การตกแต่งตู้พระไตรปิฎก : หน้า 71/166

ตอนหนึ่งของฉันท์จากหนังสือฉันท์ชมกุฎี และกาพย์ฉบังเบ็ดเตล็ด พิมพ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๖ บรรยายถึงลวดลายรดน้ำบนตู้พระไตรปิฎก ที่เก็บรักษาไว้ภายในกุฏิของพระเถระรูปหนึ่ง ณ วัดอรุณราชวราราม วาดเรื่องพระพุทธโฆษา จารย์ลงเรือพ่อค้าวานิชออกเดินทางไปยัง ลังกาทวีป เพื่อแปลคัมภีร์พระพุทธศาสนา สันนิษฐานว่าแต่งโดยพระมหาห่วง วัดมหาธาตุ ใน รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว บทประพันธ์นี้แสดงให้เห็นธรรมเนียมการตกแต่ง ตู้พระไตรปิฎกด้วยศิลปะลวดลายรดน้ำ เพื่อ บันทึกเหตุการณ์ที่สําคัญในอดีต บานประตู และด้านข้างตู้ซ้ายขวา เริ่มตั้งแต่ การเตรียมพื้นผิวให้เรียบ ทาด้วยรัก ขัดผิว เขียนลวดลายลงพื้นรักด้วยหรดาลในส่วนที่ ไม่ต้องการปิดทอง ปิดด้วยทองคำเปลวจนเต็ม พื้นที่ และเสร็จสิ้นกระบวนการขั้นสุดท้ายด้วย การ “รด า" ล้างนํ้ายาสีเหลืองของหรดาลออก ทองค่าเปลวที่ปิดทับหรดาลจะละลายนํ้าหลุด ออกไป ปรากฏเฉพาะลวดลายในส่วนที่ทองค่า เปลวติดอยู่บนตัวพื้นรักเท่านั้น คำว่า “ลาย รดน้ำ” จึงมีที่มาจากขั้นตอนสุดท้ายของการ สร้างสรรค์ผลงานประณีตศิลป์นี้เอง ขั้นตอนการออกแบบลวดลายและการจัด องค์ประกอบให้สมดุลถือว่ามีความสําคัญ อย่างยิ่ง ดังที่อาจารย์ศิลป์ พีระศรี วิเคราะห์ไว้ว่า “...จะต้องมีความถ่วงกันอย่างพอดีของความ อ่อนและแก่ อันบังเกิดจากสีดำของยางรักและ ความสว่างของทองคำเปลว หากความอ่อนและ แก่ของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งข่มกันมากเกินไป ก็จะ บังเกิดความขัดแย้งไม่ประสานกันขึ้น.... ลายเส้นสีทองของลายรดน้าเป็นงาน ศิลปะชั้นสูง ที่ต้องอาศัยความรู้ความชานาญ ของช่างศิลป์ที่รู้จักน่าเอาวัสดุบริสุทธิ์สูงค่า คือ แผ่นทองคำเปลวมาผสมผสานกระบวนการอัน ซับซ้อนละเอียดอ่อนของงานประณีตศิลป์ เพื่อ ประดับตกแต่งฝาผนังตู้พระไตรปิฎกทั้งด้านหน้า เมษายน ๒๕๕๙ อยู่ในบุญ ๖๙