โส : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 71 / 201

…ิดขึ้น" นี้ ท่านอาจารย์จึงทำการถือเอา อิริยาบถและวิญญัติต่างหากจากรูป ฯ งหลายทรง คำว่า เตรส ความว่า โสมนัสชวนจิต ๑๓ คือ จากกุศล ๔ จากอกุศล ๔ จากกิริยา ๕ ฯ ปุถุชนย่อมหัวเราะด้วยกุศลจิตและ อกุศลจิต ๔ ฯ พร…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์คำว่า 'จิตที่ช่วยค้ำจุนอิริยาบถ' ในบริบทของอภิธัมมัตถ และอธิบายถึงความสำคัญของจิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิตในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะในเรื่องการหัวเราะและความสุขของบุคคลในระดับต

…ทราบสันนิษฐานว่า บรรดาสัตว์เหล่านั้น พวกอุปปาติกะที่บังเกิดในสุคติ ด้วยกรรมมีอานุภาพมาก ไม่ได้จักขุ โสตะ และฆานะ เพราะประกอบด้วยความบกพร่องแห่งอินทรีย์ ฯ เหล่าสังเสทชสัตว์ ไม่ได้ภาวรูป ด้วยสามารถแห่งอุป…

บทความนี้สำรวจเกี่ยวกับกลาปและสัตว์ตามที่เสนอในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงความสอดคล้องของแต่ละประเภทของสัตว์ที่มีภาวรูปและอายตนะในบริบทของการเกิดและปฏิสนธิกาล โดยยกตัวอย่างกลาปและแนวคิดที่เก

…์ ในสัปดาห์ที่ ๑๑ ฯ บทว่า กเมน ความว่า ตามลำดับอย่างนี้ คือ ล่วงไปได้ ๗ วัน นับแต่วันจักขุทสกะปรากฏ โสตทสกะปรากฎ ล่วงไปได้ ๓ วันนับแต่ วันที่โสตทสกะปรากฏนั้น ฆานทสึกะปรากฏ ล่วงไปได้ ๗ วันนับแต่วัน ฆานทส…

…ีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของการเกิดขึ้นต่างๆ อาทิ จากการปรากฏของจักขุทสกะสู่โสตทสกะ จากนั้นฆานทสกะ และชิวหาทสกะ โดยเนื้อหานี้สอดคล้องกับแนวทางในพระอรรถกถาที่ได้กล่าวถึงในบริบทเดี…

…อย่าง ฯ [มิสสกสังคหะ] ในมิสสกสังคหะ มีเหตุ 5 อย่าง คือ โลภะ ๑ อโลภะ ๑ อโทสะ ๑ อโมหะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑ โสมนัส ๑ องค์ฌาน ๓ คือ วิตก วิจาร ปีติ เอกัคคตา โทมนัส ๑ อุเบกขา ๑ ฯ ด องค์มรรค ๑๒ คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ สั…

ในหน้า 311 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี ท่านเสนอแนวคิดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับปาปสังคหะ (อกุศลสังคหะ) ซึ่งมีการกล่าวถึง 5 อย่าง ได้แก่ อาสวะ, โอฆะ, โยคะ, และคันถะ โดยมีรายละเอียดของวัตถุธรรมและแนวคิดต่างๆ รวม

…ญูปาทานขันธ์ ๑ สังขารรูปาทานขันธ์ ๑ วิญญาณูปาทาขันธ์ ๑ ฯ 0 อายตนะ ๑๒ คือ จักขวายตนะ (อายตนะคือตา) ๑ โสตายตนะ (อายตนะคือหู) ๑ ฆานายตนะ (อายตนะคือจมูก) ๑ ชิวหายตนะ (อายตนะคือลิ้น) ๑ กายายตนะ (อายตนะคือกาย…

บทความนี้นำเสนอความเข้าใจในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นไปที่ธรรม ๓๓ ในโลกุตตรจิต รวมถึงขันธ์ ๕ อุปาทานขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ และธาตุ ๑๘ ซึ่งสำคัญต่อการศึกษาและเข้าใจอริยสัจ ๔ในพุทธศ

…น อนิทัสสนะและสัปปฏิฆะ (เห็นไม่ได้แต่ถูกต้องได้) ขึ้นไว้ในลำดับ แห่งจักขวายตนะนั้น ๆ ในพวกอายตนะ (มีโสตายตนะเป็นต้น) แม้นั้น โสตายตนะ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในลำดับแห่งจักขวายตนะ โดยรับ อารมณ์ซึ่งยังไม่มา…

…งระหว่างอายตนะภายในที่เห็นได้และมีอาการกระทบได้ และอายตนะภายนอกที่ไม่ได้เห็นแต่สามารถรับรู้ได้ เช่น โสตายตนะและฆานายตนะ ซึ่งมีความสามารถในการรับอารมณ์ที่แตกต่าง โดยเฉพาะกลิ่นของอาหารที่สัมผัสได้เร็ว การ…

… เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยจึงเกิด ภพ เพราะภพเป็นปัจจัยจึงเกิดชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัยจึงเกิดมีชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส, กองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ ย่อมเกิดขึ้นด้วยอาการอย่างนี้ ดังนี้ ชื่อว่าปฏิ…

เนื้อหาในบทนี้กล่าวถึงปฏิจจสมุปบาทนัยซึ่งอธิบายการเกิดขึ้นของทุกข์ โดยเริ่มต้นจากสฬายตนะซึ่งเป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดผัสสะและเวทนาจนถึงชาติและมรณะ ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นตามลำดับของปัจจัยที่เครือข่ายและเกี

…เกิดในภพนี้จากอดีตเหตุ และเพราะมีสภาพเป็น เหตุในภพนี้แก่อนาคตผลฯ ท่านอาจารย์ทำในใจถึงการท้วงว่า แม้ โสกะและปริเทวะเป็นต้น ควรกล่าวไว้ โดยความเป็นองค์มิใช่หรือ จึงกล่าวคำเปีนต้นว่า โสกาทิวจน์ ฯ อธิบายว่า…

บทความนี้วิเคราะห์แนวคิดที่สำคัญในอภิธัมมัตถสังคหบาลีเกี่ยวกับปัจจัยและเวลาในธรรม โดยชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตในแง่มุมต่างๆ จากอวิชชาและสังขารถึงการเกิดผลในชีวิต ฯลฯ นำเส

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 393 ในลำดับแห่งโสตวิญญาณวิถี ด้วยศัพท์ว่า โสตวิญญาณวิถี จึงได้ กล่าวคำว่า โสตวิญญาณวิถียา ฯ แท้จริง เมื่อบุคคลได้ยินเ…

บทความนี้สำรวจลำดับแห่งโสตวิญญาณวิถี โดยกล่าวถึงกระบวนการที่บุคคลได้ยินเสียงและการรับรู้ที่เกิดขึ้น ซึ่งเชื่อมโยงกับอารมณ์ในป…

…่งวิโมกข์ ในอธิการแห่งวิโมกข์นี้ [ประเภทบุคคล] ก็บรรดาพระอริยบุคคลเหล่านี้ พระอริยาบุคคลผู้มีชื่อว่าโสดาบัน มีการไปอบายอันละเสียได้แล้ว มี ๒ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง เพราะเจริญ โสดาปัตติมรรคแล้วละทิฏฐิและวิจิ…

…้นถึงวิปัสสนาและวิโมกข์ที่ทำให้เกิดการเห็นแจ้งในหลักธรรม ทั้งในมรรคและผล การบรรลุของพระอริยบุคคลเช่นโสดาบันและสกิทาคาสี ประเด็นสำคัญคือความแตกต่างของวิโมกข์และการพัฒนาในด้านการเจริญธรรม โดยมุ่งเน้นไปที่…

…อิทธิวิธา (แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้) เพราะอรรถ ว่า มีประเภทแห่งฤทธิ์มีอธิษฐานฤทธิ์เป็นต้นฯ ที่ชื่อว่าทิพพโสต เพราะอรรถว่า โสตนั้นด้วย เป็นทิพย์ด้วย เพราะเป็นเหมือนโสตของ พวกเทวดา และเพราะเป็นธรรมชาตอาศัยทิพพ…

…ังอธิบายถึงการกำหนดอารมณ์ของจิตที่มีราคะและความแตกต่างระหว่างอภิญญา โดยเน้นความหมายของอิทธิวิธา ทิพพโสต และปรจิตตวิชานนา ที่กล่าวถึงความสามารถในการรับรู้จิตคนอื่นและวาระในอดีต บทเรียนนี้สำคัญในการเข้าใจ…

(สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส) พุทธภาษิตตรัสประทานโอวาทแก่อนาถบิณฑิกคฤหบดี โสดาบันอริยสาวกว่า ปญฺจิเม คหปติ ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาป ทุลลภา โลกสุม มีความว่า ดูก่อนคฤหบดี ธรรมเหล่…

บทความนี้กล่าวถึงโอวาทที่สำคัญซึ่งสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสได้ตรัสไว้แก่อนาถบิณฑิกคฤหบดี โดยเน้นถึงธรรม 5 ประการที่มนุษย์ปรารถนา ได้แก่ อายุ วรรณ สุข ยศ และสวรรค์ ซึ่งกล่าวถึงว่าความปราร

…ุตฺวาน อุปปชเชยย นรินทสฺส ภิยโย สมุปาทเน จิตต์ เตนาปัจ ชนินทสุส ต ต์ วิเสสมงคล คุณาลงฺการสมุมติ โยนิโส ปจฺจเวกฺขโต โสมนสฺสมนปุปก ปณิเธ ตทนนุตร์ โสตฺถิ จ มงคล สิยา ฯ ลำดับนี้ จะรับพระราชทานกล่าวพรรณนาพระ…

บทความนี้สรรเสริญความสำคัญของความไม่ประมาทในบุญกิริยาและประโยชน์ที่มาจากการทำบุญในทั้ง 4 ภูมิ ได้แก่ กามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และโลกุตตร โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่มีปัญญาซึ่งจะสามารถยึดประโยชน์ในชี

…ะวิจารณ์ทศพิธราชธรรมที่ทรงบำเพ็ญ อยู่ว่า อิจฺเจเต กุสเล ธมฺเม ตโต เต ชายเต ปีติ ฐิเต ปสฺสาหิ อตฺตนิ โสมนสฺสญจนปปก ฯ ขอพระองค์ทรงพิจารณาราชธรรมส่วนชอบ อันตั้งอยู่ในพระองค์ดังนี้นั้น ๆ เถิด แต่นั้น พระปิต…

บทความนี้นำเสนอพระราชจริยาที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสทรงบำเพ็ญเพื่อความสำเร็จแห่งพระราชธรรม โดยพูดถึงพระมหากษัตริย์เจ้าและการพิจารณาทศพิธราชธรรมที่ประกอบด้วยพระเกียรติยศและคุณธรรมอันสูง

…ล่วงไปแล้วด้วย เย จ พุทธา อนาคตา พระพุทธเจ้าทั้งหลายใดยังจะมีในอนาคตด้วย โย เจตรหิ สมฺพุทฺโธ พหุนน์ โสกนาสโน พระพุทธเจ้าพระองค์ใดในกาลปัจจุบัน ผู้กระทำโศกของคนเป็นอันมากให้พินาศ สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน วิหริ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส และการเคารพในพระธรรมอันทรงคุณค่าของพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงตรัสรู้ที่อชปาลนิโครธและการเคารพในพระธรรมถูกกล่าวถึงว่าเป็นธรรมดาสำหรับพระพุทธเจ้าทั้

…้เปิดให้มหาชนสัญจร ในพระนครทรงสร้างถนนจักรพรรดิพงศ์ และ ถนนอุณากรรณ์ กับสะพานอาวาสวิจิตร นริสรดำรัส โสมนัสนครา และสะพานเฉลิม ๔๗ รวม ๔ ตำบลนี้แผนกนวกรรม, อีกประการหนึ่ง ทรงตั้งพระราชบัญญัติรักษาช้างป่าเพ…

บทความนี้บรรยายถึงพระเกียรติพิเศษและพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งทรงประกาศกฎหมายและกฎระเบียบต่างๆ เพื่อพัฒนาประเทศ เช่น การจัดการที่ดิน การตั้งพระราชบัญญัติด้านกสิกรรมแ

… มีกำลังว่องไว แต่เข้าไปถึงความคร้าน ไม่ขยันในกาลที่ควรจะเพียร สํสนุนสงฺกปฺปมโน กุสโต ปญฺญาย มคฺค อลโส น วินฺทติ มีใจในอันดำริจมเสียแล้ว มัวเกียจมัวคร้านเสีย ย่อมจะไม่ได้ประสบพบทางหรือบรรลุ โลกุต ตรมรรค…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการทำกิจในเวลาที่เหมาะสม โดยมีการอ้างอิงพระพุทธภาษิตที่เตือนใจผู้คนในการใช้ชีวิตที่มีคุณค่า เพื่อไม่ให้พลาดโอกาสทั้งทางโลกและทางธรรม ผู้ที่ไม่รู้จักกาลอาจพลาดโอกาสและประสบ

…ตระกูลให้ยั่งยืนถาวร ถ้า ปล่อยปละให้เป็นพาล ก็จะทำความรำคาญเดือดร้อนให้ เข้าในภาษิตแย้งคำข้างต้นว่า โสจติ ปุตเตหิ ปุตติมา ชนมีบุตรย่อมละห้อยเพราะบุตรทั้งหลาย ดังนี้ ตลอดจนทำตระกูลให้เสื่อมสูญ เป็นที่สุด…

บทความนี้กล่าวถึงแนวทางการอบรมบุตรตามคำสอนของพระพุทธเจ้าที่มุ่งหวังให้นำทางให้บุตรหลานสามารถอยู่ในสังคมได้ดี โดยแบ่งออกเป็น 5 สถานที่สำคัญ เช่น ห้ามจากบาป, ให้ศึกษาศิลปะ, การมีครอบครัวที่ดีและการจัดสร

(สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส) ៨០ แห่งพระโสดาปัตติผล ที่จะพึงได้บรรลุในอัตภาพนั้นเสีย แม้ท้าวเธอเป็นพระราชาครองแผ่นดิน มีพระเดชานุภาพล่วงกฎหมาย…

เนื้อหาเกี่ยวกับการวิเคราะห์และศึกษาความเป็นไปของพระราชาในมุมมองทางศาสนา โดยเฉพาะเรื่องราวของพระโสดาปัตติผลและการเผชิญกับอุปสรรคในชีวิต การเน้นย้ำถึงความสำคัญของมิตรภาพและการสมัครสมานของพระราชาและพร…

…์มิได้ ก็จำ เสียกำลังและทรัพย์ไปในทางนั้นมาก รู้จักรวมกำลังและทรัพย์มาใช้ในทางที่เป็นประโยชน์ อนึ่ง โสด มาตั้งอยู่ในสมชีวิตา รู้จักประมาณในการจ่ายทรัพย์ แม้ในทางที่สมควรไม่ให้เกิดจำนวนทรัพย์ ที่หาได้ เข…

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเน้นการบริหารทรัพย์สินของรัฐอย่างมีประสิทธิภาพ รักษาผลประโยชน์ของประเทศ และช่วยเหลือประชาชนให้มีชีวิตที่ดีขึ้น โดยไม่สนับสนุนอบายมุขและตั้งงบประมาณให้เหมาะส