ชื่อ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 94 / 277

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 127 บทว่า ตตฺถ เชื่อมความว่า บรรดาทวารมีจักขุทวารเป็นต้น เหล่านั้น จิต ๔๖ ย่อมเกิดขึ้นในจักขุทวารตามสมควร ฯ จิต ๔๖ คือ ป…

…ี่ 127 นี้กล่าวถึงการเกิดขึ้นของจิตในจักขุทวารและทวารอื่นๆ โดยระบุถึงจิต ๔๖, ปัญจทวาราวัชชนะ และการเชื่อมโยงระหว่างจิตกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นในทวารต่างๆ นอกจากนี้ยังมีการอธิบายถึงอนุรูป, กุศลจิต, และการระบุค…

…กา - หน้าที่ 128 ทั้ง ๕ ด้วยอำนาจแห่งสันตีรณะ และตทาลัมพนะ และในมโนทวาร ด้วยอำนาจแห่งตทลัมพนะ และที่ชื่อว่าทวารวินิมุตตะ (พ้นจากทวาร) เพราะเป็นไปด้วยอำนาจแห่งปฏิสนธิเป็นต้นฯ จิตที่ชื่อว่าปัญจฉทว่าริกะ เพร…

…ง อารมณ์ทั้งหลายถูกอภิปรายโดยอิงจากหลักอภิธรรมและทฤษฎีจิตวิทยาที่เกี่ยวข้อง เพื่อช่วยให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างจิตและอารมณ์ในชีวิตมนุษย์

…ิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 129 อรรถว่า ยินดี คือพอใจของสัตว์ทั้งหลาย ฯ อารมณ์คือรสนั้น เพราะ เหตุนั้น จึงชื่อว่ารสารมณ์ ฯ ที่ชื่อว่าโผฏฐัพพะ เพราะอรรถว่า อัน สัตว์ถูกต้อง ๆ อารมณ์คือโผฏฐัพพะนั้น ชื่อว่าโผฏฐัพพ…

เนื้อหานี้พูดถึงการวิเคราะห์อารมณ์ต่างๆ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเฉพาะความเข้าใจในคำว่า ยินดี และโผฏฐัพพะ เพื่อเข้าใจในธรรมารมณ์ และการเป็นอยู่ภายใต้กาลต่างๆ เช่น พระนิพพาน และความหมายที่ถูกต้องของอาร

…ค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 130 ที่พ้นจากกาล และเป็นอดีตตามสมควร ฯ เชื่อมความว่า อารมณ์ ของจิตที่พ้นจากทวาร กล่าวคือปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติ มี 5 อย่าง ฯ ท่านอาจารย์ทำในใจว่า…

บทนี้พูดถึงอารมณ์ของจิตที่พ้นจากทวาร ที่กล่าวถึงลักษณะและอวิหารณ์ของจิต ไม่ให้ยึดถืออารมณ์ที่เป็นอดีตหรือปัจจุบัน โดยอธิบายถึงความสำคัญของการเป็นอารมณ์และกรรมที่เกี่ยวข้องกับจิต จึงพิจารณาว่าอารมณ์ที่

…ชำนาญยิ่ง มีบัญญัติเป็นอารมณ์ ในเวลาบริกรรมในนิมิตคือ กสิณเป็นต้นเป็นอาทิ ดังนี้ 1 ้ จิต ๕ เหล่านี้ ชื่อมีอารมณ์ที่เว้นจากอรหัตตมรรคและอรหัตต ผล เพราะเป็นไปในสันดานแก่งพระเสขะและปุถุชนเท่านั้น ๆ จริงอยู่ …

เนื้อหานี้กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างจิตและอารมณ์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยนำเสนอเรื่องปฏิฆะ, กามาวจรธรรม, มหัคคตธรรม และบัญญัติธรรม เป็นอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับความไม่สงบและความไม่ตกลงในจิตของพระเสขะและ

… มีธรรมทั้งปวงเป็นอารมณ์ (มี อารมณ์ได้ทุกอย่าง) ด้วยอำนาจกามาวจร มหัคคตะ โลกุตตระทั้งหมด และบัญญัติ ชื่อว่าแม้โดยประการทั้งปวงฯ อธิบายว่า แต่หามีอารมณ์ ทั้งปวงโดยเฉพาะส่วน เหมือนอกุศลจิตเป็นต้นไม่ จริงอยู…

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี ที่อธิบายถึงการดำเนินจิตที่สัมปยุตด้วยอภิญญา โดยการพิจารณาอารมณ์ ณ กาลต่าง ๆ เช่น การฟังธรรม และการบริกรรม อีกทั้งยังพิจารณาถึงความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์กับจิตประเภท

…ัญจทวาราวัชชนะ ๑ หสนจิต ๑ ย่อม มีในอารมณ์เล็กน้อย คือในอารมณ์เป็นกามาวจรอย่างเดียว ฯ แท้จริง กามาวจรชื่อว่าปริตตะ เพราะอรรถว่า เทียบกับมหัคคตะเป็นต้นแล้ว ก็เป็นเหมือนถูกตัด คือถูกรอนโดยรอบด้าน เพราะกามาวจ…

ในบทนี้กล่าวถึงกามาวจรวิบากที่มีในอารมณ์เล็กน้อยและการสำรวจวัตถุสังคหะ ที่บ่งบอกว่า วัตถุเป็นที่อยู่อาศัยของจิตและเจตสิน องค์ประกอบของจิต ๖ ดวงในมหัคคตะถูกแสดงให้เห็นว่ามีอำนาจน้อยกว่าด้วย โดยเฉพาะการ

…พวกอรูปพรหม โดยประการทุกอย่าง ใน อรูปโลกนั้น เพราะกำลังแห่งภาวนาสำรองความพอใจในรูป ฯ วิญญาณ ๕ นั่นแลชื่อว่าธาตุ โดยอรรถว่า มิใช่สัตว์ มิใช่ชีวิต เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าปัญจวิญญาณธาตุ ธาตุคือความรู้ ชื่อว…

…ิญญาณและธาตุ ทั้งในรูปโลกและอรูปโลก อธิบายว่าวิญญาณและธาตุเป็นความรู้ที่มิใช่สัตว์และชีวิต โดยมีการเชื่อมโยงและความสัมพันธ์ของธาตุต่างๆ ที่มีผลกระทบกัน รวมไปถึงการวิเคราะห์ถึงความเข้มข้นของความสัมพันธ์และ…

…ตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 140 พรรณนาความปริเฉทที่ ๓ แห่งอภิธัมมัตถสังคหฎีกา က ชื่ออภิธัมมัตถวิภาวินี จบด้วยประการฉะนี้ ฯ

…โยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 141 อภิธัมมัตถสังคบาลีแปล ปริเฉทที่ ๔ ชื่อวิถีสังคหวิภาค [สังคหคาถา] ข้าพเจ้ากระทำการสงเคราะห์ (ประมวล) จิตตุปบาท อันยอดยิ่ง ด้วยประการ อย่างน…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการศึกษาวิถีสังคหวิภาคในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นการประมวลจิตตุปบาทและการกำหนดสิ่งต่างๆ ในการวิเคราะห์ซึ่งแบ่งออกเป็นนักกะ 5 หมวด ได้แก่ วัตถุ ทวาร อารมณ์ วิญญาณ วิถี และวิสัยปวัติ

…นมโนทวารมี ๒ คือ วิภูตะ ๑ อวิภูตะ ๑ ๆ คืออย่างไร ? คือ ๓ ขณะด้วยอำนาจอุปปาทขณะ ซิติขณะ และ ภังคะขณะ ชื่อว่าขณะจิต ๑ ฯ ที่ ๑๓ ขณะ ขณะจิตเหล่านั้น เป็นอายุของ รูปธรรมฯ อารมณ์ทั้ง ๕ ผ่านไปได้ ๑ ขณะจิต หรือผ่…

…มณ์และวิญญาณ ตามหลักอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแบ่งปันข้อมูลเกี่ยวกับวิญญาณ 6 ประการและวิถี 5 ประการที่เชื่อมโยงกับอารมณ์ การทำงานของจิตและขณะจิตที่มีผลต่อการรับรู้และการตอบสนองต่อข้อมูลต่าง ๆ ผ่านประสาทสัมผั…

…ปแห่งจิตที่เป็นไปในทวารทั้ง ๖ มีภวังค์คั่นระหว่าง ย่อมเป็นไปไม่ขาดสายตลอดอายุ ฉะนี้แล ฯ ปริเฉทที่ ๔ ชื่อวิถีสังคหวิภาคและ ฯ ในปกรณ์อภิธัมมัตถสังคหะ จบด้วยประการฉะนี้แล ฯ

…ละอรูปภพ โดยมีการพูดถึงจำนวนและภูมิวิภาคของจิตที่เกิดขึ้นในแต่ละภพ รวมถึงการดำเนินการของจิตที่มีการเชื่อมโยงตลอดอายุของจิตในทวารทั้ง 6 นอกจากนี้ยังได้สรุปการปฏิบัติในวิถีสังคหะแบ่งให้ชัดเจนในปริเฉทที่ 4

…ดม โดยวิภาคมีเวทนา สงเคราะห์เป็นต้น โดยประการอย่างนี้ คือโดยนัยตามที่กล่าวแล้ว จักกล่าวการสงเคราะห์ ชื่อว่าปวัติสังคหะ คือการสงเคราะห์ที่มีชื่อ อย่างนั้น แห่งจิตตุปบาท ในปฏิสนธิกาลและปวัติกาล ที่ท่านกำหนด…

บทความนี้กล่าวถึงการสงเคราะห์จิตตุปบาทผ่านการตีความอภิธัมมัตถสังคหะ โดยแบ่งแยกเป็นภูมิและบุคคลเพื่อแสดงการเปลี่ยนแปลงและความสัมพันธ์ระหว่างจิต โดยอ้างอิงจากการแสดงปวัติสังคหะ และครอบคลุมการศึกษาที่รู้

…สังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 151 ความเป็นไปแห่งวิสัย คือแห่งจิต ในทวาร และในอารมณ์ ชื่อว่าวิสัยปวัติฯ บทว่า ตตฺถ คือ ในฉักกะ 5 หมวดนั้น ๆ ท่าน อาจารย์กล่าวคำมีอาทิว่า จกฺขุทวารวิถี ดังนี้…

บทเนื้อหาในอภิธัมมัตถสังคหบาลีนี้เกี่ยวกับความเป็นไปแห่งวิสัยปวัติ ซึ่งกล่าวถึงการทำงานของจิตในทวารต่างๆ ในการรับรู้และการติดต่อของอารมณ์ที่มีการสืบต่อกันในแต่ละขณะจิต นอกจากนี้ยังมีการแสดงถึงความแตกต

…หนดอารมณ์นั้นด้วยอำนาจแห่งขณะจิต ท่านอาจารย์จึง เริ่มคำเป็นต้นว่า อปฺปาท ฐิติ ดังนี้ ฯ ความเกิดขึ้น ชื่อว่าอุปปาทะ ได้แก่การกลับได้ตัวตน ฯ ความสลาย ชื่อว่าภังคะ ได้แก่ความพินาศ แห่งรูปที่มีอยู่ฯ ความเป็นไ…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์ขณะจิตและการกำหนดอารมณ์ตามหลักอภิธัมม โดยเฉพาะความสำคัญของอุปปาทะภังคะและฐิติของจิต. การพูดถึงว่าหากฐิติขณะเป็นจริง จะต้องมีการระบุในบทพระสูตรด้วย ทั้งยังมีการอ้างอิงชัดเจนจ

…ามดับ ซึ่งต่างจากการกำหนดคือเกิดดับจำต้องปรารถนา ฉันนั้น นั่นแลฯ การกำหนดที่บ่ายหน้าไปหาความดับนั้น ชื่อว่าฐิติ ฯ แต่ใน พระบาลีไม่ได้ตรัสฐิตินั้นไว้ด้วยอำนาจทรงแสดงนัยโดยไม่ผิดอัธยาศัยของ เวไนยสัตว์ฯ จริง…

…รถตั้งอยู่ในช่วงเวลาชั่วขณะได้ พร้อมกับการอธิบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับการกำหนดความเกิดและดับของธรรม ที่เชื่อมโยงกับแนวคิดต่างๆ ของ อาจารย์ในพระอภิธรรม และการบรรยายที่มุ่งเน้นความเข้าใจธรรมทั้งในด้านการเกิดและ…

…จึงกล่าวคำเป็นอาทิว่า ตานิ ดังนี้ 1 บทว่า ตานิ คือเป็นเช่านั้น ฯ ขณะทั้งหลายเหมือนขณะแห่งจิต ๑๗ ดวง ชื่อว่าสัตตรสจิตตขณะ ฯ อีกนัยหนึ่ง สัมพันธ์ความว่า ขณะจิตเหล่า นั้นมี ๑๒ ขณะ ฯ แต่แยกเป็นส่วน ๆ ขณะจิตมี…

ในบทนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ของจิตและคุณสมบัติของธรรมที่เกี่ยวข้องกันตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยการสำรวจอำนาจของอุปปาทขณะ ฐิติขณะ และภังคขณะ การทำความเข้าใจในอารมณ์และความสามารถในการรู้แจ้งของจิตตลอดจนล

… เดียว โดยที่สุดอย่างต่ำ ก็สามารถมาสู่คลองได้แล ฯ พอที่ด้วยการ โต้แย้ง ฯ ขณะเหมือนขณะของจิตดวงเดียว ชื่อว่าเอกจิตตขณะ (ขณะจิตดวงเดียว) ฯ ขณะจิตดวงเดียวนั้น ล่วงเลยอารมณ์เหล่านี้ไป หรือว่าอารมณ์เหล่านี้ล่ว…

เนื้อหานี้กล่าวถึงลักษณะของความเกิดและความไม่เที่ยง รวมถึงอายุของจิตและรูปธรรมในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา โดยอธิบายถึงความสัมพันธ์และปัจจัยที่ทำให้เกิดจิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องขณะ

…ตระ ๒๖ นั้น ชวนะใดชวนะหนึ่งลงสู่ อัปปนาวิถีฯ ประกอบความว่า เมื่อชวนะในชวนะหนึ่งเกิดขึ้นตาม ลำดับ โดยชื่อว่า บริกรรม อุปจาร อนุโลม และโคตรภูแล้วดับไป ฯ จริงอยู่ จิตดวงที่ ๑ ชื่อว่าบริกรรม เพราะเป็นบริกรรมข…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการวิเคราะห์จิตในมโนทวาร โดยเฉพาะการแยกประเภทจิตที่เกี่ยวข้องกับชวนะในสภาวะอัปปนา อธิบายถึงจิตทั้ง 4 ดวงในกระบวนการอัปปนา รวมถึงบริกรรมและความสัมพันธ์ของชวนะในบรรดาจิตต่างๆ นอกจากนี

…้ง หรือเพียง ๓ ครั้ง โดยควรแก่อัปปนาที่จะพึง เกิดเป็นดวงที่ ๕ หรือที่ ๔ ฯ เพื่อแสดงวาระที่ได้อยู่แก่ชื่อ มีบริกรรม เป็นต้นโดยไม่เหลือเศษ ท่านอาจารย์จึงกล่าวคำว่า 4 ครั้ง ไว้ในเบื้อง ต้น ๆ กล่าวคำว่า ที่ ๕…

บทที่ 167 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา นำเสนอการวิเคราะห์อัปปนาวิถีและการทำงานของจิตในบริบทต่างๆ ซึ่งรวมถึงการเกิดและลำดับของจิตที่สัมพันธ์กับการฝึกสมาธิ โดยกล่าวถึงการเกิดของอัปปนา