การจารคัมภีร์ใบลานในนครน่าน : หน้า 66/187

ใบลาน จารึกพระธรรมค่าสั่งสอนถึง ๓ ครั้ง ระหว่างปีจุลศักราช ๑๒๑๗-๑๒๔๘ รวมแล้ว จำนวนหลายพันผูก เมื่อจารคัมภีร์ใบลาน แล้วเสร็จในแต่ละครั้ง ก็จัดให้มีงานสมโภช เฉลิมฉลอง ทั้งเจ้านาย ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ และประชาชนต่างเข้าร่วมบูชากัณฑ์เทศน์ และถวายภัตตาหารแด่พระภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ด้วยศรัทธา ดังปรากฏเรื่องราวเมื่อสร้างคัมภีร์ ในครั้งที่สามแล้วเสร็จว่า Go "...ท่านสร้างตั้งแต่จุลศักราช ๑๒๒๕ ตัว เถิงจุลศักราช ๑๒๓๒ ตัว นานได้ 6 ปีแล รวม ท่านได้สร้างธรรมครั้งถ้วน ๓ นี้นับเป็นคัมภีร์ มี ๑๘๙ คัมภีร์ นับเป็นผูกมี ๑๒๕๑ ผูก...ท่าน ก็ได้ตั้งกระทำพุทธาภิเศกเบิกบายฉลอง ฟังธรรม กระทําบุญซื้อทาน ตั้งแต่วันเดือนยี่ ขึ้น ๓ ค่า ไปจนตลอดเถิงวันเดือนยี่ลงค่า ๑ จึง เป็นที่เลิกแล้วบริเวรณ์นั้น เป็นมหาพอยอันใหญ่ นั้นแล นับเป็นกัณฑ์ดินพระองค์ได้บูชากัณฑ์ ครั้งนี้รวมมี ๓๑๖ กัณฑ์ วัตถุห้อยแขวนกัณฑ์ละ ๒ แถบรูเปีย เจ้ามหาอุปราชาบูชาเป็นคนท่าน ๕๐ กัณฑ์ เจ้าราชวงษ์บูชาเป็นกัณฑ์ดิน ๑๐ กัณฑ์ เจ้าสุริยบูชา ๕ กัณฑ์ เจ้าราชบุตรบูชา ๕ กัณฑ์ นอกนั้นศรัทธาเจ้านายท้าวพระยาเสนา อามาตย์ก็บูชาคนละกัณฑ์ฤา ๒ กัณฑ์ไปแล พระสงฆเจ้าทั้งหลายซึ่งท่านได้นิมนต์มารับทาน ในสมัยนี้มี ๓๘๓ องค์ ท่านได้เบิกเข้าใส่บาตร กินทานในครั้งนี้สินเข้าสารแปดแสนเจ็ดหมื่น น นับตั้งแต่การสถาปนานครรัฐน่านใน ศตวรรษที่ ๑๘ จวบจนเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์สุดท้ายในปี พ.ศ. ๒๔๗๕ นครน่านได้ผ่าน การศึกสงคราม และตกอยู่ภายใต้การปกครอง ของแคว้นต่าง ๆ ที่ผลัดกันขึ้นมาเรืองอำนาจ หลายครั้งหลายครา แต่ท่ามกลางความไม่สงบ เรียบร้อยของบ้านเมือง การศึกษาภาษาบาลี และการจารคัมภีร์ใบลานก็ยังคงทําเนินอย่าง ต่อเนื่องไม่ขาดสายด้วยแรงศรัทธาทั้งฝ่าย อาณาจักรและพุทธจักร ก่อเกิดเป็นอัตลักษณ์ แห่งวิถีชีวิตของชาวเมืองตามหลักคำสอนของ พระพุทธศาสนาทั้งในยามสงบสุขและในยาม ศึกสงคราม อดีตของนครรัฐน่านเป็นเครื่อง สะท้อนสะกิดใจว่า หากผู้คนในรัฐ คือ เจ้า ผู้ครองนคร ข้าราชการ และผู้มีอำนาจในการ บริหารบ้านเมืองปกครองแผ่นดินด้วยศีลธรรม ให้ความเคารพต่อพระรัตนตรัย ความงอกงาม ไพบูลย์ย่อมเกิดขึ้น แต่หากกระทำไปในทิศทาง ตรงข้าม ชาติบ้านเมืองจะมีอัตลักษณ์แห่ง วิถีชีวิตที่ดีงามให้ชนรุ่นลูกรุ่นหลานชื่นชม ได้อย่างไร ได้เบิกเป็นเข้าพันก้อน เลี้ยงสองหมื่นเจ็ดพัน เริ่ม ห้าร้อยแบ่งเข้าหนมเลี้ยงแสนหนึ่ง รวมทั้งเลี้ยง พระสงฆ์เมืองแพร่เสี้ยงเข้าสารล้านสามหมื่น เจ็ดพัน นี้เป็นครั้งถ้วน ๓ แล…..” ขอขอบคุณอาจารย์สมเจตน์ วิมลเกษม ผู้ทรงคุณวุฒิแห่งหน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และศิลปกรรมจังหวัดน่าน สำหรับข้อมูลและภาพจิตรกรรมวัดภูมินทร์ ๖๔ อยู่ในบุญ กันยายน ๒๕๕๙