุณลักษณะต่าง ๆ ของจิต โดยเฉพาะการใช้วิปัสสนาในการศึกษาและฝึกฝนเกี่ยวกับอนิจจา การเข้าใจจิตและอารมณ์ต่าง ๆ รวมถึงการใช้อภิญญาในการปฏิบัติศาสนธรรม อธิบายถึงอิทธิวิธีต่าง ๆ ในการพัฒนาจิตเพื่อเข้าสู่การ…

… เหตุนั้น จึงชื่อว่า ทิฏฐิคตวิปปยุต ฯ เวทน નૂ ทนาที่ชื่อว่าอุเบกขา เพราะอรรถว่า (ย่อม) เพ่ง คือเสวย อารมณ์โดยเหมาะ คือ โดยควร แม้เมื่อเสวย ก็เสวยโดยดำรงมั่นอยู่ ด้วยอาการวางตนเป็นกลาง ๆ อีกอย่างหนึ่งเวทนาท…

…ขาร ว่ากล่าวถึงจิตที่อิงกับสังขารและจิตที่แยกออกจากกัน โดยเฉพาะการตีความเกี่ยวกับเวทนาอุเบกขาที่เสวยอารมณ์อย่างเหมาะสมทั้งในสุขและทุกข์ ซึ่งจัดว่าเป็นสัมปยุตธรรมอีกด้วย รวมถึงการไตร่ตรองในเรื่องของทิฏฐิคตะ…

…ธาตุ) ฯ ถามว่า ก็อะไรเป็นเหตุแห่งสัมปยุตธรรมมีโสมนัส เป็นต้นนั้น ฯ ข้าพเจ้าจะเฉลยต่อไป ฯ อันที่จริง อารมณ์ที่น่าปรารถนา โดยสภาพบ้าง โดยปริกัปบ้าง ความสัตว์มีปฏิสนธิประกอบด้วย โสมนัส และความที่จิตมีสภาพไม่ล…

บทความนี้กล่าวถึงสัมปยุตธรรมที่มีโสมนัสเป็นต้น ซึ่งมีผลต่อจิตและอารมณ์ของสัตว์ ในการวิเคราะห์โสมนัสและอุเบกขาที่เกิดขึ้นในจิต โดยการตรวจสอบเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับค…

…ิตซึ่งสหรคตกับโลภะเหล่านั้นไว้หลายอย่าง โดยความ ต่างแห่งความเป็นไปและความต่างแห่งกาลเทศะ สันดาน และ อารมณ์เป็นต้น ตามสมควรแก่กรรมบถที่ได้อยู่ในอกุศลกรรมบถทั้งหลาย โดยนัยที่ท่านกำลังจะกล่าวฯ [อธิบายโทมนัสแล…

บทความนี้อธิบายถึงการพิจารณาอารมณ์ของใจที่เกี่ยวข้องกับโทมนัสและปฏิฆะ โดยมีการระบุถึงจิตที่มีความแตกต่างจากโสมนัสในสถานการณ์ต่างๆ รวม…

…ิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 40 จริง แต่ในอาวัชชนะทั้ง ๒ นั้น ควงต้นย่อมเป็นไปคราวเดียวเท่านั้น ในอารมณ์ อันจิตอะไร ๆ ไม่ได้จับแล้วในเบื้องต้น แม้ดวงหลังก็มี ความเพ่งกิจอื่น ด้วยอำนาจแห่งอันเวียนมาแห่งจิ…

…ยในบริบทของอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา อธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างกิริยาที่รูปและอารมณ์ รวมถึงว่าจิตที่มีอุเบกขานั้นไม่มีการผูกพันกับสัมปยุตเหตุ และแสดงให้เห็นว่าเพราะเหตุใดบางจิตจึงได้ร…

…ปอย่างละ ๑๐ ๆ เพราะเป็นไปตามอำนาจบุญกิริยา วัตถุ ๑๐ ๆ และจิต ๘๐ นั้น เอา 5 คูณทีละดวง เพราะเป็นไปใน อารมณ์ ๖ จึงรวมเป็นจิต ๔๘๐ ๆ ก็จิตเหล่านั้นเอง ๓ คูณด้วย ာ อำนาจอธิบดี ๓ เป็นจิต ๓๒๐ เพราะจิตเป็นญาณวิปยุ…

บทความนี้นำเสนอเนื้อหาเกี่ยวกับการพัฒนาจิตและอภิธรรมตามศาสตร์ทางพระพุทธศาสนา โดยมีการอธิบายถึงแนวทางในการนับจิตตามบุญกิริยาวัตถุ รวมถึงวิธีการจำแนกจิตในระดับต่างๆ และแนวคิดเกี่ยวกับอำนาจอธิบดี โดยสรุป

…นราชพัลลภ หรือมิตรผู้เกี่ยวข้อง กับพระราชา ย่อมเข้าไปพระราชมณเฑียร ได้ฉันใด จิตอาศัยวิตก ย่อมขึ้นสู่อารมณ์ได้ฉันนั้นๆ ถามว่า ถ้าอย่างนั้น จิตที่ไม่ ไม่มีวิตกจะขึ้นสู่อารมณ์ได้อย่างไร ? เฉลยว่า จิตไม่มีวิตก…

เนื้อหานี้พูดถึงการเข้าใจจิตและอารมณ์ โดยการเปรียบเทียบการเข้าถึงพระราชวังของชาวบ้านกับจิตที่สามารถขึ้นสู่อารมณ์ได้ถึงแม้ไม่มีวิตก นอกจา…

…าปฐมฌาน เพราะอรรถว่า เป็นปฐม เพราะเป็นเบื้องต้นตามลำดับเทศนา และตามลำดับการเกิด จัดเป็นฌาน เพราะเพ่งอารมณ์ และเพราะเผาธรรมที่เป็นข้าศึก ได้แก่องค์ ๕ มีวิตก เป็นต้น ฯ จริงอยู่ เพราะความประชุมแห่งองค์ฌานเท่า…

ในหน้าที่ 52 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีกล่าวถึงปฐมฌานซึ่งเป็นฌานเบื้องต้นที่เกิดจากการเพ่งอารมณ์และการเผาธรรมที่เป็นข้าศึก เช่น วิตก วิจาร ปีติ และสุข รวมถึงการตั้งจิตเป็นเอกัคคตา โดยองค์ฌานทั้ง …

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 59 ต่างแห่งอารมณ์ คือโคจร ๔ อย่าง มีอากาศเป็นต้นที่จะพึงก้าวล่วง และที่จะพึงยึด กล่าวคือกสิณ อากาศ วิญญาณ และความไม่…

บทนี้นำเสนอการก้าวล่วงอารมณ์ในอภิธัมมะที่เกี่ยวข้องกับโคจร ๔ ประการซึ่งรวมถึงอากาศและวิญญาณ โดยให้ความสำคัญกับการเข้าใจในหัวข้อ…

… ๒ [ข้อความเบื้องต้น] ท่านพระอนุรุทธาจารย์ ครั้นจำแนกจิตโดยประเภทแห่งภูมิ ชาติ สัมประโยค สังขาร ฌาน อารมณ์ และมรรค ตามควรอย่างนี้ก่อน แล้ว เพราะบัดนี้มาถึงวิภาคแห่งเจตสิกเข้าโดยลำดับ เพื่อจะเริ่มตั้ง ลักษณ…

เนื้อหาในหน้าที่ 81 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา พรรณนาถึงการจำแนกจิตตามประเภทต่าง ๆ รวมถึงการอธิบายลักษณะของเจตสิก โดยเริ่มตั้งแต่ลักษณะของเจตสิกที่มีความเกิดและความดับในที่เดียวก

…เปรี้ยวเป็นต้น เกิดน้ำลายสอขึ้นเป็นต้นฯ l ธรรมชาติที่ชื่อว่าเวทนา เพราะอรรถว่า รับรู้ คือเสวยรสแห่ง อารมณ์ ฯ เวทนานั้น มีการับรู้เป็นลักษณะ ฯ จริงอยู่ จริงอยู่ สัมปยุตธรรม ที่เหลือ ถึงการเสวยรสของอารมณ์ ก็…

เนื้อหาในอภิธัมมัตถสังคหบาลีกล่าวถึงธรรมชาติที่ชื่อว่าเวทนา ซึ่งหมายถึงการรับรู้และเสวยรสแห่งอารมณ์ มีการพูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างเวทนากับการเสวยรสของอารมณ์ เช่น สุขเวทนา, สัญญาที่เป็นการรู้จำอารมณ์…

…ว่าอธิโมกข์ฯ ก็อธิโมกข์นั้น มีความตกลง ใจเป็นลักษณะ พึงเห็นเหมือนเสาเขื่อน เพราะไม่มีความหวั่นไหวใน อารมณ์ ฯ ความเป็นแห่งบุคคลผู้กล้าหาญ หรือกรรมของบุคคลผู้ กล้าหาญ ชื่อว่าความเพียร อีกอย่างหนึ่ง ธรรมชาติใ…

…วามจริง เสนอแนะเกี่ยวกับคุณสมบัติของเจตสิกกับอธิโมกข์เพื่อการฝึกฝนจิตใจโดยถูกต้อง และการทำงานร่วมกับอารมณ์และความคิด การมีความพยายามในการศึกษาและปฏิบัติธรรมอย่างถูกต้องจะช่วยให้เข้าใจธรรมได้ดียิ่งขึ้น โดยอ…

…าย รูปมิใช่เป็นของเธอ พวก เธอจงละมันเสีย" ในพระบาลีนั้น ก็ทรง ประกาศการละฉันทราคะ ซึ่งมีรูปนั้นเป็น อารมณ์ ฯ สมจริงดังพระพุทธพจน์ที่ตรัส ไว้ในพระบาลีนั้นมีอาทิว่า "ความละเสียซึ่ง ฉันทราคะอันใด" ฯ ถ้าผู้ที่…

…ณรงค์ให้ผู้คนเข้าใจอย่างถูกต้องเกี่ยวกับมิทธะในบริบทของธรรมะ การละฉันทราคะเป็นสิ่งสำคัญเนื่องจากเป็นอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับรูป พระบาลีกล่าวถึงว่ารูปมิใช่ของเธอ จึงต้องละมันเสียและเข้าใจในเรื่องของมิทธะทั้งใ…

…ระกอบ โดยสภาพฯ บัดนี้ ન ข้าพเจ้าจะแนะนำการสงเคราะห์ (ประมวล) ธรรมเหล่านั้นมาโดย เวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์และวัตถุ ด้วยอำนาจจิตตุปบาทนั่นแล ตามสมควร ฯ บรรดาสังคหะ ๖ นั้น ในเวทนาสังคหะ มีเวทนา ๓ ก่อน สุข ๑ …

…ึ่งเน้นการศึกษาธรรมที่ประกอบด้วยจิตและเจตสิก 53 อย่าง โดยการจัดแยกธรรมเหล่านั้นตามเวทนา เหตุ กิจ และอารมณ์ รับรู้ถึงเวทนาทั้ง 5 ได้แก่ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา พร้อมอธิบายถึงจิตที่สัมพันธ์กับแต่ล…

…วาร ๑ ที่พ้นจากทวารโดยประการทุกอย่าง ๑ โดยประการ ๕ อย่าง คือจิต ๓๖-๓-๓๑-๑๐ และ ๕ ตามลำดับ ન્ ชื่อว่าอารมณ์ ในอาลัมพนสังคหะ มี 5 อย่าง คือ รูปารมณ์ ๑ สัททารมณ์ ๑ คันธารมณ์ ๑ รสารมณ์ ๑ โผฏฐัพพารมณ์ ๑ ธัมมารม…

เนื้อหาในหน้าที่ 114 แสดงถึงการศึกษาจิตในทวารต่างๆ โดยแบ่งหมวดหมู่ของจิตและอารมณ์ตามประเภทต่างๆ รวมทั้งการอธิบายถึงวิญญาณและอารมณ์ที่สัมพันธ์กัน พร้อมการยกตัวอย่างจิตและอารมณ์ในทวา…