DOU : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 398 / 436

…มพุทธเจ้าไว้เป็นหมวดหมู่ ไม่ให้กระจัดกระจาย คล้ายกระจาดหรือตะกร้าอันเป็น ภาชนะสําหรับใส่ของฉะนั้น 8 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น 8

บทที่ 1 พระไตรปิฎกเบี้องต้น 1. พระไตรปิฎกคืออะไร 1.1 ความหมายของพระไตรปิฎก ศาสนาทุกศาสนา ย่อมมีคัมภีร์หรือตำราทางศาสนาเป็นหลักในการสั่งสอน แม้เดิมจะมิได้ขีดเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร แต่เมื่อมนุษย์รู้จัก

…่นี้จึงหมายเอาทั้งวินัยที่พระองค์ ทรงบัญญัติไว้และธรรมที่พระองค์ทรงแสดง บทที่ 1 พระไตรปิฎกเบื้องต้น DOU 9

1.2 พระไตรปิฎกแบ่งออกเป็นอะไรบ้าง เมื่อทราบแล้วว่า คำว่า “พระไตรปิฎก” แปลว่า 3 คัมภีร์ หรือ 3 ปิฎก จึงควร ทราบต่อไปว่า สามปิฎกนั้นมีอะไรบ้าง และแต่ละปิฎกนั้น มีความหมายอย่างไร ปิฎก 3 นั้นแบ่งออกดังนี

…ล่านั้นไว้เป็นกลุ่ม เดียวกัน ด้วยคิดว่า ภิกษุเหล่านั้นจักสนทนาพระอภิธรรมกะกันและกัน” (1/543/369) 10 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

ปญฺญตฺโต โส โว มมจุจเยน สตฺถา ซึ่งแปลว่า “ดูก่อนอานนท์ ธรรมวินัยที่เราแสดงบัญญัติ ไว้แก่พวกเธอนั่นแหละจะเป็นศาสดาของพวกเธอทั้งหลาย เมื่อเราสิ้นไป” มาถึงตอนนี้จะเห็น ได้ว่า พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ชัดว่า

…ุทธพจน์คือพระไตรปิฎก เป็นที่รวมแห่งพระธรรมวินัยของ องค์ภควันต์พุทธเจ้า” บทที่ 1 พระไตรปิฎกเบื้องต้น DOU 11

อนึ่ง ในภิกขุณีวิภังค์ ฉัตตุปาหนวรรค สิกขาบทที่ 12 ว่า ปญฺห์ ปุจฺเฉยยาติ สุตฺตนฺเต โอกาส การาเปตวา วินย์ วา อภิธัมม์ วา ปุจฉติ อาปาติ ปาจิตติยสฺส ฯ วินเย โอกาส การาเปตวา สุตตนต์ วา อภิธมฺม วา ปุจฉติ

…พระพุทธวจนะ จะทำให้ช่วงการสืบต่อขาดลงได้ มีคำกล่าวว่า ในการจารึกครั้งนี้ได้จารึกอรรถกถาลงไว้ด้วย 12 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

1.4 จากมุขปาฐะสู่การจารึกใบลาน ตำราที่บรรจุพระพุทธพจน์ ที่พระธรรมสังคาหกาจารย์ได้สังคายนาหรือรวบรวมไว้ เป็นหมวด เรียกว่า พระไตรปิฎก ได้ถ่ายทอดกันมาโดยระบบมุขปาฐะ หรือท่องจำ (Oral Tradition) ดุจสมัยก่

…งจำ คือ แทนที่จะ จดจำจากอินทรีย์ภายใน ต้องอาศัยสัญลักษณ์ภายนอกเข้าช่วย” บทที่ 1 พระไตรปิฎกเบื้องต้น DOU 13

มีผู้สงสัยว่า สมัยพุทธกาลคนไม่รู้จักการเขียนหนังสือหรืออย่างไร ? จึงไม่ปรากฏ ว่ามีตำรับตาราจารึกไว้เป็นหลักฐาน แม้บริขารที่สําคัญของพระภิกษุก็ไม่ระบุหนังสือไว้ด้วย พระมหาเสฐียรพงษ์ ปุณณวณฺโณ ได้ประมว

…ะยูรญาติแล้ว พระประยูรญาติ ต่างพากันเลื่อมใสให้โอรสของตนออกบวชในสำนักของพระพุทธองค์เป็นจํานวนมาก 18 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้ น

บทที่ 2 ความเป็นมาของพระไตรปิฎก การกล่าวถึงความเป็นมาแห่งพระไตรปิฎก จำเป็นต้องกล่าวถึงเหตุการณ์ตั้งแต่ ยังมิได้จดจารึกเป็นลายลักษณ์อักษร รวมทั้งหลักฐานเรื่องการท่องจำและข้อความที่ กระจัดกระจายยังมิได

…รั้นเสด็จ มาแล้วจักตรัสบอกข้อความอันนั้นแก่ข้าพระองค์ บ ท ที่ 2 ค ว า ม เ ป็ น ม า ข อ ง พระไตรปิฎก DOU 19

พระอานนท์เป็นโอรสของเจ้าชายสุกโกทนะศากยะ ผู้เป็นพระอนุชาของพระเจ้า สุทโธทนะพระพุทธบิดา เมื่อนับโดยเชื้อสายจึงนับเป็นพระอนุชาหรือลูกผู้น้องของพระพุทธองค์ ท่านออกบวชพร้อมกับราชกุมารอื่น ๆ อีก คือ 1. อน

…สมกับเกียรติที่ ได้รับจากราชกุมารเหล่านั้น คือเมื่อบวชแล้วท่านมีความสนใจกำหนดจดจำทางพระวินัยเป็น 20 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

พระพุทธองค์ตรัสถามว่า ที่ขอเงื่อนไขฝ่ายปฏิเสธนั้นเพื่ออะไร พระอานนท์กราบทูล ว่า เพื่อป้องกันผู้กล่าวหาว่าท่านอุปัฏฐากพระพุทธองค์เพราะเห็นแก่ลาภสักการะ ส่วนเงื่อนไข ฝ่ายขอร้อง 4 ข้อ เมื่อพระพุทธองค์ตรั

…เล่มที่ 25) จนจบ เมื่อจบแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนา บ ท ที่ 2 ค ว ามเ เป็ น ม า ข อ ง พระไตรปิฎก DOU 21

พิเศษ มีเรื่องเล่าในพระวินัยปิฎก เล่มที่ 7 หน้า 129) ว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงเรื่องวินัย แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วทรงสรรเสริญวินัยกับสรรเสริญท่านพระอุบาลีเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย จึงพากันไปเรียนวินัยจากพระอุบ

…ทองแท้ ย่อมไม่อันตรธาน ตราบเท่าที่ ทองเทียมยังไม่เกิดขึ้น ขึ้น เมื่อทองเทียมเกิด ทองแท้ย่อมหายไป 22 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

สรรเสริญความทรงจําและท่วงทํานองในการกล่าวว่าไพเราะสละสลวย แล้วตรัสถามเรื่อง ส่วนตัวอย่างอื่นอีก เช่นว่ามีพรรษาเท่าไร ออกบวชด้วยมีเหตุผลอย่างไร เรื่องนี้เป็นตัวอย่างอันดีในเรื่องความเป็นมาแห่งพระไตรปิ

…ยวโยงไปถึงพระพุทธองค์ พระสารีบุตร และพระจุนทะ ดังนี้คือ บทที่ 2 ค ว า ม เ ป็ น ม า ข อ ง พระไตรปิฎก DOU 23

“ดูก่อนกัสสปะ ปฐวีธาตุ-อาโปธาตุ-เตโชธาตุ วาโยธาตุ หาทำให้พระศาสนา เสื่อมไม่ ที่แท้โมฆบุรุษที่เกิดขึ้นในพระศาสนานี้ต่างหากที่ทำให้พระศาสนาเสื่อมหายไป ดุจเรือจะจมก็เพราะต้นหน กัสสปะ การเสื่อมไปของพระสั

…สนาของพระบรมศาสดา ดำรงอยู่นาน ๆ เป็นประโยชน์ และให้ความสุขแก่ชนส่วนใหญ่ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งมวล 24 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

แล้วพระองค์ได้ตรัสตอบด้วยข้อความเป็นอันมาก แต่มีอยู่ข้อหนึ่งที่สำคัญยิ่ง (ปาสาทิกสูตร พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 11 หน้า 128 ถึงหน้า 156) คือ ในหน้า 139 พระผู้มีพระภาคตรัส บอกพระจุนทะ แนะให้รวบรวมธรรมภาษิ

…รภาพ 5. เอาเสียงข้างมาก 6. ลงโทษคนกลับกลอก 7. แบบประนีประนอม บทที่ 2 ความเป็ น ม า ข อ ง พระไตรปิฎก DOU 25

2.6 พระจุนทเถระผู้ปรารถนาดี พระจุนทะเป็นพระเถระรูปหนึ่งที่มีความปรารถนาดีต่อวงการพระสงฆ์ใน พระพุทธศาสนา ท่านเป็นน้องชายของพระสารีบุตร ข้อความในสามคามสูตร ในมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ (14/51/49) แสดงว่า

…ผลไม้ ส่วนตัวผลไม้หรือนัยหนึ่งพุทธวจนะ ก็มีมา แล้วในสมัยที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสั่งสอนพระศาสนา 30 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น

การสังคายนาเป็นเหตุให้เกิดพระไตรปิฎก แม้ในตอนต้นจะได้ระบุนามของพระเถระหลายท่าน ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับ พระไตรปิฎก แต่พระไตรปิฎกก็เกิดขึ้นภายหลังที่ท่านพระเถระทั้งหลายได้ร่วมกันร้อยกรอง จัดระเบียบพระพุท

…ก็ถือกันว่าเป็นการสังคายนา ดังจะกล่าวต่อไป บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 31

การสวดปาฏิโมกข์ต่างจากการสังคายนาอย่างไร ? การสวดปาฏิโมกข์ คือการ “ว่าปากเปล่า” หรือการสวดข้อบัญญัติทางพระวินัย 150 ข้อในเบื้องแรก และ 227 ข้อในกาลต่อมาทุก ๆ กึ่งเดือนหรือ 15 วัน เป็นข้อบัญญัติทาง พระ

…ฉพาะคัมภีร์ที่แปลเป็นภาษาจีนและภาษา ทิเบตเป็นหลัก แล้วมีผู้แปลภาษาอื่น ๆ เช่น ญี่ปุ่นอีกต่อหนึ่ง 32 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

3.1 ปัญหาเรื่องการนับครั้งในการทำสังคายนา ในปัจจุบันประเทศพม่าถือว่า ตั้งแต่เริ่มแรกมามีการทำสังคายนารวม 6 ครั้ง โดยเฉพาะครั้งที่ 6 พม่าจัดทำเป็นการใหญ่ ในโอกาสใกล้เคียงกับงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ แล้วฉ

…ักเจริญ ฝ่ายธรรมวาที วินัยว่าที่จะเสื่อมถอย” บทที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 33

1) สังคายนาครั้งที่ 1 เมื่อพระพุทธองค์เสด็จดับขันธปรินิพพานผ่านไปได้ 7 วัน พระมหากัสสปเถระ พร้อมด้วยบริวารประมาณ 500 รูป ได้ทราบจากปริพาชกท่านหนึ่งว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จปรินิพพานได้ 7 วันแล้ว

…านราชอาณาจักรทุกประการ พระอานนท์ได้บำเพ็ญเพียรจนบรรลุอรหันต์ก่อนการทำสังคายนา จึงเป็นอันว่าการทำ 34 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น

นอกจากนี้ พระมหากัสสปเถระยังมีเหตุผลส่วนตัวของท่านที่จะต้องพิทักษ์ศาสน ธรรม อันเป็นตัวแทนของพระศาสดาไว้ คือท่านได้รับยกย่องจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า มีธรรมเครื่องอยู่เสมอด้วยพระองค์ และทรงเปลี่ยนผ้าสั

…ะไรควรหรือไม่ควร สำหรับสมณศากยบุตรทั้งหลาย บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 35

สังคายนาในคราวนั้นทําโดยพระอรหันต์ล้วนทั้ง 500 องค์ โดยเริ่มลงมือทำาหลังจาก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานแล้วได้ 3 เดือน พระมหากัสสปเถระทำหน้าที่วิสัชนา พระวินัยและพระธรรมตามลำดับ โดยที่ประชุมกำหนดให้