พระธรรมวินัยและการสังคายนา : หน้า 19/220

ต่อมาในสมัยใกล้จะปรินิพพาน มีศัพท์คู่ซึ่งพระองค์ตรัสกับพระอานนท์ก่อนจะ ปรินิพพาน ซึ่งปรากฏในมหาปรินิพพานสูตรว่า โย โว อานนฺท ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต โส โว มมจุจเยน สตฺถา ซึ่งแปลว่า “ดูก่อนอานนท์ ธรรมวินัยที่เราแสดงบัญญัติ ไว้แก่พวกเธอนั่นแหละจะเป็นศาสดาของพวกเธอทั้งหลาย เมื่อเราสิ้นไป” มาถึงตอนนี้จะเห็น ได้ว่า พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ชัดว่า พระธรรมวินัย ซึ่งต่อมา พระอรรถกถาจารย์ได้อธิบายว่า คำว่า “ธรรม” นั้น หมายถึง นิกายห้า คือ ทีฆนิกาย มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย อังคุตตรนิกาย และขุททกนิกาย แต่ขุททกนิกาย นั้น ได้รวมเอาอภิธรรมหรือสัตตัปปกรณ์เข้าไว้ด้วย แม้การสังคายนาครั้งแรก พระมหากัสสปเถระก็กล่าวชักชวนพระอรหันต์ทำการ สังคายนาพระธรรมวินัยว่า หนูท มย์ อาวุโส ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายาม แปลว่า เชิญเถอะ ท่านอาวุโส เราจะสังคายนาพระธรรมและพระวินัยกัน (7/614/380) คำว่า “พระไตรปิฎก” ยังไม่มีกล่าวไว้ชัดเจน คงเรียกรวมว่า พระธรรมวินัย ดัง ได้กล่าวแล้ว แต่มีข้อความหลายแห่งในพระธรรมวินัยและพระสูตรที่มีคำว่า พระวินัย พระสูตร และพระอภิธรรมไว้ครบ เช่น ในมหาวิภังค์ สังฆาทิเสสข้อที่ 7 ได้กล่าวไว้ว่า ทพฺโพ มลุลปุตฺโต สภาคานํ สภาคานํ ภิกขุน เอกชญ์ เสนาสน์ ปญฺญาเปติ เย เต ภิกขู สุตฺตนฺติกา, เตสํ เอกชน์ เสนาสน์ ปญฺญาเปติ, เต อญฺญมญฺญ สุตตนต์ สงฺคายิสสนฺตติ, เย เต ภิกขู วินยธรา, เตสํ เอกชญ์ เสนาสน์ ปญฺญาเปติ เต อญฺญมญฺญ วินย์ วินิจฉนิสสนฺตีติ, เย เต ภิกขู อาภิธมฺมิกา, เตสํ เอกชุม เสนาสน์ ปญฺญาเปติ เต อญฺญมญฺญ อภิธมฺม สากจนสสนฺติ แปลว่า “พระทัพพะมัลลบุตรย่อมจัดเสนาสนะไว้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน แก่ภิกษุ ทั้งหลายที่มีลักษณะคล้าย ๆ กัน กล่าวคือ ภิกษุเหล่าใดศึกษาเล่าเรียนพระสูตร ก็จัดเสนา สนะให้ภิกษุเหล่านั้นในกลุ่มเดียวกัน ด้วยคิดว่า พวกเธอจะได้สอบสวนพระสูตรกะกันและกัน ผู้ทรงวินัยก็จัดเสนาสนะไว้กลุ่มเดียวกัน ด้วยคิดว่า ภิกษุเหล่านั้นจะได้วินิจฉัยข้อวินัยกะกัน และกัน ภิกษุเหล่าใดเล่าเรียนพระอภิธรรม ก็จัดเสนาสนะสำหรับภิกษุเหล่านั้นไว้เป็นกลุ่ม เดียวกัน ด้วยคิดว่า ภิกษุเหล่านั้นจักสนทนาพระอภิธรรมกะกันและกัน” (1/543/369) 10 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น