การทำสังคายนาในพระพุทธศาสนา : หน้า 44/220

สังคายนาในคราวนั้นทําโดยพระอรหันต์ล้วนทั้ง 500 องค์ โดยเริ่มลงมือทำาหลังจาก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานแล้วได้ 3 เดือน พระมหากัสสปเถระทำหน้าที่วิสัชนา พระวินัยและพระธรรมตามลำดับ โดยที่ประชุมกำหนดให้สังคายนาพระวินัยก่อน เพราะถือว่า พระวินัยเป็นรากแก้วของพระพุทธศาสนา เมื่อพระวินัยดำรงอยู่ พระพุทธศาสนาย่อมเชื่อว่า ดำรงอยู่ ทำสังคายนากันอย่างไร? ชั้นแรกพระมหากัสสปะ พระอุบาลี และพระอานนท์ ได้สวดประกาศสมมติตน เพื่อทำหน้าที่ปุจฉา-วิสัชนาพระวินัยและพระธรรม ตามหน้าที่ซึ่งได้รับมอบหมายจากสงฆ์ ต่อแต่นั้นพระมหากัสสปเถระจะสอบถามพระวินัยแต่ละข้อในส่วนที่เกี่ยวกับ วัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติ เป็นต้น แห่งสิกขาบทแต่ละบท เมื่อพระอุบาลีตอบไป ตามลำดับแล้ว พระสงฆ์ที่ประชุมกันจะสอดพระวินัยข้อนั้น ๆ พร้อมกัน เมื่อตรงกันไม่ผิดพลาด แล้ว สงฆ์รับว่าถูกต้อง จึงถามข้ออื่นต่อไป ทำกันโดยนัยนี้จนจบ พระวินัยปิฎกแบ่งเป็น หมวดใหญ่ได้ 5 หมวด คือ อาทิกรรม ปาจิตตีย์ มหาวรรค จุลวรรค และบริวาร ปัจจุบัน พิมพ์ออกมาเป็นหนังสือขนาดใหญ่ถึง 8 เล่ม เรียกเป็นหัวใจพระวินัยว่า อา, ปา. ม. จุ. ป. ในด้านพระสูตร ท่านเริ่มสังคายนาพระสูตรขนาดยาวก่อน คือ พรหมชาลสูตร สามัญญผลสูตร เป็นต้น สิ่งที่พระมหากัสสปะถาม คือ นิทาน บุคคล เนื้อหาแห่งพระสูตรนั้น ๆ เมื่อพระอานนท์ตอบแล้ว พระสงฆ์ทั้งปวงก็สาธยายพระสูตรนั้น ๆ พร้อมกัน จนจบพระสูตร ทั้งหมด โดยแบ่งเป็น 5 นิกาย การสังคายนาในคราวนั้นใช้เวลาถึง 7 เดือนจึงสำเร็จ หลังจากเสร็จการสังคายนาแล้ว พระอานนท์ได้แจ้งให้สงฆ์ทราบว่า ก่อนจะ ปรินิพพาน พระพุทธองค์รับสั่งไว้ว่า “เมื่อเราล่วงไป สงฆ์หวังอยู่ จะพึงถอนสิกขาบทเล็ก ๆ น้อย ๆ เสียบ้างก็ได้” แต่พระอานนท์ไม่ได้กราบทูลถามว่า สิกขาบทเล็กน้อยนั้นคือสิกขาบทอะไรบ้าง กับสงฆ์ไม่อาจหาข้อยุติได้ว่า สิกขาบทเช่นไรเรียกว่าสิกขาบทเล็กน้อย พระมหากัสสปเถระจึง เสนอเป็นญัตติในที่ประชุมว่าด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาความว่า - สิกขาบทบางอย่างที่เกี่ยวกับชาวบ้าน ชาวบ้านย่อมทราบว่าอะไรควรหรือไม่ควร สำหรับสมณศากยบุตรทั้งหลาย บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 35