กล่าว : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 103 / 270

ประโยค - อภิธมฺมตฺถสงฺคหปาลียา สห อภิธรรมมาตวิภาวินีนาม อภิธมฺมตฺถสังคหฎีกา - หน้าที่ 12 ตติยปริจเฉทวณฺณนา หน้าที่ 121 ปีติสหคต์ เอก ขนธ์ ปฏิจจ ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทว ขนฺธา อเหตุ สุขสหคต เอก ขันธ์ ปฏิจจฯ

เนื้อหานี้เป็นการวิเคราะห์อภิธรรมโดยละเอียด ซึ่งกล่าวถึงขันธ์และการปฏิสนธิ รวมถึงการอภิปรายเรื่องโลกุตตรกุสลและผลจิตตา มีการให้ข้อมูลเกี่ยวกับความสำคัญขอ…

ประโยค - อภิธมฺมตฺถสงฺคหปาลียา สห อภิธรรมมาตวิภาวินีนาม อภิธมฺมตฺถสังคหฎีกา - หน้าที่ 160 ปญฺจมปริจเฉทวณฺณนา หน้าที่ 161 กทาจิ ทสวสฺสายุกตฺตา ๆ โย จิร ชีวติ โส วสฺสสต์ ชีวติ อปป์ วา ภิยโย วา ทุติยมฺปิ

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธมฺมตฺถสงฺคหปาลียากล่าวถึงข้อมูลที่สำคัญเกี่ยวกับการใช้ชีวิต และความคิดเห็นเกี่ยวกับความยืนยาวของชีวิตมนุษย์ นอกจากนี้ยังได…

ประโยค - อภิธมฺมตฺถสงฺคหปาลียา สห อภิธรรมมภาวิภาวินีนาม อภิธมฺมตฺถสังคหฎีกา - หน้าที่ 244 อฏฺฐมปริจเฉทวณฺณนา หน้าที่ 245 อตฺตโน สภาวาวิคเมน อปปวตฺตมานาน วิคตภาเวน อุปการกา เยว ธมฺมา วิคตปจฺจโย ฯ นิโรธ

ในหน้าที่ 244 และ 245 ของหนังสือ กล่าวถึงอภิธรรมและปัญหาที่เกี่ยวข้องกับนิยามศึกษา ธรรมชาติตามหลักอภิธรรมภายในบริบทของวิปาค โดยเน้นถึงความ…

…จิตฝ่ายโลกุตตระ ๘ จบบริบูรณ์ทุกประการ ด้วย ประการฉะนี้แล ฯ [สังคหคาถา] อนุตตรจิต (โลกุตตรจิต) บัณฑิตกล่าว ไว้ ๘ คือ กุศลจิตมี ๔ โดยประเภท แห่งมรรค ๔ วิบากจิตก็มี ๔ เหมือนกัน ๆ เพราะเป็นผลแห่งมรรคนั้น ๆ อกุ…

…ตกต่างกันจึงเป็นความรู้ส่วนหนึ่งในการศึกษาพระธรรมที่เกี่ยวข้องกับจิตใจ มีกุศลจิตและวิบากจิตที่บัณฑิตกล่าวถึงโดยรวมถึงมากมายภายในบริบทของคัมภีร์นี้.

…ถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 18 ในคณะทั้งหลาย คือในหมู่แห่งเทวดาและมนุษย์เป็นต้น ด้วยสามารถ แห่งคุณตามที่กล่าวแล้วนั่นแล เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าหมู่แห่งพระ อริยสงฆ์อันสูงสุด ฯ พระผู้มีพระภาคชื่อว่าสสัทธัมมคณุต…

ในหน้าที่ 18 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงความสำคัญของหมู่แห่งพระอริยสงฆ์และพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยเน้นถึงความสัมพันธ์ระหว่างพระธรรมและอริย…

…น รูปวจรจิต และอรูปาวจรจิต ตามควรเช่น เดียวกัน ฯ จิตที่ชื่อว่า โลกุตตระ เพราะอรรถว่า ข้ามขึ้นจากโลก กล่าวคือ อุปาทานขันธ์ โดยที่ไม่มีอาสวะ ได้แก่มรรคจิต ฯ ส่วนผลจิต ชื่อว่า โลกุตตระ เพราะอรรถว่า ข้ามขึ้นแล…

บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับการจำแนกประเภทของจิตในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยจำแนกจิตตามลักษณะเฉพาะที่มีอิทธิพลต่อการเกิดผล จิตที่ถูกจำแนกออกเป็นกามาวจรจิตและโลกุตตระ โดยจิตต่างๆ จะมี

…แปลกัน โดยเนื้อความและความหมายเป็นต้น เพราะฉะนั้น ในอธิการว่าด้วยกุศลจิตนี้ ท่านพระอนุรุทธาจารย์จึง กล่าวความเห็นผิดเท่านั้นว่า ทิฏฐิ ฯ ทิฏฐินั่นเอง ชื่อว่าทิฏฐิคตะ เพราะความที่ คต ศัพท์ เป็นไปในภาวะแห่งทิ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการอธิบายจิต ๒ ลักษณะ ได้แก่ โทมนัสสสหคตจิต และโสมนัสสสหคตจิตซึ่งรวมถึงความหมายของจิตที่ดีและความ…

…้น จึงชื่อว่าทิฏฐิคตสัมปยุตจิต ฯ เพร บุรพประโยคใด ย่อมปรุง คือจัด ซึ่งจิต โดยเครื่องตกแต่ง อันพิเศษ กล่าวคือความแกล้วกล้า หรืออีกนัยหนึ่ง จิตนั้นถูกบุรพ ประโยคนี้ปรุง คือจัด โดยนัยดังที่กล่าวแล้ว เพราะเหตุ…

ในบทนี้ กล่าวถึงความหมายของทิฏฐิที่ไม่มีอัตตาและความเข้าใจว่า จิตนั้นประกอบด้วยทิฏฐิและสังขาร ชี้ให้เห็นถึงความสั…

…่นแลโดย ๒ ส่วน ด้วยความต่างแห่งที่อาศัยมีจักขุเป็นต้น และกิจมีสัมปฏิจฉันนกิจเป็นต้น ในลำดับอกุศล จึงกล่าวคำเป็นอาทิว่า จักขุวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขาฯ วินิจฉัยในคำนั้น ดังต่อไปนี้ ๑-๑. เฉลยสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๐๕…

…มแตกต่างของมูลและอาการของจิต รวมถึงการวิเคราะห์อเหตุกจิตและการจัดหมวดหมู่ตามธรรมที่ประกอบด้วย อนึ่ง กล่าวถึงโลภมูล โทสมูล และโมหมูล ซึ่งทำให้เข้าใจถึงลักษณะและคุณสมบัติของจิตได้อย่างละเอียด โดยทางอภิธรรมจะ…

…ีกา - หน้าที่ 37 ขุดสุขทางกายเสีย ฯ อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าทุกข์ เพราะอรรถว่า ทนได้ ยาก อาจารย์พวกอื่นกล่าวว่า ธรรมชาติชื่อว่าทุกข์ เพราะอรรถว่า การให้โอกาสแก่ธรรมชาตินั้น ทำได้ยาก ดังนี้บ้าง ฯ จิตที่ชื่อว่า…

เนื้อหาในหน้าที่ 37 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกาทบทวนคำถามเกี่ยวกับความหมายของทุกข์และสุข รวมถึงอธิบายวิบากเป็นผลจากกุศลและอกุศล โดยมุ่งเน้นที่การขุดค้นสุขทางกายและจิตที่ถูกบรรยายไว

…ักขุวิญญาณเป็นต้นเหล่านั้น จึงสหรคตด้วยอุเบกขาเท่านั้น แม้ในอารมณ์ทั้งหมด ฯ ก็ภูตรูปทั้ง ๓ นั่นแหละ กล่าวคือ โผฏฐัพพะเป็นอารมณ์แห่งกายวิญญาณ เพราะฉะนั้น โผฏฐัพพารมณ์นั้น แม้กระทบที่กายประสาทแล้วก็เลยกายประ…

…ระหว่างอารมณ์และการปฏิบัติธรรมที่แตกต่างกันในแต่ละสถานการณ์ได้ถูกนำเสนออย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังมีการกล่าวถึงการเกิดขึ้นของสัมปฏิจฉันนะในลำดับของวิญญาณในความคิดเห็นที่มีวัตถุเป็นที่อาศัยในลักษณะเดียวกัน ซึ่…

…เอา ๓ คูณ โดยความ ต่างแห่งทีนะ มัชฌิมะ และปณีตะ จึงเป็นจิต ๑๕๑๒๐ ๆ ส่วนคำที่ ท่านอาจารย์พุทธทัตตเถระกล่าวไว้ว่า บัณฑิตพึงแสดงไขออกไปว่า กามาวจร กุศลจิตมี ๑๒๒๘๐ ดังนี้ นั้น บัณฑิตพึงเห็นว่า ท่านอาจารย์มิได้…

เนื้อหาประกอบด้วยการคำนวณจิตตามระบบอภิธัมมัตถะ โดยได้แสดงให้เห็นถึงการคำนวณจิตในลักษณะต่าง ๆ และอำนาจของกรรมที่มีผลต่อผลลัพธ์ เช่น กายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม พร้อมด้วยการทำความเข้าใจในการแสดงออกของกาม

…ไม่มี หามิได้ เพราะไม่มีสัญญาอย่างหยาบ แต่ยังมีสัญญา อย่างละเอียด ๆ แต่เพราะทำการทีฆะ ท่านอาจารย์จึงกล่าว เนว สญฺญานาสญฺญ์ฯ เนวสัญญานาสัญญานั่นแล เป็นอายตนะ เพราะ นับเนื่องในมนายตนะ และธัมมาตนะ เหตุนั้นจึง…

เนวสัญญานาสัญญายตนฌานหมายถึงอรูปฌานที่ ๔ ซึ่งไม่มีสัญญาหยาบ แต่ยังมีสัญญาละเอียดอยู่ โดยสัญญาในฌานนี้มีบทบาทในการกำหนดอารมณ์แห่งวิปัสสนา ผู้ที่ปฏิบัติฌานนี้จะไม่พบกิจแห่งสัญญาที่เด่นชัด แต่ยังมีกิจที่

…าวีนีฎีกา - หน้าที่ 59 ต่างแห่งอารมณ์ คือโคจร ๔ อย่าง มีอากาศเป็นต้นที่จะพึงก้าวล่วง และที่จะพึงยึด กล่าวคือกสิณ อากาศ วิญญาณ และความไม่มีวิญญาณ นั้น ๆ จริงอยู่ อรูปาวจรจิตนั้น ก้าวล่วงกสิณนิมิตที่เป็นอารม…

บทนี้นำเสนอการก้าวล่วงอารมณ์ในอภิธัมมะที่เกี่ยวข้องกับโคจร ๔ ประการซึ่งรวมถึงอากาศและวิญญาณ โดยให้ความสำคัญกับการเข้าใจในหัวข้อของอรูปาวจรจิตและโลกุตตรกุศลจิต เช่น สมาบัติและการประกอบด้วยมรรค ๔ และผล

…รียกว่าอย่างยิ่ง เพราะไม่มีจิตอื่นจะยิ่งไปกว่า ตน ท่านลงมติไว้ 4 ประการ อย่างนี้ คือ โลกุตตรกุศลจิต กล่าวคือ มรรค ๔ มี ๔ อย่าง โดยความต่างแห่งสัมประโยคของอัฏฐิงคิกมรรค ทั้ง 4 มีโสดาปัตติมรรคเป็นต้น ด้วยควา…

บทนี้อธิบายถึงโลกุตตรจิตซึ่งเป็นจิตที่มีความประเสริฐที่สุด โดยได้เสนอมุมมองเกี่ยวกับการตัดกิเลสและการบรรลุถึงสัมมาสมาธิผ่านมรรค ๔ อธิบายถึงความแตกต่างของจิตและผลของการกระทำที่เกิดจากกุศลจิต อธิบายการเ

…ที่ ๕ ก็ฉันนั้น ๆ จริงอยู่ การประกอบความนี้นั่นแล ปรากฏว่าเป็นความต้องการแม้แก่ท่านอาจารย์ เพราะท่านกล่าวไว้อย่างนั้น โดยตรงทีเดียวในนามรูปปริเฉท ฯ สมจริงดังคำที่ท่านอาจารย์กล่าวไว้ใน นามรูปปริเฉทนั้นว่า ๆ…

ข้อความนี้กล่าวถึงการตีความฌานทั้งรูปและอรูปในเชิงอภิธัมม โดยเน้นถึงความหมายของอนุตตรจิตและการแบ่งแยกในความต่างของฌ…

…็นต้นว่า เราเป็นผู้ประเสริฐกว่าฯ มานะนั้น มีความพองขึ้นเป็นลักษณะ ฯ จริงอย่างนั้น มานะนี้ท่านอาจารย์กล่าวว่า มีความอยากเป็นดุจธงเป็น เหตุปรากฏ ฯ ที่ชื่อว่าโทสะ เพราะอรรถว่า ประทุษร้ายฯ โทสะนี้ มีความ ดุร้า…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงความแตกต่างระหว่างญาณและทิฏฐิ โดยญาณรู้อารมณ์ตามความเป็นจริง ในขณะที่ทิฏฐิละสภาพที่ไม่มีจริง การม…

…และ ๕๕ เป็นต้น บัณฑิตพึงประกอบคามสมควรด้วย อำนาจการนับจิตตุปบาทเป็น ๑๒๑ และนับเป็น ๘๕ ฯ ท่านอาจารย์ กล่าวคำว่า สพฺพากุศลสาธารณา (ทั่วไปแก่อกุศลจิตทุกดวง) แล้ว กล่าวคำเป็นต้นว่า สพฺเพสุปิ (ในอกุศลจิตแม้ทั้ง…

ในหน้าที่ 98 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา มีการกล่าวถึงวิตก และการนับจิตตุปบาททั้ง 121 และ 85 โดยมีการอธิบายถึงหลักการของสพฺพากุศลสาธารณา และบทบาทของอำน…

…ะอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 101 ในบางครั้งก็ไม่เกิดรวมกัน เพราะมุ่งถึงความเกิดแห่งอารมณ์ของตน กล่าวคือวัตถุที่วิรัติจะพึงก้าวล่วง เพราะฉ เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์จึงได้กล่าว คำว่า วิสฺ วิสุ ดังนี้ ฯ อั…

ในบทนี้กล่าวถึงหลักการของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นการศึกษาเกี่ยวกับจิตและอารมณ์ที่เกี…

… ๑๘ คืออกุศลจิตเป็นโลภมูล ๔ กามาวจร โสภณจิต ๑๒ สุขสันตีรณจิตและหสนจิต ๒ และมหัค คตจิต และโลกุตตรจิต กล่าวคือจิตที่ประกอบในปฐมฌาน ทุติยฌาน พราราชวรญาณมุนี ต่อมาเป็นพระเทพวราภรณ์ (เปลี่ยน ปุณโณ ป.ธ. ๙) วัดบุ…

บทนี้นำเสนอการวิเคราะห์อภิธัมมัตถสังคหะซึ่งเน้นการศึกษาธรรมที่ประกอบด้วยจิตและเจตสิก 53 อย่าง โดยการจัดแยกธรรมเหล่านั้นตามเวทนา เหตุ กิจ และอารมณ์ รับรู้ถึงเวทนาทั้ง 5 ได้แก่ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส แ