ฐาน : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 725 / 142

…ฯ ธรรมที่เป็นเหตุโดยวัตถุ คือโดยอำนาจธรรมมี ๖, องค์ฌาน มี ๕ เพราะโสมนัสโทมนัสและอุเบกขา รวมเข้าไว้ในฐานเดียวกัน ด้วยอำนาจแห่งเวทนา ฯ องค์มรรคมี ๕ เพราะรวมมิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ และมิจฉาสมาธิ เข้าไว้ใน…

ในบทนี้มีการอธิบายถึงอธิบดีและความสัมพันธ์ของธรรมทั้งหลาย การยกอธิปติปัจจัยและความสำคัญของเหตุปัจจัยต่างๆที่สัมพันธ์ในพระพุทธศาสนา มีการจัดแบ่งประเภทขององค์ฌาน, องค์มรรค, และอินทรียธรรม พร้อมทั้งกล่าว

… ฯ ก็บรรดาธรรม ๑๔ อย่าง มีโลภะเป็นต้น เหล่านี้ มีสังคหะ ๕ อย่างนี้ คือ โลภะและทิฏฐิสงเคราะห์ ลงใน ๕ ฐานและ ๘ ฐาน อวิชชาสงเคราะห์ลง ใน ๓ ฐาน, ปฏิฆะสงเคราะห์ลงใน ๕ ฐาน กังขาสงเคราะห์ลงใน ๔ ฐาน, มานะและอุทธ…

…องค์มรรคอย่างละเอียด ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงประเภทของบาป ตั้งแต่โลภะ อวิชชา และปฏิฆะ ซึ่งมีการจัดแบ่งตามฐานต่าง ๆ อธิบายการคิดคำนึงและการเผาธรรมที่เป็นข้าศึก ในที่สุดยังได้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญขององค์ฌานและ…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 322 บรรดานีวรณ์เหล่านี้ อุทธัจจกุกกุจจะ และ ถีนมิทธะ พระชินเจ้าผู้คงที่ ทรงกระทำให้เป็น เพียงอย่างเดียว เพราะมีกิจ อาหาร และธรรม คู่ปรั

…การอธิบายถึงธรรมที่เรียกว่าอนุสัย ซึ่งสัมพันธ์กับกิเลสที่มีอยู่ในสันดาน และการเกิดขึ้นของกิเลสในพื้นฐานการดำเนินชีวิตประจำวัน ทั้งนี้ยังมีการเปรียบเทียบกิเลสกับการเป็นนิเพียรในอนาคต อดีต และปัจจุบัน ซึ่ง…

…ัสสตทิฏฐิ) ที่ ๓ ชื่อว่าความกำหนัดที่สหรคตด้วยภวทิฏฐิ ฯ ทิฏฐิ ๖๒ อย่าง ชื่อว่าทิฏฐาสวะฯ ความไม่รู้ในฐานะ ๔ คือ ในสัจจะ ๔ มีทุกข์ เป็นต้น ในส่วนสุดเบื้องต้น ในส่วนสุดเบื้องปลาย ทั้งในส่วนสุด เบื้องต้นและเ…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลีได้อธิบายเกี่ยวกับความกำหนัดซึ่งหมายถึงการติดใจในรูปภพและอรูปภพ โดยรวมถึงการกำหนัดในฌานและความพอใจที่นำไปสู่สัสสตทิฏฐิ ในบทนี้ยังกล่าวถึงทิฏฐิ ๖๒ อย่าง และอวิชชาที่ผูกพันสัตว์ทั้ง

…ในภวัคคพรหม ซึ่งเป็นที่เกิดและเป็นอารมณ์กับ ในโคตรภูซึ่งเป็นอารมณ์ด้วย ฉะนี้แล ฯ บัณฑิตพึงทราบสันนิษฐานว่า ถึงเมื่อธรรมเหล่าอื่นมีมานะเป็นต้น ซึ่งไหลไปจนถึงภวังคคพรหม และจนถึงโคตรภูมีอยู่ ธรรมทั้ง ๓ มีโล…

เนื้อหาเกี่ยวกับความหมายของอาสวะซึ่งมีความหมายในการเป็นสิ่งที่หมักอยู่และไหลไปจากภพถึงภวัคคพรหม อธิบายถึงเขตแดนที่เกิดขึ้นจากมริยาทและอภิวิธี และการมีอาสวะเกี่ยวข้องกับโลภะและธรรมอื่นๆ ที่ส่งผลกระทบถึ

…ายอริยมรรค กล่าว คือการตรัสรู้สัจจะ ด้วยอำนาจอรรถที่เป็นสภาคกันแห่งธรรมทั้งหลาย ต่างด้วยธรรมมีสติปัฏฐานเป็นต้น ชื่อว่าโพธิปักขิยสังคหะ ๆ การ สงเคราะห์ธรรมทุกอย่างเข้าด้วยกัน ด้วยอำนาจแห่งขันธ์เป็นต้น ชื่…

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหะชี้ให้เห็นถึงการจัดกลุ่มวัตถุธรรมที่มีลักษณะต่างๆ โดยแบ่งแยกตามอำนาจและคุณภาพของธรรม มีการสงเคราะห์ธรรมที่เป็นอกุศล, กุศล, และโพธิปักขิยธรรม โดยใช้คลังความหมายที่อธิบาย

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 315 ๓๓ อย่าง ๆ ในโลกุตตรจิตทั้ง ๘ ธรรม ๓๓ มีทั้งหมดก็มี ไม่มีสังกัปปะและปีติก็มี แม้ใน โลกิยจิตก็มีได้ ในเวลาวิสุทธิทั้ง ๖ เป็นไป ตามสม

…้อ่านได้เข้าใจความหมายและความสำคัญของแต่ละองค์ประกอบในธรรมะนี้ โดยบทความยังช่วยเสริมสร้างความรู้พื้นฐานในการศึกษาอภิธรรมทั้งในระดับธรรมและวิธีปฏิบัติประจำวันผ่านการเรียนรู้ในหลักการที่ถูกต้อง

…ามะ ๑ สัมมา สติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ ฯ ก็บรรดาธรรมเหล่านี้ สัมมาสติอย่างเดียว เท่านั้น ท่านเรียกว่า สติปัฏฐาน ๔ ฯ และสัมมาวายามะ (อย่างเดียว เท่านั้น) ท่านเรียกว่า สัมมัปปธาน ๔ เหมือนกัน ฯ [สังคหคาถา] ธรรมเหล่…

… ๘ ที่ประกอบด้วยสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา และอื่น ๆ โดยเน้นที่ สัมมาสติ ซึ่งเรียกว่า สติปัฏฐาน ๔ ในขณะที่ สัมมาวายามะ เป็น สัมมัปปธาน ๔ การศึกษาเหล่านี้ถือเป็นส่วนสำคัญในการพัฒนาจิตใจและการบรรลุ…

…บดีกล่าวไว้ ๔ อย่าง อาหารก็ อย่างนั้น (กล่าวไว้ ๔ อย่างเหมือนกัน) ฯ ในโพธิปักขิยสังคหะ พึงทราบสติปัฏฐาน ๔ คือ กายานุปัสสนา- สติปัฏฐาน ๑ เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน ๑ จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ๑ ธัมมานุปัสสนาสติป…

…ฌาน ๕ อย่าง องค์มรรค ๕ อย่าง อินทรียธรรม ๑๖ ประการ และพลธรรม ๕ อย่าง รวมถึงรายละเอียดเกี่ยวกับสติปัฏฐาน ๔ ประการ อาหารทางธรรม ๔ อย่าง สัมมัปปธาน ๔ และการบรรยายถึงอิทธิบาท ๔ และอินทรีย์ ๕ อย่างเพื่อให้เกิ…

…ัย คือกามราคะ ๑ ภวราคานุสัย อนุสัยคือภวราคะ ๑ ปฏิฆานุสัย อนุสัยคือปฏิฆะ ๑ มานานุสัย อนุสัยมานะ ๑ ทิฏฐานุสัย อนุสัย คือทิฏฐิ ๑ วิจิกิจฉานุสัย อนุสัยคือวิจิกิจฉา ๑ อวิชชานุสัย อนุสัย คืออวิชชา ๑ ฯ สัญโญชน์…

ในบทนี้ได้กล่าวถึงอนุสัยซึ่งประกอบด้วยกามราคานุสัย, ภวราคานุสัย, ปฏิฆานุสัย และอื่นๆ ที่มีผลต่อกิเลสในจิตใจ นอกจากนี้ยังพูดถึงสัญโญชน์ซึ่งประกอบด้วยกามราคสัญโญชน์, ปฏิฆสัญโญชน์ และอวิชชาสัญโญชน์ที่มีอ

… ความว่า เป็นรูปที่เหลือลงจากรูปที่ จะมีได้ในปฏิสนธิกาลและปวัติกาลแห่งพรหมที่เหลือ ๆ ก็รูปที่มีสมุฏ ฐาน ๓ และที่มีสมุฏฐาน ๒ แห่งพวกพรหมแม้ทั้งหมด ย่อมดับพร้อม กันทีเดียว เพราะพวกพรหมไม่มีการทิ้งสรีระไว้ใ…

บทความนี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา ซึ่งศึกษาความเป็นไปของชีวิตและการมีอยู่ของรูปในภาวะการดับของพรหม รูปแบบต่างๆ ของชีวิต รวมถึงการที่อาหารและฤดูมีอิทธิพลต่อการสร้างรูป นอกจา

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 303 อาหารที่มารดากลืนกิน แผ่ซ่านไปในสรีระ ตามแนวเส้นเอ็นสำหรับ และจำเดิมแต่เวลาที่โอชะจากเสมหะที่อยู่ใน รับรสของคัพภเสยยกสัตว์ ปากเป็นต

… และการกำหนดอายุ ไออุ่น และวิญญาณ ว่าจะเป็นเหตุที่ทำให้กายทิ้งอยู่ตามธรรมชาติ นำไปสู่การศึกษาถึงพื้นฐานและอวิชชาในอภิธัมมวิทยา โดยเฉพาะการพูดถึงจิตตชรูปและการขาดหายของกัมมชรูปในชีวิต การไม่มีฆานะ ชิวหา แ…

…ามสืบต่อของรูปกลาป เกิดพร้อมกับปฏิสนธิจิต ย่อมยัง อุตุชรูปให้เกิดขึ้นโดยลำดับเป็นต้นอย่างนี้ คือ ถึงฐานแห่งฤดูแล้วยัง สุทธัฏฐกรูปให้เกิดในฐิติขณะแห่งปฏิสนธิจิตนั้น และที่เกิดแล้วใน ฐิติขณะถึงฐานแห่งฤดูแล…

บทนี้อธิบายถึงขั้นตอนการเกิดของสัตว์ในช่วงเวลาต่างๆ ในท้องมารดา โดยใช้แนวคิดจากอภิธรรมและหลักบาลี เพื่อแสดงความเชื่อมโยงของการปฏิสนธิและหมวดงามในชีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของกา

…สงเคราะห์สัตว์จำพวกสังเสทชะ เฉพาะที่มีอายตนะบริบูรณ์เข้าในจำพวก อุปปาติกะ ฯ ส่วนอาจารย์พวกอื่นสันนิษฐานว่า ในคัมภีร์ยมกปกรณ์ พระผู้มีพระภาคตรัสถึงฆานะและชิวหา เป็นอายตนะที่มีปกติไปด้วยกัน ดังนี้แล้ว พรรณ…

เนื้อหานี้เน้นการอธิบายเกี่ยวกับอายตนะของอุปปาติกสัตว์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยกล่าวถึงความสำคัญของสังเสทชสัตว์ที่ไม่มีฆานะ และรายงานข้อคิดเห็นจากอรรถกถาจารย์ที่อธิบายการจัดหมวดหมู่ของสัตว์นี้ อธิบายถ

…กำเนิด ผู้หนวกแต่กำเนิด ผู้ไม่มีฆานะแต่กำเนิด กะเทย และสัตว์ผู้ เกิดในต้นกัลป์ ฯ บัณฑิตพึงทราบสันนิษฐานว่า บรรดาสัตว์เหล่านั้น พวกอุปปาติกะที่บังเกิดในสุคติ ด้วยกรรมมีอานุภาพมาก ไม่ได้จักขุ โสตะ และฆานะ …

บทความนี้สำรวจเกี่ยวกับกลาปและสัตว์ตามที่เสนอในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงความสอดคล้องของแต่ละประเภทของสัตว์ที่มีภาวรูปและอายตนะในบริบทของการเกิดและปฏิสนธิกาล โดยยกตัวอย่างกลาปและแนวคิดที่เก

…ธรรม (๓ อย่าง มีชาติเป็นต้น) เป็นสภาวะ ฯ [อธิบายรูปกลาปต่างๆ] ก็เพราะรูปเหล่านี้ เมื่อบังเกิดจากสมุฏฐานมีกรรมเป็นต้น ย่อม ไม่เกิดแยกกัน โดยที่แท้ ย่อมเกิดรวมเป็นหมวดเดียวกัน เพราะฉะนั้น เพื่อแสดงการกำหนด…

เนื้อหานี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยนำเสนอความสัมพันธ์ของสังขตธรรมและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการเกิดในเชิงอภิธัมมะ พระโบราณาจารย์อธิบายถึงการกำหนดนับรูปเป็นหมวดและบทบาทต่างๆ

…ป ความเหมาะแก่ การงานแห่งรูป ความเจริญขึ้นแห่งรูป ความสืบต่อแห่งรูป อาหารที่ ทำเป็นคำๆ มีจิตเป็นสมุฏฐาน ดังนี้ แม้นั้น บัณฑิตพึงทราบว่า ทรง หมายเอาความที่ปัจจัยอันยังรูปให้เกิด อาศัยความเกิดแห่งรูป ไม่ลด…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์เกี่ยวกับลักษณะของรูปและชาติในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงความสำคัญของปัจจัยที่ทำให้เกิดรูป ชาติ และการเกิดแก่และตายตามหลักการในพระบาลี กล่าวถึงว่าชาติอันเป็นผลมาจา

…ด้กล่าวคำมีอาทิว่า เตโชธาตุ ฐิติปปัตตา (เตโชธาตุถึงฐิติขณะแล้ว) ดังนี้ ฯ ကေ (อธิบายรูปที่เกิดจากสมุฏฐานทั้ง ๔] หทัยรูปและอินทรียรูปทั้ง ๕ ชื่อว่ากัมมรูป (รูปเกิดจากกรรม) เพราะเกิดจากกรรมอย่างเดียว ฯ แท้จ…

…้ได้อธิบายถึงภาวะแห่งฤดูและโอชะที่มีผลกระทบต่อกำลังในฐิติ ผ่านคำอธิบายที่เกี่ยวข้องกับเตโชธาตุและรากฐานของรูปที่เกิดจากกรรมและปัจจัยพื้นฐานต่างๆ โดยมีการแสดงให้เห็นถึงประเภทของรูป อาทิเช่น กัมมรูป และรูป…

…น ฯ ન્ ติให้ตั้งขึ้น ๆ มิใช่ยังรูปและอิริยาบถอย่างเดียวเท่านั้น ให้เกิดขึ้น ๆ แต่บัณฑิตพึงทราบสันนิษฐานในคำว่า โวฏฺฐพฺพน ฯ เป ฯ ชเนนฺติ นี้ แม้โดยคำอันไม่แปลกกันว่า โวฏฐวนจิตและ ชวนจิต ที่เป็นไปในมโนทวาร…

บทความนี้นำเสนอการศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างอิริยาบถและวิญญัติในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยอธิบายถึงความหมายและการทำงานร่วมกันของอิริยาบถและวิญญัติ รวมถึงการเคลื่อนไหวของร่

…ที่เว้นจากปัจฉาชาตปัจจัยและอันปัจจัยมีอาหารเป็นต้นไม่อุดหนุนเป็นไป เพราะตนเป็นผู้จรมา และเพราะถือเอาฐานะแห่งรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ดำรงอยู่ได้ด้วยกัมมชรูปทั้งหลาย ฯ ส่วนในจุติจิต พึงทราบวินิจฉันว่า เพราะ…

บทความนี้กล่าวถึงการเกิดของจิตทั้งสองประเภท คือ ปฏิสนธิจิตและจุติจิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งว่าจิตเหล่านี้ไม่มีความสามารถในการทำให้รูปเกิดขึ้นได้ เนื่องจากไม่มีองค์ฌานอันเป็นปัจจัยพิเศษ ข้อความนี้อิงตามคำสอ