คำว่า : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 18 / 147

ธรรมะเพื่อประช คำว่า ไม่มี อย่าได้รู้จัก ๔๓๖ ด้วยการให้ทาน *เหมือนในสมัยหนึ่งมีหนุ่มเข็ญใจชื่อ อันนภาระ รับจ้างเกี่ยวหญ้…

…ณฑบาต เขารู้สึกอยากทำบุญแม้ไม่มีทรัพย์สิน แต่มีจิตใจที่ดี เขาตัดสินใจถวายอาหาร และอธิษฐานขอให้พ้นจากคำว่า 'ไม่มี' และพ้นจากความลำบาก พระปัจเจกพุทธเจ้าอนุโมทนาให้เขาสมหวังในสิ่งที่ปรารถนา โดยย้ำถึงความสำคัญ…

ธรรมะเพื่อประช บุพกรรม นำพาชีวิต ๔๗๕ คำว่า “บุญ” มีอานุภาพมากมายถึงเพียงนี้ ถ้าเรารัก การสั่งสมบุญและไม่หยุดสร้างบุญ บุญจะไม่มีวันทอดทิ้งเรา แ…

คำว่า 'บุญ' มีอานุภาพมากมาย หากเรารักการสั่งสมบุญและไม่หยุดสร้าง บุญจะไม่ทอดทิ้งเรา แต่มีกระแสที่จะส่งผลต…

14 ศีล...เป็นที่ตั้งแห่งความดีงาม ศีล คือ อะไร คำว่า ศีล ๑ นั้น มาจากคำศัพท์อันไพเราะ และลึกซึ้ง อย่างที่เราอาจคาดไม่ถึงเลยทีเดียว กล่าวคือ ศีล มาจากคำว…

ศีลคือพื้นฐานของความดี คำว่า 'ศีล' มาจากคำว่า 'สิระ' หมายถึง ศีรษะ หรือ ยอดของความดีนั้นไม่ขึ้นอยู่กับทรัพย์สินหรืออำนาจ แต่เป็น…

…้ บางตนก็มีอาการห่วงหาอาลัย ไม่อยากจากไป แต่ก็ต้องจำใจ บนสวรรค์ก็มีสุขมีทุกข์คลุกเคล้ากันไปอย่างนี้ คำว่า ภพสาม นอกจากสุคติสวรรค์แล้ว ยังรวมไปถึง รูปภพและอรูปภพอีกด้วย รูปภพ คือภพภูมิซึ่งเป็นที่รองรับ ของก…

บทความนี้พูดถึงการจุติของเทวดาและสภาพของจิตใจเมื่อใกล้สิ้นสุดภพสวรรค์ ว่าด้วยความรู้สึกของการต้องละจากวิมาน และการต่อสู้ระหว่างสุขกับทุกข์ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงรูปภพและอรูปภพที่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึงพ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 165 วาร ๔ เหล่านี้ คำว่า วิสัยปวัติเป็นอารมณ์แม้ของโมฆวาร ดังนี้ สำเร็จแล้ว ฯ จริงอยู่ อติปริตตารมณ์ ย่อมเป็นปัจจัยของการบัญ…

…ณ์ โดยมีการอธิบายถึงความเหมาะสมของการเกิดขึ้นของจิตและอารมณ์ในสภาวะแตกต่างๆ พร้อมทั้งให้ความสำคัญกับคำว่า 'เอตฺถ' ซึ่งหมายถึงวิถีที่ปรากฏชัดในบริบทนี้ ทางด้านความเข้าใจและการกำหนดอารมณ์ในจิตผ่านการใช้หลักว…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 183 ด้วยปฏิสนธิวิญญาณ ฯ คำว่า ทิฏฐิ ฯเปฯ เสกขาน ความว่า ชวนะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉานั้น และกิริยาชวนะเฉพาะของพระขีณาสพต่างหาก ที่ …

บทนี้กล่าวถึงการศึกษาถึงความเข้าใจในอภิธรรมเกี่ยวกับปฏิสนธิวิญญาณและคำว่า ทิฏฐิ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการศึกษาของพระขีณาสพและสภาพจิตของพระอริยบุคคลในมรรคและผล โดยเน้นช่วงสำคัญเกี…

…วามว่า ๔,๐๐๐ ปีทิพย์ฯ โดยการนับปีของมนุษย์ ๕๗ โกฏิ 6 ล้านปี (เป็นประมาณ อายุของพวกเทวดาชั้นดุสิต) ฯ คำว่า ตโต จตุคุณ นิมมานรตีน ๆ ความว่า ๘,๐๐๐ ปีทิพย์ฯ โดยการนับปีของมนุษย์ ๒๓๐ โกฏิ ๔ ล้าน ปี (เป็นประมาณอ…

เนื้อหาครอบคลุมการนับปีตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแสดงความแตกต่างระหว่างอายุของมนุษย์และเทวดาในแต่ละชั้น เช่น อายุของเทวดาชั้นจาตุมมหาราชิกา, ดวงดึงส์, ยามา, ดุสิต, นิมมานรตีน และปรนิมมิตวสวัตตีน โดยกา

…เหล่านี้ แม้ทั้งหมด ย่อมมีได้ในทุก ๆ หมวด หรือว่าบางกลาปมีได้ในบางหมวด ดังนี้ ท่านอาจารย์จึงได้กล่าวคำว่า ตตฺถ เป็นต้น ฯ บัดนี้ เพื่อจะแสดงประวัติแห่งรูปตามที่กล่าวแล้วเหล่านั้น (หรือ แห่งกลาปเหล่านั้น) ด้…

บทความนี้สำรวจเกี่ยวกับกลาปและสัตว์ตามที่เสนอในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงความสอดคล้องของแต่ละประเภทของสัตว์ที่มีภาวรูปและอายตนะในบริบทของการเกิดและปฏิสนธิกาล โดยยกตัวอย่างกลาปและแนวคิดที่เก

…กล่าวด้วยอำนาจแห่งปัจจุบันกาล ฯ ชาติชราและมรณะ ชื่อว่าอนาคตทธา เพราะจะเกิดในอนาคต จากเหตุปัจจุบัน ฯ คำว่า มชฺเญ อฏฺฐ ปจฺจุปันโน อทธา ความว่า องค์ ๘ มีวิญญาณเป็นต้นในท่ามกลาง ชื่อว่าเป็นปัจจุบันนัทธา เพราะ …

บทความนี้วิเคราะห์แนวคิดที่สำคัญในอภิธัมมัตถสังคหบาลีเกี่ยวกับปัจจัยและเวลาในธรรม โดยชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตในแง่มุมต่างๆ จากอวิชชาและสังขารถึงการเกิดผลในชีวิต ฯลฯ นำเส

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 365 หาเป็นการแยกแสดงองค์ต่างหากไม่ คำว่า ตณฺหูปาทานภวาปิ คริตา โหนติ ความว่า ตัณหาและ อุปาทาน ท่านถือเอาโดยอวิชชาศัพท์ เพราะเป็นธรรมเสมอกัน …

บทความนี้เป็นการวิเคราะห์หลักธรรมเกี่ยวกับอวิชชา ตัณหา และอุปาทานในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นถึงการเกิด ความแก่ และความดับของวิญญาณ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตตามอำนาจของเหตุทั้งส

…รที่เป็นส่วนมาก ๆ โดยประการอื่น พึงประสงค์ความที่ท่านอาจารย์เป็นผู้กล่าวโดยไม่ทันเพ่ง ความให้ดีๆ แต่คำว่า มรรค ન ไม่ถือเอาอาเสวนะจากโคตรภู ไม่มี เพราะไม่ทรงประสงค์ความที่ธรรมมีชาติต่าง ๆ กัน ด้วยสามารถแห่ง…

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเฉพาะการศึกษาเกี่ยวกับอาเสวนะและมรรค โดยอาจารย์ธรรมปาลเถระได้กล่าวถึงปัจจัยต่างๆ ที่ส่งผลต่อการเกิดขึ้นของรูปธรรมและจิต โดยอธิบายถึงควา

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 384 อารมณ์ที่ทำให้หนักฯ คำว่า สหชาตา ฯเปฯ นามรูปานํ ความว่า สหชาตาธิบดี มีถึง ๔ อย่าง (คือ ฉันทาธิบดี วิริยาธิบดี จิตตาธิบดี และว…

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา พูดถึงอารมณ์ที่ใช้ในการวิเคราะห์สหชาตาธิบดี ซึ่งประกอบด้วยฉันทาธิบดี วิริยาธิบดี จิตตาธิบดี และวีมังสาธิบดี ที่มีอำนาจร่วมกันในการเกิดนามร

…บัญญัติ และความประกอบกันแห่งบัญญัติทั้ง ๒ อย่างนั้น ท่านอาจารย์ กล่าวคำมีอาทิว่า วิชฺชมานปญฺญตฺติ ฯ คำว่า เอตาย ปญฺญาเป็นติ ความว่า บัณฑิตทั้งหลายย่อมประกาศด้วยคำมีอาทิว่า รูป เวทนา ดังนี้ ฯ คำว่า อุภินฺนํ…

ในบทนี้กล่าวถึงหลักการของอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการจำแนกนามออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ สามัญนาม คุณนาม กิริยานาม และยกิจฉนาม นอกจากนี้ยังมีการอภิปรายเกี่ยวกับเสียงและการแสดงถึงอภิลาป การอภิปรายเกี่ยวกับ

…รือนัยหนึ่งว่า เพราะความเป็นผู้ใช้ผ้าที่ฉีกเป็นชิ้นแล้ว ในบทว่า สำรวมด้วยปาฏิโมกขสังวรนี้ มีความว่า คำว่า ปาฏิ โมกข์ หมายเอาศีลที่เป็นสิกขาบท เพราะว่าผู้ใดเฝ้าระวัง คือรักษาศีล นั้น ศีลนั้นย่อมยังผู้นั้นให…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับแนวความคิดของปาฏิโมกข์ในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะการรักษาศีลและการปฏิบัติสังวร ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการพ้นจากทุกข์ ข้อความนี้กล่าวถึงบทบาทของศีลในสังวรและการใช้ปาฏิโมกข์ในการปฏิบัติตา

…ังนี้ ก. ในบท สาชีโว มหาฎีกาท่านตัดเป็น ส - อาชีโว และแก้ว่า ส ได้แก่ อสส (พึงเป็น) ลบ อ เสีย เช่นในคำว่า เอวิส เต เป็นต้น ข. คำว่า ไส้ ในประโยคเราใช้ อนุต ในคาถาใช้ อนุตคุณ ถ้าจะแปลไปตามที่ซึมซาบ ว่า "ไส้…

…นในวิสุทธิมรรค โดยพูดถึงการเป็นผู้บริโภคที่ต้องควบคุมอาชีวะ แม้จะมีความต้องการจนถึงขั้นหิว การตีความคำว่า ‘ไส้’ ก็มีความหมายที่หลากหลาย และมีการชี้ให้เห็นถึงสำนวนหิวในบริบทต่าง ๆ ซึ่งถือเป็นสำนวนไทยที่คนไท…

…ุกุลกะ องค์แห่งภิกษุปังสุกุลกะ ชื่อว่า ปังสุกุลกังคะ, เหตุ ท่านเรียกว่า องค์. เพราะฉะนั้นพึงทราบว่า คำว่า องค์ นั้น เป็นชื่อของการสมาทาน ซึ่งเป็นเหตุแห่งความเป็น ปังสุกูลิกะแห่งภิกษุนั้น. โดยนัยเดียวกันนี้…

…หมายว่า 'ผ้าดุจกองฝุ่น' และสิ่งที่เกี่ยวข้องกับการทรงผ้าของภิกษุในพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังอธิบายถึงคำว่า บิณฑบาต ที่แสดงถึงการแสวงหาก้อนข้าวจากบุคคลต่างๆ ที่ให้ภิกษุ โดยมีการสรุปเกี่ยวกับคำสำคัญในบริบทนี้…

… - - หน้าที่ 125 ถือเอาก้อนข้าวในบาตรเป็นปกติ) องค์แห่งภิกษุปัตตปิณฑิกะนั้น ชื่อว่า ปัตตปิณฑิกังคะ. คำว่า ขลุ เป็นนิบาตในอรรถปฏิเสธ ภัตรที่ภิกษุเป็นผู้ห้าม (ภัตร) แล้วได้มาในภายหลัง ชื่อว่า ปัจฉาภัตร การฉั…

เนื้อหาเกี่ยวกับการฉันปัจฉาภัตรที่เป็นปกติของภิกษุในวิสุทธิมรรค อธิบายถึงคำว่า ขลุ และ ขลุปัจฉาภัตรติกะ รวมถึงการเข้าไปอยู่ในป่าของภิกษุอารัญญิกะและการเข้าไปอยู่ที่โคนไม้ การอธิบ…

… ของน่าเกลียด เพราะเป็นสิ่งปฏิกูล เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่า อุทธ มาตกะ ( อุทธุมาตกอสุภอันน่าเกลียด ) คำว่า อุทธุมา กะ คำเรียกซากศพที่เป็นอย่างนั้น [วินีลกอสุภ] นั่นเป็น อสุภที่มีสีเขียวคล้ำคละด้วยสีต่างๆ เร…

ในเนื้อหานี้มีการอธิบายเกี่ยวกับอสุภที่ไม่มีวิญญาณ ซึ่งจัดแบ่งออกเป็น 10 ประเภท เช่น อุทธุมาตกะ ซึ่งหมายถึงซากที่พองขึ้น และ วินีลกะ ที่มีสีเขียวคล้ำ โดยทั้งสองประเภทนี้จัดว่าเป็นสิ่งปฏิกูลและน่าเกลีย

…ัย ทั้งนี้ เพื่อส่องเนื้อความให้ชัดเจนขึ้นกว่าปกติ การันต์ คำนี้ได้แก่สระที่สุดอักษรหรือที่สุดศัพท์ คำว่า อะ การันต์คือ สระที่ท้ายศัพท์มีเสียงปรากฏเป็น อะ เช่น ปุริสะ กุละ เป็นต้น แม้ คำว่า อิ การันต์ จนถึ…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับกรรมวิธีการใช้บาลีไวยากรณ์ในนามและอัพยยศัพท์ โดยเฉพาะการใช้วิภัตตินามและวิภัตติอาขยายที่มีความหมายแตกต่างกัน การอธิบายลักษณะของการันต์ในภาษาบาลี รวมถึงการแบ่งประเภทการันต์ตามกา

…ี่ 87 ของนามนาม ให้ปรากฏชัดเจนขึ้น เพื่อให้รู้ว่า นามนามนั้นเป็น อย่างไร ตัวอย่างเช่น "บุรุษนั้นดี" คำว่า บุรุษ เป็นนามนาม เป็น บทประธานในประโยคคำพูดนี้, คำว่า "นั้น" เป็นวิเสสนสัพพนาม เพราะเป็นคำที่ใช้ประ…

…นามในบาลีไวยากรณ์ โดยมีการแจกแจงตัวอย่างต่าง ๆ เพื่อให้เข้าใจความแตกต่างกันได้ชัดเจนขึ้น เช่น การใช้คำว่าบุรุษเป็นนามนาม และการระบุคำว่า ‘นิยม’ และ ‘อนิยม’ ที่มีความหมายที่แตกต่างกัน โดยจะกล่าวถึงวิธีการใช…