พระอานนท์และการรวบรวมพระพุทธวจนะ : หน้า 29/220

พระพุทธองค์ตรัสถามว่า ที่ขอเงื่อนไขฝ่ายปฏิเสธนั้นเพื่ออะไร พระอานนท์กราบทูล ว่า เพื่อป้องกันผู้กล่าวหาว่าท่านอุปัฏฐากพระพุทธองค์เพราะเห็นแก่ลาภสักการะ ส่วนเงื่อนไข ฝ่ายขอร้อง 4 ข้อ เมื่อพระพุทธองค์ตรัสถาม ท่านก็กราบทูลว่า 3 ข้อต้น เพื่อป้องกันผู้กล่าวหา ว่า พระอานนท์จะอุปัฏฐากพระพุทธองค์ทำไม ในเมื่อพระพุทธองค์ไม่ทรงอนุเคราะห์แม้ด้วย เรื่องเพียงเท่านี้ ส่วนเงื่อนไขข้อสุดท้ายเพื่อว่า ถ้ามีใครถามท่านในที่ลับหลังพระพุทธองค์ว่า คาถานี้ สูตรนี้ ชาดกนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงในที่ไหน ถ้าพระอานนท์ตอบไม่ได้ ก็จะ มีผู้กล่าวว่า พระอานนท์ตามเสด็จพระศาสดาไปดุจเงาตามตัว แม้เรื่องเพียงเท่านี้ก็ไม่รู้ เมื่อ พระอานนท์กราบทูลชี้แจงดังนั้นแล้ว พระศาสดาก็ทรงตกลงประทานพรหรือเงื่อนไขทั้งแปด ข้อให้แก่พระอานนท์ โดยเฉพาะพรข้อที่ 8 เป็นอุปการะแก่การที่จะรวบรวมพระพุทธวจนะเป็นหมวดหมู่ อย่างยิ่ง เพราะเมื่อพระพุทธองค์ปรินิพพานแล้ว พระอานนท์ได้รับหน้าที่ตอบคำถามเกี่ยวกับ พระธรรม (พระอุบาลีเกี่ยวกับพระวินัย) เพื่อจัดระเบียบคำสอนให้เป็นหมวดหมู่ในคราว สังคายนาครั้งที่ 1 ซึ่งกระทำภายหลังพุทธปรินิพพาน 3 เดือน ในสมัยที่วิชาหนังสือยังไม่เจริญพอที่จะใช้บันทึกเรื่องราวได้ดั่งในปัจจุบัน อันเป็นสมัย ที่ไม่มีการจด มนุษย์ก็ต้องอาศัยความจําเป็นเครื่องมือสำคัญในการบันทึกเรื่องราวนั้น ๆ ไว้ แล้วบอกเล่าต่อ ๆ กันมา การทรงจำและบอกกันด้วยปากต่อ ๆ กันมานี้ เรียกในภาษาบาลีว่า มุขปาฐะ พระอานนท์เป็นผู้ได้รับการยกย่องจากพระบรมศาสดาว่ามีความทรงจำดี สดับ ตรับฟังมาก นับว่าท่านเป็นส่วนสำคัญในการรวบรวมคำสอนของพระพุทธองค์ แล้วจัดเป็น หมวดหมู่ต่าง ๆ สืบมาจนทุกวันนี้ 2.2 พระอุบาลีเกี่ยวข้องกับพระไตรปิฎกอย่างไร ? เรื่องของพระอุบาลี ผู้เคยเป็นพนักงานภูษามาลา (ช่างตัดผม) อยู่ในราชสำนักแห่ง กรุงกบิลพัสดุ์ก็น่าสนใจไม่น้อย ท่านออกบวชพร้อมกับพระอานนท์และราชกุมารอื่น ๆ ดังที่ กล่าวแล้วในข้างต้น และในฐานะที่ท่านเป็นคนรับใช้มาแต่เดิมก็ควรจะเป็นผู้บวชคนสุดท้าย แต่ เจ้าชายเหล่านั้นตกลงกันว่าควรให้อุบาลีบวชก่อน ตนจะได้กราบไหว้อุบาลีตามพรรษาอายุ เป็นการแก้ทิฏฐิมานะตั้งแต่เริ่มแรกในการออกบวช แต่ท่านก็มีความสามารถสมกับเกียรติที่ ได้รับจากราชกุมารเหล่านั้น คือเมื่อบวชแล้วท่านมีความสนใจกำหนดจดจำทางพระวินัยเป็น 20 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น