บัณฑิต : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 19 / 65

…) กุมภูปม์ กายมิท วิทิตวา นครูปม จิตฺตมิท เกตุวา โยเธถ มาร์ ปญฺญาวุเธน ชิตญฺจ รกฺเข อนิเวสิโน สิยา (บัณฑิต) รู้จักกายนี้ อันเปรียบด้วยหม้อ, กั้นจิต อันเปรียบด้วย นคร, พึงรบมารด้วยอาวุธคือปัญญา พึงรักษาความช…

คาถาธรรมบทนี้สอนเกี่ยวกับการเข้าใจความจริงของกายและจิต โดยเปรียบกายกับหม้อและจิตกับนคร ผู้รู้ควรใช้ปัญญาเป็นอาวุธในการต่อสู้กับมารและรักษาความชนะ พระปูติคัตตติสสเถระเตือนว่ากายจะต้องคืนสู่แผ่นดินและวิ

…ิล, ยาหุ เสฎฐา มนุสฺเสส, สา เม ปญฺญา น วิชชาติ นกขมิ้น ศีรษะและมือเท้าของเรา ย่อมมีเหมือนของมนุษย์, บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า ปัญญาใด ประเสริฐในมนุษย์ทั้งหลาย, ปัญญานั้น ย่อม ไม่มีแม้แก่เรา อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส นิ…

เนื้อหาเกี่ยวกับการเปรียบเทียบระหว่างวานรและมนุษย์ รวมถึงปัญญาและความมั่นคงทางจิตของบุคคล เทียบเคียงสภาพภายในกับความเหมาะสมของการมีสุขภาพ โดยแสดงให้เห็นถึงหลักคิดที่ว่า สุขภาพที่ดีต้องอาศัยจิตที่มั่นค

ศาลาธรรมบท ภาค ๑-๘ (๕๔) บุคคลใดโง่ ย่อมสำคัญความที่แห่งตนเป็นคนโง่, บุคคลนั้นจะเป็น บัณฑิตเพราะเหตุนั้นได้บ้าง; ส่วนบุคคลใดเป็นคนโง่ มีความสำคัญว่า ตนเป็นบัณฑิต บุคคลนั้นแล เราเรียกว่า “คนโง…

ศาลาธรรมบทนี้เน้นการแยกแยะบุคคลที่มีปัญญาและบุคคลที่โง่เขลา บุคคลที่มองว่าตนเองเป็นบัณฑิตโดยที่เขาไม่รู้และไม่เข้าใจธรรมชาติของชีวิตจะเป็นคนโง่ ในขณะที่บุคคลที่สามารถเรียนรู้จากบัณฑิตแม้เพี…

…ย์คือสุตะ ๑, ทรัพย์คือจาคะ ๑ ปัญญาแล เป็นทรัพย์ที่ ๗, ย่อมมีแก่ผู้ใด จะเป็นหญิงก็ตาม เป็นชาย ก็ตาม, บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นว่า “เป็นคนไม่ขัดสน, ชีวิตของ บุคคลนั้นไม่ว่างเปล่า. จรนฺติ พาลา ทุมเมธา กโรนฺ…

เนื้อหาบทนี้กล่าวถึงทรัพย์ที่มีความหมายลึกซึ้งในหลักธรรมของศาสนา ได้แก่ศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ สุตะ และจาคะ ตลอดจนปัญญา ซึ่งถือเป็นทรัพย์ที่สำคัญในการดำรงชีวิต โดยไม่จำกัดเพศ ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ นั

ศาลาธรรมบท ภาค ๑-๘ (๖๒) 5. บัณฑิตวรรควรรณนา ๑. เรื่องพระราธเถระ [50] อลีนจิตต์ นิสสาย ปหฎฐา มหตี จมู โกสล เสนาสนตุฏฐิ ชีวคฺคาห์ อคาหย…

เนื้อหาในบทนี้กล่าวถึงพระราธเถระในศาลาธรรมบท ภาค ๑-๘ โดยกล่าวถึงการเจริญกุศลธรรมของบัณฑิตที่มีความเพียรและมุ่งหวังจะบรรลุธรรม สื่อถึงถึงการปล่อยวางสังโยชน์และบรรลุธรรมเป็นแดนเกษมในที่สุด นอ…

…าใด ซึ่งเป็นผู้กล่าวนิคคหะ ชี้โทษ ว่าเป็น เหมือนผู้บอกขุมทรัพย์ให้, พึงคบผู้มีปัญญาเช่นนั้น ซึ่งเป็นบัณฑิต, (เพราะว่า) เมื่อคบท่านผู้เช่นนั้น มีแต่คุณอย่างประเสริฐ ไม่มีโทษที่ลามก ๒. เรื่องภิกษุอัสสชิและปุน…

…อหลักการเลือกคบคนที่มีปัญญา โดยเน้นว่าควรจะเลือกคบผู้ที่สามารถชี้โทษและนำไปสู่การเติบโตในชีวิต เช่น บัณฑิตที่มีปัญญา รวมถึงการหลีกเลี่ยงการคบหาผู้มีอัธยาศัยไม่ดี เช่น อสัตบุรุษ โดยกล่าวว่าสิ่งเหล่านี้จะเสริ…

…ฺเนน เจตสา อริยปุปเวทิเต ธมฺเม สทา รมติ ปณฺฑิโต. บุคคลผู้เอิบอิ่มในธรรม มีใจผ่องใส ย่อมอยู่เป็นสุข, บัณฑิตย่อมยินดี ในธรรมที่พระอริยเจ้า ประกาศแล้วทุกเมื่อ ๕. เรื่องบัณฑิตสามเณร [๖๔] อุทกญฺหิ นยนฺติ เนตติกา…

…าถาธรรมบทนี้ประกอบด้วยบทเรียนที่มีคุณค่าในธรรม โดยเสนอการเรียนรู้จากประสบการณ์ของพระมหากัปปินเถระและบัณฑิตต่างๆ ผ่านบทกวีที่มีความหมายลึกซึ้ง ซึ่งชี้ให้เห็นถึงการปฏิบัติธรรมและการอบรมตัวเองในแนวทางที่ถูกต้อ…

…้ว (ถึงแก่ความตาย). ยถาปิ รหโท คมฺภีโร วิปฺปสนฺโน อนาวิโล เอวํ ธมฺมานิ สุตฺวาน วิปฺปสีทนฺติ ปณฺฑิตา บัณฑิตทั้งหลาย ฟังธรรมแล้ว ย่อมผ่องใส เหมือนห้วงน้ำลึก ใส แจ๋ว ไม่ขุ่นมัว ฉะนั้น. ๔. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป […

คาถาธรรมบทนี้นิทานเกี่ยวกับแมวที่ได้หนูและเนื้อ บอกเกี่ยวกับบัณฑิตที่ฟังธรรมแล้วจะทำให้ใจผ่องใส มีความเหมือนน้ำลึกใสไม่ขุ่นมัว โดยมีตัวอย่างของภิกษุ 500 รูปและความแตก…

…ฺฑิตา ทสฺสยนติ สัตบุรุษทั้งหลายย่อมเว้นในธรรมทั้งปวงแล, สัตบุรุษทั้งหลาย หา ใช่ผู้ปรารถนากามบ่นไม่, บัณฑิตทั้งหลาย อันสุขหรือทุกข์ถูกต้องแล้ว ย่อมไม่แสดงอาการขึ้นลง ๔. เรื่องพระเถระผู้ตั้งอยู่ในธรรม ๖๘] น อ…

บทความนี้เป็นการอภิปรายเกี่ยวกับคาถาธรรมบทที่ครอบคลุมถึงความประพฤติของบัณฑิตในทางธรรม เช่น การไม่ปรารถนากาม, การรักษาศีล, และการตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตไม่ทำบาปเพื่อประโยชน์ตนเองแ…

…ยงเคสุ สมฺมา จิตฺต์ สุภาวิต อาทานปฏินิสสคฺเค อนุปาทาย เย รตา ขีณาสวา ชุติมนฺโต เต โลเก ปรินิพฺพุตา. บัณฑิตละธรรมดำแล้ว ออกจากอาลัย อาศัยธรรมอันหาอาลัย มิได้แล้ว ควรเจริญธรรมขาว, ละกามทั้งหลายแล้ว หมดความกัง…

…วังวนของมาร ชีวิตที่ปราศจากการยึดมั่นก็จะทำให้เข้าถึงสภาวะนิพพานตามหลักธรรม นอกจากนี้ยังมีการเสนอว่าบัณฑิตควรที่จะปฏิบัติตนให้ถูกต้องและฝึกอบรมจิตใจของตนให้ดีขึ้นในที่ที่ยากต่อการอาศัย

…ดาก็ไม่มี ถึงพวกพ้องก็ไม่มี, เมื่อ บุคคลถูกความตาย ครอบง่าแล้ว ความต้านทานในญาติทั้งหลาย ย่อมไม่มี: บัณฑิตทราบอ่านาจประโยชน์นั้นแล้ว สํารวมในศีล ฟัง ชำระทางไปพระนิพพานโดยเร็วทีเดียว. โย จ วสฺสสต์ ชีเว เอกาห…

ในคาถาธรรมบท TIA๑-๔ กล่าวถึงความสำคัญของการรู้ถึงความตายและอารมณ์ต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อจิตใจ อธิบายว่าบุตรหรือญาติไม่ได้ช่วยให้รอดพ้นจากความตาย ข้อคิดนี้นำไปสู่การสำรวมในศีลและการพุทธนาค นำไปสู่การเข้าถึง

…ิณณมญฺญตร์ ยาม ปฏิชคเคยย ปณฺฑิโตติ ถ้าบุคคลทราบตนว่าเป็นที่รัก พึงรักษาตนนั้นให้ เป็นอันรักษาด้วยดี บัณฑิตพึงประคับประคอง (ตน) ตลอดยามทั้ง ๓ ยามใดยามหนึ่ง เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร อนุตรจาริโน นงคฏฐ์ สีส์ คม…

บทความนี้อธิบายถึงวิธีการรักและรักษาตนเองให้เป็นที่รัก ตามคำสอนของบัณฑิต และสอดแทรกปัญญาในการตั้งอยู่ในธรรม การรักษาความรักและการปฏิบัติตนให้ดีเพื่อการดำรงชีวิตที่มีคุณภาพ.

…ุยุหตี พาโล กถ นทติ ปณฺฑิโต โยคกุเขมี กถ โหติ นํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโตติ. คนพาล อันอะไรเอ่ย ย่อมพัดไป บัณฑิตย่อม บรรเทาอย่างไร อย่างไรจึงเป็นผู้มีความเกษม จากโยคะ ท่านผู้อันเราถามแล้วโปรดบอกข้อนั้น แก่เรา.

… พระราชามีธุลีบนพระเศียรในขณะที่ผู้ที่ปราศจากธุลีคือผู้มีความรอบรู้และไม่กำหนัด คนพาลนั้นยึดติด ส่วนบัณฑิตสามารถบรรเทาความทุกข์และพัฒนาความเกษมจากโยคะ เนื้อหานี้แสดงให้เห็นถึงคุณค่าทางจิตใจและศีลธรรมในการดำ…

…ทติ ปณฺฑิโต สพฺพโยควิสํยุตฺโต โยคกฺเขมีติ วุจฺจตีติ. คนพาลอันห้วงน้ำ (คือกามโอฆะเป็นต้น) ย่อม พัดไป บัณฑิตย่อมบรรเทา (โอฆะนั้น) เสียด้วยความ เพียร บัณฑิตผู้ไม่ประกอบด้วยโยคะทั้งปวง ท่าน เรียกว่า ผู้มีความเก…

…่งถือเป็นสิ่งที่สำคัญในชีวิต การฟังพระสัทธรรมและการเข้าใจความจริงนั้นถือเป็นสิ่งที่ยากลำบาก ในขณะที่บัณฑิตมีการปฏิบัติที่ถูกต้องเพื่อควบคุมกิเลสและเข้าใจในโยคะ.

໕໘ บัณฑิตรู้แจ้งดังนี้แล้ว ท่านย่อมไม่ถึงความยินดี ในกามทั้งหลายแม้ที่เป็นทิพย์ พระสาวกของพระ สัมมาสัมพุทธเจ้…

ในบทนี้กล่าวถึงความรู้แจ้งของบัณฑิตที่ไม่ยินดีในกาม การเข้าใจในความสิ้นไปแห่งตัณหา และการแสวงหาที่พึ่งที่แท้จริงในสังฆะ พระพุทธและธรรมะ…

๕๙ อย่างยิ่ง บัณฑิตทราบเนื้อความนั่นตามความจริง แล้ว (กระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน) เพราะพระ นิพพาน เป็นสุขอย่างยิ่ง เรื่อ…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการทราบเนื้อความเกี่ยวกับพระนิพพานซึ่งเป็นสุขอย่างยิ่ง และเปรียบเทียบบุคคลที่กินจุมักจะรู้สึกอ่อนเพลียราวกับสุกรใหญ่ นอกจากนี้ยังชี้ให้เห็นถึงการที่จะเข้าถึงความเป็นจริงใน

…ง) ของท่านก็ยังไม่มี อนึ่ง ถึงเสบียงทางของท่านก็หามีไม่ ท่านนั้นจงทำที่พึ่งแก่ตน จงรีบพยายาม จงเป็น บัณฑิต ท่านเป็นผู้มีมลทิน อันกำจัดได้แล้ว ไม่มี กิเลสเพียงดังเนิน จักไม่เข้าถึงชาติชราอีก.

…ด้านจิตใจและการดำเนินชีวิต โดยมีการเปรียบเทียบถึงการเดินทางไปยังสำนักของพระยายม และการทำให้ตนเองเป็นบัณฑิตเพื่อไม่ต้องกลับมาเกิดอีก การรักษาใจให้บริสุทธิ์จากกิเลสเป็นสิ่งสำคัญในเส้นทางนี้ สมควรแก่การทำความเ…

…ื่นอีก สพฺเพ สงฺขารา อนิจจาติ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ อก นิพพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยาติ เมื่อใด บัณฑิตเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งปวง ไม่เที่ยง เมื่อนั้น ย่อมหน่ายในทุกข์ ความหน่ายใน ทุกข์นั่น เป็นทางแห่…

บทความนี้พูดถึงการดำเนินทางสู่การหลุดพ้นจากทุกข์ โดยการทำความเพียรเพื่อเผากิเลส และการเห็นว่าสังขารไม่เที่ยงซึ่งเป็นความเข้าใจที่นำไปสู่การหมดจดจากทุกข์ พระตถาคตสอนให้มีปัญญาในการมองเห็นสังขารเพื่อหลุ

…ิเวเสยุย ยถา ภูริ ปวฑฺฒตีติ. ปัญญาย่อมเกิด เพราะการประกอบแล ความ สิ้น ไปแห่งปัญญา เพราะการไม่ประกอบ บัณฑิตรู้ทาง ๒ แพร่ง แห่งความเจริญ และความเสื่อมนั่นแล้ว พึงตั้งตนไว้โดยประการที่ปัญญาจะเจริญขึ้นได้ เรื่อ…

…นาปัญญา โดยอธิบายถึงความสำคัญของการประกอบชีวิตที่เหมาะสม ที่ส่งเสริมการเกิดปัญญาขึ้น ศึกษาวิธีการที่บัณฑิตควรตั้งอยู่ในการพัฒนาตนเองให้เข้าถึงความเจริญในทางธรรม ข้อคิดและการเตือนใจจากคำสอนที่นำเสนอในเรื่องน…

…นฺนสฺส นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา เอตมตฺถวส์ ญฺตฺวา ปณฺฑิโต สีลสํวุโต นิพฺพานคมน์ มคฺคิ ขิปฺปเมว วิโสธเยติ, บัณฑิตทราบอำนาจเนื้อความว่า บุตรทั้งหลาย ย่อมไม่มีเพื่อต้านทาน บิดาและพวกพ้องทั้งหลาย ก็ไม่มีเพื่อต้านทาน …

เนื้อหาเกี่ยวกับการเห็นความเกิดและความเสื่อมในชีวิต โดยแสดงให้เห็นว่าการที่คนหนึ่งไม่เห็นความจริงนี้ไม่มีค่าแม้เวลาสั้นๆ หากเปรียบเทียบกับผู้ที่เห็นความเกิดและความเสื่อมอย่างชัดเจน ผู้ที่จะเข้าถึงพระน