คัมภีร์ใบลานและการบันทึกทางพุทธศาสนา : หน้า 71/169

สมุดภาพเล่มที่ ๒ รูปแบบงานจิตรกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น สีและการวางองค์ประกอบ คล้ายคลึงกับเล่มที่ ๑ สันนิษฐานว่าใช้เป็นต้นแบบในการวาด แต่มีการเพิ่มรายละเอียดบางอย่าง เข้าไป เช่น สีครามของท้องฟ้า มีดในมือซ้ายของผู้ชายและมัดปืนใกล้หนองน้ำ แสดงให้เห็น ถึงการถ่ายทอดแบบแผนหรือขนบของศิลปกรรมไทยจากรุ่นหนึ่งไปยังอีกรุ่นหนึ่งได้เป็นอย่างดี นอกจากเปลือกของต้นข่อยแล้ว คนไทยโบราณยังนำใบของต้นลานมาทำหนังสือ 4 แต่ต่างกันตรงที่ใบลานนิยมใช้บันทึกเรื่องราวทางพุทธศาสนามากกว่าเรื่องอื่น จึงเรียกกัน ทั่วไปว่า “คัมภีร์ใบลาน" ที่พระภิกษุมักใช้เวลาเทศน์สอนพุทธศาสนิกชน ทั้งนี้เพราะ ใบจากต้นลานมีคุณสมบัติที่เบาและบาง สามารถเก็บรักษาหรือเคลื่อนย้ายได้สะดวก ที่สําคัญคือคงทนถาวรมาก แม้ว่าคัมภีร์ใบลานจะไม่มีภาพสีประกอบแบบสมุดไทย ทว่าความวิจิตรงดงาม ก็สามารถเห็นได้จากการตกแต่งขอบคัมภีร์ ใบปกหน้า ปกหลัง และไม้ประกับ รวมถึงผ้าเนื้อดีที่ใช้ห่อใบลาน แม้แต่ฉลากก็นิยมประดิษฐ์ให้งดงามด้วยวัตถุชนิดต่าง ๆ เช่น งาหรือไม้ จำหลักด้วยศิลปะนูนต่าเป็นลวดลายต่าง ๆ เป็นต้น มิถุนายน ๒๕๕๗ อยู่ในบุญ ๗๑