ตาย : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 320 / 124

…ะความดับแห่งวิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ และเวทนา พระ ผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ความเกิด ความแก่ และความตาย ดังนี้ จึงกล่าวคำเป็นต้นว่า ชาติชรามรณคฺคหเณน ดังนี้ ฯ เหตุ ๕ อย่างที่ เกิดแล้วในภพอดีตเป็นปัจจัยแก…

บทความนี้เป็นการวิเคราะห์หลักธรรมเกี่ยวกับอวิชชา ตัณหา และอุปาทานในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นถึงการเกิด ความแก่ และความดับของวิญญาณ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตตามอำนาจของเหตุทั้งส

…อนิทัสสนะและสัปปฏิฆะ (เห็นไม่ได้แต่ถูกต้องได้) ขึ้นไว้ในลำดับ แห่งจักขวายตนะนั้น ๆ ในพวกอายตนะ (มีโสตายตนะเป็นต้น) แม้นั้น โสตายตนะ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในลำดับแห่งจักขวายตนะ โดยรับ อารมณ์ซึ่งยังไม่มาถึง…

…ะหว่างอายตนะภายในที่เห็นได้และมีอาการกระทบได้ และอายตนะภายนอกที่ไม่ได้เห็นแต่สามารถรับรู้ได้ เช่น โสตายตนะและฆานายตนะ ซึ่งมีความสามารถในการรับอารมณ์ที่แตกต่าง โดยเฉพาะกลิ่นของอาหารที่สัมผัสได้เร็ว การวิเ…

…ปาทานขันธ์ ๑ สังขารรูปาทานขันธ์ ๑ วิญญาณูปาทาขันธ์ ๑ ฯ 0 อายตนะ ๑๒ คือ จักขวายตนะ (อายตนะคือตา) ๑ โสตายตนะ (อายตนะคือหู) ๑ ฆานายตนะ (อายตนะคือจมูก) ๑ ชิวหายตนะ (อายตนะคือลิ้น) ๑ กายายตนะ (อายตนะคือกาย) ๑…

บทความนี้นำเสนอความเข้าใจในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นไปที่ธรรม ๓๓ ในโลกุตตรจิต รวมถึงขันธ์ ๕ อุปาทานขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ และธาตุ ๑๘ ซึ่งสำคัญต่อการศึกษาและเข้าใจอริยสัจ ๔ในพุทธศ

…ะที่มีสมุฏฐาน ๒ แห่งพวกพรหมแม้ทั้งหมด ย่อมดับพร้อม กันทีเดียว เพราะพวกพรหมไม่มีการทิ้งสรีระไว้ในเวลาตาย ฯ ในรูปพรหม ทั้งหลาย (รูปวจรภูมิ) รูป ๒๓ ย่อมดับไปพร้อมกัน เพราะไม่มีรูป ทั้ง ๕ ด้วยสามารถแห่งฆานะ …

…หารและฤดูมีอิทธิพลต่อการสร้างรูป นอกจากนี้ยังอธิบายการดับของรูปทั้งหลายและการไม่มีการทิ้งสรีระในเวลาตาย การอภิปรายยังครอบคลุมถึงผลงานของอาจารย์ที่กล่าวถึงเทววิทยาในความหมายของจิต และรูปที่เพิ่มขึ้นมาจากช…

…อนภวังคจิตดวง ที่ ๑๓ นี้ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าต่อจากจุติจิต ฯ กัมมชรูปยังไม่เกิดขึ้น เพราะไม่มีความตาย ในเมื่อกัมมชรูปนั้นบังเกิดฯ สัตว์ที่ท่านเรียกว่า ตาย เพราะขาดกัมมรูปไป ฯ สมดังที่ท่านโบราณาจารย์กล่…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการเชื่อมโยงระหว่างอาหารที่มารดากินและการเกิดจิตในสรีระ ตามแนวคิดในอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฏีกา อธิบายว่าจิตเริ่มเกิดขึ้นก่อนกัมมชรูป และการกำหนดอายุ ไออุ่น และวิญญา

…ว้นสัททายตนะ ของอุปปาติกะผู้บอกว่ามี ๑๐ เว้นจักขวายตนะ ของอุปปาติกะผู้หนวกว่ามี ๑๐ เหมือนกัน เว้น โสตายตนะ ของอุปปาติกะผู้ทั้งบอดทั้งหนวกว่ามี 8 เว้นจักขวายตนะ และโสตายนะทั้ง ๒ นั้น ของคัพภเสยยกสัตว์ว่าม…

เนื้อหาในหน้าที่ 300 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา พูดถึงอายตนะของสัตว์ในทุคติว่ามีความแตกต่างกันในเรื่ององค์ประกอบของการรับรู้ และสามารถแบ่งเป็นกลุ่มตามลักษณะทางร่างกาย เช่น สัตว์บอ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 297 พระผู้มีพระภาคทรงประกาศไว้ว่า ลักขณรูป ย่อมไม่มีบังเกิดจาปัจจัย พวกไหน ๆ เพราะเป็นเพียงสภาพแห่งรูปที่กำลังบังเกิดเป็นต้น คือ รูปที่

…ละชาติในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงความสำคัญของปัจจัยที่ทำให้เกิดรูป ชาติ และการเกิดแก่และตายตามหลักการในพระบาลี กล่าวถึงว่าชาติอันเป็นผลมาจากปัจจัยต่าง ๆ รวมถึงกระบวนการที่นำไปสู่วิธีการเพื่อเ…

…วิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 266 สมุฏฐาน ย่อมเป็นไปจนกะทั่วเป็นซากค [สังคหคาถา] ากศพ ฯ รูปของเหล่าสัตว์ที่ตายแล้ว ย่อมเป็นไป อย่างนั้นในภพอื่นอีกนั่นแล เริ่มต้นแต่ ปฏิสนธิ ด้วยประการดังที่กล่าวมาฉะนี้ ฯ ก็ในรู…

บทความนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับสมุฏฐานตามหลักอภิธัมม ซึ่งกล่าวถึงรูปของสัตว์ที่ตายและการปฏิสนธิในต่างภพ ภายใต้สังคหคาถาเกี่ยวกับการมีกายและความรู้ในภพต่างๆ วิจารณ์เกี่ยวกับจิตและฤดูท…

…ไม้เป็นต้นนั้น ที่เป็นไปก่อนแต่วิถีอัน ใกล้ต่อจุติ ซึ่งสามารถยังปฏิสนธิให้เกิดขึ้นได้ เพราะเกิดมีการตายใน เมื่อดอกไม้เป็นต้น อันเหล่าชนมีญาติเป็นอาทิน้ำเข้าไปให้ปรากฏ ตั้ง ๑. อภ. วิภงฺค. ๒๕/๒๓๒

เนื้อหาในบทนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์กรรมที่สัตว์ได้ทำแล้วและความเชื่อมโยงกับการปฏิสนธิ โดยเสนอมุมมองของพระสารีบุตรเถระเกี่ยวกับตัณหาและกรรมนิมิต ที่เป็นปัจจุบันและอารมณ์แห่งชวนะที่ทำให้เกิดขึ้น สิ่งสำคั

…ีนีฎีกา - หน้าที่ 250 ที่ถูกทำในขณะนั้น ๆ บทว่า ปจฺจาสนุนมรณสฺส ความว่า (จุติจิตของ สัตว์) ผู้ใกล้จะตาย ด้วยอำนาจมีอายุประมาณ ๑ วิถี หรือด้วยอำนาจ มีอายุเกินกว่าอายุประมาณ ๑ วิถีนั้นไปเล็กน้อย ๆ บทว่า วี…

บทความนี้อธิบายถึงวิถีจิตของสัตว์ที่ประสบความตาย ซึ่งมีอำนาจแห่งกรรมและอนุสัยกิเลส โดยเน้นที่จุติจิตในที่สุดของภวังค์ พร้อมคำอธิบายเกี่ยวกับชีวิตและ…

…ตสันดานของเหล่าสัตว์ผู้มีชีวิตขาดลงโดยทันทีทันใด ไม่เป็น ไปเนือง ๆ เหมือนจิตสันดานของสัตว์ผู้ค่อย ๆ ตายไปเลย" ฯ บทว่า อภินวกรณวเสน ความว่า ด้วยอำนาจทำตนให้ใหม่เสมอ เหมือนกรรม ๑. สํ. ส. ๒๕/๒๑๐

…ือกายแห่งสัตว์เดียรัจฉาน ในทุกขณะที่ทำกรรม โดยมีความแสดงความแตกต่างระหว่างการเกิดอย่างทันทีทันใดหรือตายไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป

…ีคุณมากขัดขวางแล้ว เป็นกรรมไม่สามารถในการยังอัตภาพนั้น ๆ ให้เป็นไปได้ก็ดี ชื่อว่าอุปัจเฉทกมรณะ (ความตายเพราะกรรมเข้าไป ตัดรอน) ฯ ก็อุปัทเฉทกมรณะนี้ ไม่มีแก่พวกสัตว์นรก พวกชนชาว อุตตตรกุรุทวีป และพวกเทพบา…

เนื้อหานี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับความตายซึ่งเกิดจากกรรมที่มีผลกระทบ โดยเฉพาะในเหล่าสัตว์ที่เป็นพิเศษ เช่น สัตว์นรก ถึงแม้กรรมบางประการจะทำให…

…ุของสรรพสัตว์ ๔ อย่าง วินิจฉัยในคำว่า "อายุกฺขเยน" เป็นต้น ดังต่อไปนี้ แม้เมื่อ ยังมีกรรมานุภาพ ความตายเพราะความสิ้นไปแห่งอายุ ตามที่กำหนด ไว้ในคตินั้น ๆ ชื่อว่าอายุกขยมรณะ (ความตายเพราะสิ้นอายุ) ฯ แม้เม…

…นี้นำเสนอการวิเคราะห์ความสิ้นอายุของสรรพสัตว์ตามที่ได้อธิบายในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยจำแนกประเภทความตายเป็นสามแบบ คือ อายุกขยมรณะ (ตายเพราะสิ้นอายุ), กัมมักขยมรณะ (ตายเพราะสิ้นกรรม) และอุภยักขยมรณะ (ตายเ…

…่ 245 เป็นต้นฯ จึงเห็นสันนิษฐานว่า "ก็สัตว์เหล่านั้น ย่อมเกิดในพวก อสัญญีสัตว์นั้น ด้วยอิริยาบถที่ตนตายอยู่ในมนุษยโลกนี้นั่นแล" ฯ [พระอนาคามีจำพวกเดียวเกิดในสุทธาวาส ๕ ชั้น] หลายบทว่า อนาคามิโน ฯเปฯ อุปฺ…

ในข้อความนี้มีการกล่าวถึงพระอนาคามีที่เกิดในสุทธาวาส ๕ ชั้น และการเจริญปัญจมฌานในภูมิแห่งฌานตามลำดับ ยกตัวอย่างถึงการเกิดในกามภพและการรักษาศีลเพื่อการตั้งใจมั่น นอกจากนี้ยังสอนถึงการกำหนดแน่นอนเกี่ยวก

…(คือกรรมหนัก) ฯ เมื่อครุกกรรมนั้นไม่มี บรรดากรรมไกลและใกล้ กรรมที่อยู่ใกล้ คือที่ระลึกได้ในเวลาจวนจะตายนั้นแล ย่อมให้ผล (ก่อน) ฯ ไม่มีคำควรกล่าวเลย ในกรรมที่ทำเมื่อเวลาจวนเจียน, แม้ เมื่ออาสันนกรรมนั้นไม…

…กรรม ซึ่งแบ่งออกเป็นกุศลกรรมและอกุศลกรรม รวมถึงการให้ผลที่เกิดจากกรรม โดยเฉพาะกรรมที่ทำในช่วงเวลาจวนตาย หรืออาสันนกรรม เนื้อหายังมีการยกตัวอย่างถึงความสำคัญของกรรมในการสร้างผลที่มีกระแสแรง และลำดับการให้…

…ม่สามารถขัดขวางได้ ซึ่งมีโทษมาก และมีอานุภาพมาก ๆ บทว่า อาสนุนํ ได้แก่กรรมที่ตามระลึกได้ในเวลาใกล้จะตาย และกรรมที่ทำในเวลานั้น (คือเวลาใกล้จะตายนั้น) ฯ บทว่า อาจิณฺณ์ ได้แก่กรรมที่ทำเนือง ๆ หรือแม้ทำคราว…

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถกรรม อธิบายถึงความแตกต่างระหว่างชนกกรรมและอุปฆาตกรรมโดยชี้ให้เห็นลักษณะและอิทธิพลของกรรมแต่ละประเภท ซึ่งชนกกรรมไม่เข้าไปตัดรอนวิบากแห่งกรรมอื่น ในขณะที่อุปฆาตกรรมสามารถเข้ามา

…ในภพอื่น ๆ ก็เพราะชวนจิตทั้ง ๕ นั้นแล ที่เป็นไปอ่อน ในปฏิ สนธิจิตนี้ บัณฑิตพึงแล้วได้ในวิถีที่ใกล้จะตาย เพราะฉะนั้น ถ้าเมื่อ อารมณ์ที่เป็นปัจจุบันนั่นแล มาสู่คลองแล้วยังปรากฏอยู่เท่านั้น จึงมีการ ตาย ฯ ท…

…อารมณ์ที่เกิดขึ้นในจุติจิตที่ถูกอวิชชาห้อมล้อมและมีตัณหานุสัยเป็นรากฐาน อธิบายเกี่ยวกับการเกิดและการตายโดยอ้างอิงถึงอารมณ์ที่เป็นปัจจุบันและอดีตที่สัมพันธ์กับกรรมและการปฏิสนธิของสัตว์ต่างๆ มีการจำแนกประเ…

…มัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 197 นี้เป็นหมวด ๔ แห่งกรรมในอธิการนี้ ฯ [กำหนดความตายด้วยเหตุ ๔ อย่าง] ชื่อว่าความเกิดแห่งมรณะ (คือความเกิดตาย) มี ๔ อย่าง คือ เพราะสิ้นอายุ ๑ ๑ เพราะสิน…

บทนี้กล่าวถึงกรรมที่มีส่วนทำให้เกิดความตาย โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเภท และอธิบายถึงการปรากฏของนิมิตพร้อมการเปลี่ยนแปลงของจิตในช่วงเวลาที่ใกล้ตาย โ…

…ปริยายแห่งการให้ผล (คือให้ผลตามลำดับมี ๔ คือ) ครุกกรรม กรรมหนัก ๑ อาสันนกรรม กรรมที่ได้ทำในเวลา ใกล้ตาย ๑ อาจิณณกรรม กรรมที่ประพฤติเนื่อง ๆ ๑ กตัตตากรรม กรรมสักแต่ว่าทำ ๑, ด้วยอำนาจแห่งกาลที่ให้ผล (คือให…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี ได้มีการอธิบายเกี่ยวกับกรรมว่าแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก โดยกรรมสามารถแบ่งได้ตามลำดับการให้ผลและอำนาจแห่งฐานะที่ให้ผล เช่น อกุศลกรรม, กามาวจรกุศล, รูปาวจรกุศล, และอรูปาวจรกุศล โดยเ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 190 ภวังค์ และจุติ ในกามสุคติภพ ฯ อนึ่ง มหาวิบากทั้ง ๒ ย่อม เป็นไปด้วยอำนาจแห่งปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติ ในกามาสุคติภูมิ แม้ โดยประการทั้ง

…ย์เพื่อแปลงให้เป็นปีทิพย์, รวมถึงวิบากที่เกิดจากฌานต่างๆ เพื่อเข้าใจในความสัมพันธ์ระหว่างการเกิด การตาย และการมีชีวิตหลังความตายในทางพระพุทธศาสนา...