พระราช : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 125 / 209

… (เจริญ ญาณวรเถร) มาเป็นเหตุทรงประพฤติตามอำเภอพระหฤทัย ให้นอกเหนือความสมควรไปทรงเคารพนับถือเชื่อ ฟังพระราชวงศ์แลเสวกามาตย์ผู้ใหญ่ตามฐานะเป็นอย่างดี มีพระราชกมลกอปรด้วยพระกตัญญู กตเวที ไมตรีจิตมิตรธรรมบริวาร…

บทความนี้เสนอการวิเคราะห์เกี่ยวกับการปกครองและการบริหารงานของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ โดยแสดงถึงความสำคัญของความกตัญญูและการเคารพผู้ใหญ่ในการทำงาน ทั้งยังกล่าวถึงแนวทางการตัดสินใจที่เหมาะสมในสถานการณ์ต่

…ิฐของบ้าง เมือง ดังภาษิตว่า นตฺถิ ธัญญสมิก ธน์ ทรัพย์เสมอด้วยธัญชาติไม่มีดังนี้ เหตุดังนั้น จึงเป็น พระราชกรณียะของพระราชบำรุงกสิกรรมเป็นการสงเคราะห์ประชาราษฎร์ประการหนึ่ง เรียกชื่อ ว่า สสสเมธ์ แม้คนทั้งหลา…

การบำรุงกสิกรรมเป็นภารกิจสำคัญของพระราชาที่แสดงถึงพระราชอำนาจและความรับผิดชอบต่อประชาราษฎร์ ซึ่งท่านได้ทรงทำกิจกรรมต่างๆ เช่น เทศกาลวัปปมงค…

…รรมประการหนึ่ง ๓๔๑ มาในคาถาแสดง ทศพิธราชธรรม, พระเจ้าแผ่นดินผู้ขาดพระคุณสมบัติข้อนี้ จะพึงปรากฏว่ามีพระราชจรรยาอัน หุนหันไม่ละมุนละไม ปราศจากพระเมตตาในประชาชนพสกนิกร, สมเด็จวัชรินทร์จอมอมรชั้น ดาวดึงส์สวรรค…

บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับขันติซึ่งเป็นราชธรรมที่สำคัญสำหรับผู้ปกครอง โดยยกตัวอย่างคำสอนจากสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์และท่านโกสีราช โดยเน้นความสำคัญของการมีความอดทนในการบริหารจัดการที่สุภาพและไม่ใช้ความรุนแ

…รมรัฐชนบทก็สงบราบคาบปราศจากโจรผู้ร้าย คนท้งหลาย ต่างขวนขวายในกิจของตน ๆ แบ่งผลถวายเป็นราชพลีเพิ่มพูนพระราชทรัพย์ทวีขึ้นอีกมาก ทั้งได้ ความเบิกบานใจ ยังบุตรให้ฟ้อนที่อกอยู่ด้วยความวางใจ. นี้รัฐสมบัติอันท่านเ…

…ป ตลอดจนการทำหน้าที่อย่างเหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดความริษยาในหมู่ชน ตลอดจนประสบณ์การณ์ที่เกิดจากการจ่ายพระราชทานให้เหมาะสมและทั่วถึง

…ปัจจัย เป็นเหตุให้ทรงบริบูรณ์ด้วยชาติ สมบัติ อิสริยสมบัติ โภคสมบัติ แลญาณสมบัติ ๔ ประการ แลทรงบำเพ็ญพระราชกุศล สมาทาน ส่วนอปจายนธรรมปฏิบัติ อันเป็นเหตุให้เจริญศุภสวัสดยากรคือจตุรพิธพรมีอายุเป็นต้น โดยอนุ สน…

เนื้อความแบ่งปันความสำคัญของการบำเพ็ญกุศลและมงคล ๓๘ ประการ โดยการสอนของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ ซึ่งเน้นว่าบุญนิธินั้นไม่สามารถถูกแย่งชิงได้ และเป็นการบำเพ็ญที่นำไปสู่ความเจริญในทางด้านต่างๆ พร้อมกับการ

…ีวะเป็นคุณสำคัญอันจะพึง ปรารถนาทั้งในฝ่ายบรรพชิต ทั้งในฝ่ายคฤหัสถ์ ด้วยประการอย่างนี้ สมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้า ทรงอบรมพระคุณสมบัตินี้มาเป็นอาจิณ พระราชทานความสะดวกแก่ ข้าทูลละอองธุลีพระบาทผู้จะกราบบังค…

เนื้อหาเกี่ยวกับการพิจารณาคดีอาชญากรรมและการรับสารภาพ ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของอาชีวะสำหรับทั้งฝ่ายบรรพชิตและคฤหัสถ์ นอกจากนี้ยังอธิบายเกี่ยวกับลักษณะของมิตรและอมิตรในทางพระพุทธศาสนา โดยแบ่งออกเป็นสอง

…ถึงความสวัสดีพ้นจากความบีบคั้นของชาติปาป มิตร เป็นช่องจะได้แผ่อำนาจแลขยายอาณาเขตออกไป สมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้า ทรงรักษาพระราชไมตรีกับต่างชาติอันได้ เริ่มทำมาแล้วในครั้งรัชกาลแห่งสมเด็จพระบรมชัยกาธิราชบ…

…้ ในขณะที่การติดต่อกับชาติที่ดีและเป็นกัลยาณมิตรสามารถนำพาประเทศไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองได้ สมัยก่อน พระราชสมภารเจ้าได้มีการรักษาความสัมพันธ์ดีกับต่างชาติ ทำให้ประเทศมีเกียรติยศปรากฏในเวทีโลก และช่วยให้ประชา…

…ในฝ่ายอาณาจักร สัจจะจัดเป็นราชธรรมประการหนึ่งโดยชื่อว่าอาชีวะ คือความเป็นผู้ตรง ในทศพิศราชธรรมสำหรับพระราชาธิบดี ในเรื่องโบราณกล่าวถึงพระราชาบาง พระองค์พลั้งพระ พระราชทานพรแก่ผู้ใดผู้หนึ่งแล้วทรงรู้สึกภายหล…

เนื้อหานี้กล่าวถึงความสำคัญของสัจจะในบริบทของราชธรรมและการปกครองของพระราชาธิบดี โดยเน้นว่าพระราชาจะต้องรักษาสัจจะเพื่อความเชื่อมั่นของประชาชน และยังมีการอธิบายถึงผลกระทบของก…

…รรมะ ย่อมให้ถึง สุคติ ผู้เสพธรรมะ ธรรมะย่อมส่งให้ถึงความเจริญ ผู้คบอธรรมะอธรรมะย่อมนำไปสู่ความพินาศ พระราชกรณียะ คือธัมมตาณตานี้ เป็นส่วนรัฏฐาภิบาลโนบาย ประการหนึ่ง ความมีชัยย่อมเกิดในลำดับกัน นี้เป็นผลอันท…

เนื้อหาเกี่ยวกับผลของธรรมะและอธรรมะที่ไม่ให้เกิดผลเสมอกัน โดยธรรมะนำไปสู่นิรยาบายและอธรรมะนำไปสู่นิรยาบาย เสนอโอกาสในการพิจารณาความสำคัญของการชนะใจตน ซึ่งเหนือกว่าการชนะศัตรู รายละเอียดเกี่ยวกับการบริ

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) ๓๖๓ พระราชจรรยาส่วนรัฏฐาภิบาลโนบาย จัดเป็นมงคลวิเศษที่ ๓ มีบรรยายดังรับพระราชทานถวายวิสัชนามานี้ ธรรม ๓ ประการ…

บทความนี้กล่าวถึงพระราชจรรยาส่วนรัฏฐาภิบาลโนบาย ที่จัดเป็นมงคลวิเศษที่ ๓ ซึ่งมีพื้นฐานจากธรรม ๓ ประการ ได้แก่ ไมตรี สัจจะ แ…

…ชนนิกรต่างฝ่ายต้องแบ่งกันออกเป็นพวกหนึ่ง มีหน้าที่สำหรับต่อสู้ปรปักษ์ ครั้งโบราณ เรียกว่ากษัตริย์ มีพระราชาเป็นประมุขด้วยเหตุนี้ ราชกุมารผู้สืบสายจากพระราชาผู้มีหน้าที่ ในทางนี้ตามกัน จึงได้นามวิสามัญว่ากษั…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการเตรียมความพร้อมในการป้องกันประเทศและการทำสงครามในประเทศไทย โดยมีการอ้างอิงถึงสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ที่เน้นถึงการใช้สติปัญญาและการเตรียมการอย่างรอบคอบ นอกจากนี้ยังเน้นย้

…ำเลิศ ให้เกิดวุฒิสิริสวัสดิ์ แก่ท่านผู้ได้บำเพ็ญ จึงได้ชื่อว่าเป็นมงคลวิเศษ แต่ละประการ มีนัยดังรับ พระราชทานถวาย วิสัชนามา ด้วยประการฉะนี้ ในลำดับ ของพระสงฆ์ผู้มาสันนิบาตในมหามงคลงานนี้ จงพร้อมใจกันตั้งสัต…

ในงานมงคลนี้ ขอให้พระพุทธรัตนะและพระธรรมรัตนะประเสริฐ ร่วมจิตรเสนอบาตรพระราชสมภารพรพระองค์ ให้อยู่ในเกษมสุขตลอดพระชนมายุ และปกครองแผ่นดินให้อยู่ดีมีสุขไม่มีภัยอันตราย พระมหากษั…

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) ព៨០ แทนพระราชบิดา พระเจ้าพรหมทัตต์ตกพระราชหฤทัยตรัสของพระชนม์ชีพประทานสัจจะว่า จะ คืนโกศลรัฐให้ กุมารนึกถึงพระวาจ…

…ะมีผลต่อความสำเร็จของกิจการต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหน้าที่ราชการและการปกครอง ซึ่งเป็นสิ่งที่พระองค์พระราชทานแก่ประชาราษฎร์

…ที่นับถือของคนชาวมคธเป็นอันมาก จึงต้องเสด็จพระพุทธดำเนินไปโปรด ท่านก่อน ข้อความในประถมสมโพธิ ซึ่งรับพระราชทานชักมาพรรณนาในที่นี้นั้น ก็เพื่อที่จะ สันนิษฐานเห็นว่า สมเด็จพระบรมศาสดาจารย์ทรงบำเพ็ญพุทธกิจสำเร็…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการเลือกบุคคลที่เหมาะสมในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา โดยอธิบายถึงแนวทางการทำงานของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ และพระพุทธเจ้าในการเลือกพระภิกษุเพื่อการสอนธรรม อ้างถึงการเลือกพระอุรุเว

… ทรงจำแนกนิพัทธทานที่ทรงทำประจำแลมหาทานเป็นพิเศษ ใคร ต้องการอาหารเงินทอง ยานพาหนะ ข้าทาส แลอื่น ๆ ก็พระราชทานให้สมปรารถนาบรรดาชนผู้ ได้รับพระราโชปถัมภ์ น่าจะตั้งตนได้ในโภคสมบัติ แลรู้จักอิ่มเอิบ หาเป็นเช่นน…

เนื้อหานี้ให้เราเข้าใจถึงพระเวสสันดรที่ทรงบำเพ็ญพระทานบารมี และความโลภของบุคคลรอบข้างที่ไม่รู้จักพอ แม้การบริจาคของพระองค์จะมีคุณค่ามาก แต่กลับเป็นการกระตุ้นความอยากได้ในหมู่ประชาชน ในที่สุดพระองค์ได้

…งกษัตริย์, นีล อุปปล - นีลุปุป ดอก อุบลเขียว, " ในสมาสนี้ เอามหันตศัพท์ เป็นมหา อย่างนี้ " มหา ราชา พระราชาผู้ใหญ่, มหาธานี เมืองใหญ่, มหาวน์ ป่าใหญ่ " เป็นต้น. บางสมาสท่านก็ย่อบทวิเสสนะ เหลือไว้แต่อักษรตัว…

บทนี้สำรวจแนวคิดเกี่ยวกับกัมมธารยสมาสในภาษาบาลี โดยชี้แจงการสร้างคำที่มีนามศัพท์สองบท ซึ่งสามารถประธานและวิเสสนะ มีกระบวนการย่อคำและการเปลี่ยนแปลงเพื่อสร้างความหมายที่หลากหลาย เช่น การใช้คำว่า 'มห' เพ

…อย่างนี้ 'ทินโน สุงโก ยสฺส โส ทินสุงโก ราชา ส่วย [นาคเรหิ ด ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๒ อันชาวเมือง ท.] ถวายแล้ว แด่พระราชาใด พระราชา นั้น ชื่อว่า က ๖ ๔ มีส่วยอันชาวเมือง ท. ถวายแล้ว

เนื้อหานี้กล่าวถึงหลักการของบาลีไวยกรณ์ที่รวมถึงการใช้วจีวิภาค สมาส และตัทธิตในรูปแบบต่างๆ พร้อมกับตัวอย่างการใช้อย่างชัดเจน เพื่อความเข้าใจในการประยุกต์ใช้ในบริบทต่างๆ เช่น การบูชาพราหมณ์และการถือปฏิ

…ือญาณ ๔๗.นิททรถ ความไม่มีแห่งความกระวนกระวาย ๔๘.นิททรโถ ๔๕.เทวราชา มีความกระวนกระวายหามิได้ เทวดาผู้พระราชา ๔๖.เทวราชา พระราชาแห่งเทวดา. จบสมาสแต่เท่านี้

เนื้อหาเกี่ยวกับบาลีไวยกรณ์ในเรื่องเสียงและการวิเคราะห์ความหมายของคำต่างๆ โดยเฉพาะคำว่า สทฺทสญฺญา และ ญาณชาลิ รวมถึงการอธิบายเกี่ยวกับนิททรและเทวราชา ซึ่งเป็นคำสำคัญที่ใช้ในการสื่อสารถึงธรรมชาติและควา

… อยู่ ๓. เกนา - ย์ กูโป ปติฏฺฐาปิยเต ? สตูป นี้ อันใคร ให้ตั้ง จำเพาะอยู่ ? ๔. มหาราชา ติ การาเปติ, พระราชาผู้ใหญ่ให้ทำอยู่ ซึ่งสตูปนั้น ๕. กก มาตาปิตโร ปุตฺเต อนุสาเลยย ? มารดาและบิดา ท. จึง ตามสอน ซึ่งบุต…

เอกสารสอนเกี่ยวกับบาลีไวยากรณ์ในเรื่อง วจีวิภาค ภาคที่ ๒ พร้อมตัวอย่างคำถามที่ใช้ในการศึกษา ซึ่งมีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจการใช้ภาษาบาลีในบริบทที่หลากหลาย เช่น การประดิษฐ์คำถามและการอธิบายความหมาย

…ึ่งโอวาท ของท่าน ๑๕. กห์ อิเม คมิสฺสนฺติ ? [ชน ท.] เหล่านี้ จักไป ในที่ไหน ? ๑๖. ราชนิเวสน์ คมิยเต. พระราชวัง (อันเขา ท.] ไป ๑๗. จิริ อิธ วสุมหา. [ข้า ท.] อยู่แล้ว ในที่นี้ นาน ๑๘. พาล น เสเวยย. [เขา] ไม่พึ…

ในหน้า 185 ของหนังสือ บาลีไวยากรณ์ วจีวิภาค ภาคที่ ๒ ได้แสดงตัวอย่างการใช้คำในประโยคที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารและแนวทางการใช้ภาษาในบาลี โดยมีการพูดถึงศัพท์และโครงสร้างที่สำคัญ เช่น การให้โอวาท, การถาม