อาสาฬหบูชาและปฐมเทศนา : หน้า 5/99

อาสาฬหบูชา วันแสดงปฐมเทศนา “บรรดาสิ่งที่งอกขึ้น ความรู้ประเสริฐที่สุด บรรดาสิ่งที่ตกไป การตกไป ของอวิชชาเป็นสิ่งประเสริฐ บรรดาสัตว์ที่เดินด้วยเท้า พระสงฆ์เป็นผู้ประเสริฐ บรรดาชนผู้แถลงคารม พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุด” เมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ทรงแสดงปฐมเทศนาชื่อ ธรรมจักกัปปวัตตนสูตร ทำหน้าที่ครูของโลกเป็น ครั้งแรก ด้วยการเสด็จไปโปรดปัญจวัคคีย์ ที่ป่า อิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี ในวันเพ็ญ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘ พระธรรมเทศนาบทนี้ได้ชี้ชัด ลงไปในสมาธิที่ถูกต้อง หรือ สัมมาสมาธิ ถือเป็น แม่บทแห่งเทศนาทั้งปวง ส่วนเทศนาบทอื่นที่เกิดขึ้น หลังจากนี้ เป็นบทขยายให้ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร มีความแจ่มแจ้งยิ่งๆ ขึ้นไปนั่นเอง เนื้อความของธัมมจักกัปปวัตตนสูตรนั้น พระองค์ทรงสอนให้ละหนทางสุดโต่ง ๒ ทาง คือ ๑. กามสุขัลลิกานุโยค เป็นการเข้าไปพัวพัน หมกมุ่นในเบญจกามคุณ ใจจรดไปในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ยินดีในลาภสักการะชื่อเสียงเกียรติยศ เป็นต้น ๒. อัตตกิลมถานุโยค การทรมานกายให้ ลำาบาก นักบวชบางพวกทำตนให้เจ็บปวดถึงที่สุด คิดหวังเองว่าจะไม่ให้กิเลสกล้ากำเริบ หรือบ้างก็ ทรมานตนเพื่อหวังให้เทพเจ้าเห็นใจ และจะประทาน การหลุดพ้นมาให้ได้ จึงคิดค้นวิธีทรมานต่างๆ นานา ที่มีความเป็นกับความตายเท่ากัน และหารู้ไม่ว่า ทางสุดโต่งทั้ง ๒ ทางนี้ คือกับดักแห่งสังสารวัฏที่ ขัดขวางทางไปพระนิพพาน พระมหาบุรุษ : ผู้เป็นยอดของนักบำเพ็ญตบะ พระพุทธองค์ทรงผ่านวิธีทั้งสองอย่างมาแล้ว ทรงเคยพรั่งพร้อมด้วยสุขที่ยิ่งกว่าชาวโลกทั่วไป เพราะเป็นถึงองค์รัชทายาท แต่ก็สละโลกียสุข เหล่านั้น เพื่อแสวงหาทางสู่ความหลุดพ้น เมื่อ กล่าวถึงการทําเพ็ญตนให้ลำาบาก พระพุทธองค์ ตรัสว่า “สมณพราหมณ์ที่มีมาในอดีตหรืออนาคต ซึ่งเสวยทุกขเวทนาสูงสุดยิ่งไปกว่านี้ไม่มีอีกแล้ว แต่เราก็มิได้บรรลุญาณทัสนะอันวิเศษด้วยทุกรกิริยา อันเผ็ดร้อนนี้ไปเลย” ทรงถือได้ว่าเป็นที่สุดของ นักพรต าเพ็ญตบะ เพราะไม่มีใครกล้าปฏิบัติใต้ ยิ่งไปกว่านี้ ในครั้งเริ่มแรก ทรงลดตนลงมาใช้ชีวิตคลุก เคล้าเกลือกกลั้วอยู่ตามแหล่งฝุ่นดินทราย กลางวัน ตากแดดกลางแจ้ง กลางคืนตากน้ำค้าง เสวยน้อย