สัจจะต่อความดี อานุภาพพลิกโลก : หน้า 33/162

๒.๒ ใจเป็นธาตุรู้ ขณะกายประกอบด้วยธาตุหยาบ ๕ คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม และธาตุไฟ ธาตุทั้ง ๕ นี้ ไม่ใช่ธาตุรู้ กายจึงรู้ไม่ได้ แต่ใจเป็นธาตุละเอียดย้อนมนุษย์และอุปกรณ์ใด ๆ ไม่สามารถช่วยให้เห็นใจได้ ใจเป็นธาตุมีการทำงาน ๕ ขั้นตอน ที่ทำให้รู้เห็นความจริงได้ ดังนี้ ๑) ขั้นเห็น ประสาทสัมผัสทั้ง ๕ รับข้อมูลภายนอก ส่งให้สมอง แล้วสมองส่งข้อมูลนั้นให้ใจ กล่าวคือ เมื่อการกระทบ รูป กระทบเสียง งูดกระทบกลิ่น ลิ้นกระทบรส กายกระทบสัมผัส จากคน สัตว์ สิ่งของ และธรรมชาติล้วน ประสาทตามู ลิ้น และ กายก็ส่งรูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัสนั้น ๆ ให้สมอง โดยส่งเป็น ค่ื่นเห็นไปให้สมอง แล้วสมองก็ส่งคลื่นเห็นเหล่านั้นไปให้ใจ ใจจึง เห็นสิ่งเหล่านั้นเป็นภาพตามไปด้วย พร้อมกับอารมณ์ที่ใจรู้สึก ๒) ขั้นจำ เมื่อคลื่นเห็นของรูป เสียง กลิ่น รส และ สัมผัสส่งมาถึงใจแล้ว ใจก็นึกภาพคลื่นเห็นเหล่านั้นให้เป็นรูปรวมถึงอารมณ์ที่ใจรู้สึกเป็นข้อมูลความจำเก็บไว้ในใจ ๓) ขั้นคิด ใจนำภาพรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และอารมณ์ที่ใจรู้สึกเกี่ยวกับคน สัตว์ สิ่งของ ธรรมชาต ที่เห็นจากคลื่นเห็น มาคิดว่าอะไร มีคุณหรือโทษ มีหรือไม่มีประโยชน์อย่างไร ๔) ขั้นรู้ เมื่อใจคิดแล้ว ก็เกิดการร้าวว่า ตนต้องทำอะไร กับใคร ที่ไหน อย่างไรต่อไป และรู้ด้วยว่าทำไมต้องทำ ทำอย่างไรจะไม่ทำให้เดือดร้อนต่อตนเอง ผู้อื่น และสิ่งแวดล้อม