คำ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 216 / 614

…าคเจ้ามิได้ตรัสไว้ในรูปกัณฑ์ ก็ชื่อว่ามีอยู่โดยปกรณ์ (อาคม) และโดยยุกติฯ ในปกรณ์และยุกติทั้ง ๒ นั้น คำในปัฏฐานซึ่งมาแล้ว อย่างนี้ว่า รูปที่มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยเป็นไปนั้น เป็นปัจจัย โดยความเป็นนิ…

เนื้อหาได้บรรยายถึงความสัมพันธ์ระหว่างหทัยวัตถุและธาตุ โดยเฉพาะมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ นอกจากนี้ยังอธิบายว่าหทัยวัตถุมีความสำคัญเป็นที่อาศัยแห่งธาตุทั้งคู่ และบทบาทของธาตุเหล่านี้ในประสบการณ์ของชีวิต

…า ไม่มีกลิ่นเป็นต้นในรูปโลก ก็ถูกท่านอาจารย์ทั้งหลาย คัดค้านเสียแล้ว ในปกรณ์นั้น ๆๆ อิติ ศัพท์ แม้ในคำว่า อิจฺเจว๋ นี้มีปการเป็นอรรถ ฯ ด้วย อิติ ศัพท์ที่ปการเป็นอรรถนั้น พระ อนุรุทธาจารย์ประมวลความต่างแ…

เนื้อหาในหน้าที่ 289 พูดถึงรูปแบบและข้อคิดในอภิธัมมัตถสังคหะ ซึ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างจิตกับรูปเข้าไว้ โดยใช้ศัพท์และแนวคิดที่อธิบายคุณธรรมที่สำคัญ เช่น โคจรคาฬิกรูป และอวินิพโภครูป เพื่อให้เข้าใจ

…ด ชื่อว่าเป็นเหตุแห่งรูป ใน อุปปาทขณะแห่งจิตเท่านั้น จะพึงมี อาจารย์บางท่านท้วงว่าดังนี้ ฯ จะเฉลยใน คำของอาจารย์บางท่านนั้นว่า กิริยาเครื่อง กำหนดภังคขณะ พระผู้มีพระภาคตรัส แล้วในธรรมอันหนึ่งเท่านั้นฉัน…

…ี่ยวกับธรรมชาติของจิตและรูปแบบการเกิดขึ้นในบริบทของความทุกข์และความเป็นอยู่ นอกจากนี้ยังมีการอ้างถึงคำสอนของพระผู้มีพระภาคที่เกี่ยวข้องกับเหตุและปัจจัยต่าง ๆ ในอุปปาทขณะแห่งจิต.

…ามนัยที่ท่านกล่าว ไว้ในมูลฎีกาเป็นต้น (และ) โดยพิสดารตามนัยที่ท่านกล่าวไว้ใน อภิธัมมัตถปกาสินีฎีกาฯ คำว่า ปฐมภวงฺคมุปาทาย ความว่า จิต ๓๕ เกิดขึ้นอยู่จำเดิม แต่ภวังค์ดวงแรก เกิดในลำดับแห่งปฏิสนธิจิตนั่นแ…

…านี้ไม่มีความสามารถในการทำให้รูปเกิดขึ้นได้ เนื่องจากไม่มีองค์ฌานอันเป็นปัจจัยพิเศษ ข้อความนี้อิงตามคำสอนของอาจารย์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นการวินิจฉัยจากอรรถกถาจารย์ว่า จุต…

…ธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 295 (พรากจากกันไม่ได้) ฯ เพื่อแสดงความพิเศษแห่งคำว่า "จิตที่ช่วย ค้ำจุนอิริยาบถและยังรูปให้เกิดขึ้น" นี้ ท่านอาจารย์จึงทำการถือเอา อิริยาบถและวิญญัติ…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์คำว่า 'จิตที่ช่วยค้ำจุนอิริยาบถ' ในบริบทของอภิธัมมัตถ และอธิบายถึงความสำคัญของจิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภา…

…่อมเกิดรวมเป็นหมวดเดียวกัน เพราะฉะนั้น เพื่อแสดงการกำหนดนับรูปเป็นหมวดๆ และสรูป ท่านอาจารย์จึงกล่าว คำว่า เอกุปปาท เป็นอาทิ ฯ บทว่า สหวุตฺติโน ความว่า มีความเป็นไปร่วมกันด้วยสามารถ แห่งรูปที่เข้าถึงกลาป…

เนื้อหานี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยนำเสนอความสัมพันธ์ของสังขตธรรมและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการเกิดในเชิงอภิธัมมะ พระโบราณาจารย์อธิบายถึงการกำหนดนับรูปเป็นหมวดและบทบาทต่างๆ

…น และที่เกิดแล้วใน ฐิติขณะถึงฐานแห่งฤดูแล้ว ย่อมยังสุทธิฏฐกรูปให้เกิด ในภังคขณะแห่ง ปฏิสนธิจิตนั้นฯ คำว่า โอชาผรณมุปาทาย ความว่า จำเดิมแต่เวลาที่โอชะจาก

บทนี้อธิบายถึงขั้นตอนการเกิดของสัตว์ในช่วงเวลาต่างๆ ในท้องมารดา โดยใช้แนวคิดจากอภิธรรมและหลักบาลี เพื่อแสดงความเชื่อมโยงของการปฏิสนธิและหมวดงามในชีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของกา

… มีลหุตาเป็นต้น ก็ไม่มีในรูปภพเหล่านั้น เพราะไม่มีความกำเริบแห่งธาตุมีอันกระทำความเฉื่อยช้าเป็นต้นฯ คำ ตามที่กล่าวนั้นเป็นเหตุที่ไม่สมควร ฯ เพราะว่า ความเป็นไปแห่งธรรม ที่เป็นข้าศึกต่อลหุตารูปเป็นต้นนั้…

บทความนี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา ซึ่งศึกษาความเป็นไปของชีวิตและการมีอยู่ของรูปในภาวะการดับของพรหม รูปแบบต่างๆ ของชีวิต รวมถึงการที่อาหารและฤดูมีอิทธิพลต่อการสร้างรูป นอกจา

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 305 คำมีประมาณเท่านี้แล้ว บัดนี้ เมื่อจะแสดงนิพพาน จึงกล่าวคำเป็นต้น ว่า นิพฺพานํ ปน ดังนี้ฯ ท่านอาจารย์แส…

บทความนี้กล่าวถึงการแสดงความเข้าใจในนิพพานผ่านคำสอนของอาจารย์ โดยเน้นการทำให้แจ้งเกี่ยวกับธรรมชาติและการตัดกิเลส พร้อมการวิเคราะห์เชิงครรลองที่สามาร…

…วีนีฎีกา - หน้าที่ 306 สภาพที่ชื่อว่า อุปาทิ เพราะอรรถว่า ถูกอุปาทานมีกามุปาทานเป็นต้น ยึดไว้มั่น ฯ คำว่า อุปาทิ นี้ เป็นชื่อว่าแห่งเบญจขันธ์ฯ อุปาทินั่นแล อันเหลือจากกิเลสทั้งหลาย ฉะนั้น จึงชื่อว่าอุปา…

…ิเสส โดยอรรถที่เชื่อมโยงกับธรรมชาติของนิพพาน ที่ว่างจากราคะ โทสะ และโมหะ การให้ความหมายของนิพพานผ่านคำนิยามที่สะท้อนธรรมชาติที่ไม่มีสิ่งหลุดพ้น และคำพรรณนาถึงพระพุทธเจ้าที่พ้นจากตัณหาทุกอย่าง

…วีนีฎีกา - หน้าที่ 307 ชื่อว่ามเหสี เพราะอรรถว่า ทรงแสวงหา คือค้นคว้า คุณอันใหญ่ มีสีลขันธ์เป็นต้นฯ คำว่า อิติ จิตต์ เป็นต้น เป็นคำกล่าวย้ำ ปรมัตถธรรมทั้ง 4 มีจิตเป็นต้น ที่ได้จำแนกไว้แล้วโดยปริเฉททั้ง …

บทความนี้นำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหะและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา โดยเน้นคำอธิบายเกี่ยวกับคุณธรรมและจิตที่มีความสำคัญในการเข้าใจปรมัตถธรรมทั้ง 4 เสนอมุมมองเกี่ยวกับการจำแนกและ…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 320 ประกอบเหล่าสัตว์ไว้ในวัฏฏะ หรือในเครื่องยนต์คือภพเนืองนิตย์ กับ ผลกรรม หรือกับภพอื่นเป็นต้น หรือกับทุกข์ ฯ ชื่อว่ากายคันถะ เพราะอรร

…ยวกับการยึดมั่นและการถือศีลวัตรในทางพระพุทธศาสนา ซึ่งการยึดถือเหล่านี้ส่งผลต่อกรรมและวัฏฏะของสัตว์. คำว่า กามุปาทาน และ สีลัพพตุปาทาน ถูกกล่าวถึงเพื่อชี้ให้เห็นถึงการมีอยู่ของความเลวในการยึดติด และความส…

…กัน ฯ เพราะอุทธัจจกุก- กุจจะเป็นต้นเหล่านั้น มีความหดหู่และความ ไม่สงบเป็นกิจ มีความคร้านกายและความ คำนึงถึงญาติเป็นเหตุ มีความเพียงและความ สงบเหล่านี้เป็นคู่ปรับ (เป็นปฏิปักษ์) ฯ [อธิบายอนุสัย] ธรรมที่…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับความหมายของนีวรณ์ในอภิธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุทธัจจกุกกุจจะและถีนมิทธะ ที่มีผลต่อการสงบจิตใจ ในการอธิบายถึงธรรมที่เรียกว่าอนุสัย ซึ่งสัมพันธ์กับกิเลสที่มีอยู่ในสันดาน และการเกิดขึ้น

…ทธะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อิสสะ และนิคูหนา (มัจฉริยะ) สงเคราะห์ลงในฐานเดียว ฯ [อธิบายองค์ฌานและองค์มรรค คำที่ควรกล่าวในจำพวกเหตุ ข้าพเจ้าได้กล่าวแล้วในหนหลัง นั่นแล ฯ ธรรมชาตมีวิตกเป็นต้นเหล่านั้น ชื่อว่าฌา…

…้าพเจ้าได้กล่าวถึงประเภทของบาป ตั้งแต่โลภะ อวิชชา และปฏิฆะ ซึ่งมีการจัดแบ่งตามฐานต่าง ๆ อธิบายการคิดคำนึงและการเผาธรรมที่เป็นข้าศึก ในที่สุดยังได้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญขององค์ฌานและการรวมกันของหมวดธรรมต…

…ู้รู้ ทั่วถึงแล้ว (พระอรหันต์) ชื่อว่าอินทรีย์ เพราะอรรถว่า เป็นใหญ่ เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์จึงกล่าวคำมีอาทิว่า จักขุนทรีย์ ฯ แต่ใน อรรถกถาพระพุทธโฆษาจารย์ได้มีกล่าวอรรถแห่งอินทรีย์ไว้ แม้อย่างอื่น มีอร…

เนื้อหานี้กล่าวถึงความสำคัญของธรรมที่เกิดจากความสุขและความเชื่อในชีวิต โดยเฉพาะในขณะที่มีพัฒนาการทางความรู้ อธิบายถึงการปฏิบัติและความรู้เกี่ยวกับจตุสัจจธรรมและชิ้นส่วนของอินทรีย์ที่เกี่ยวข้องในสภาวะต

… (๕๒) สุขุมรูป ๑๖ และนิพพาน ๑ ย่อมถึงการนับว่า ธัมมายตนะ ในจำพวกอายตนะ และว่า ธัมมธาตุ ในจำพวกธาตุฯ คำว่า เสสา เจตสิก ได้แก่ เจตสิก ๕๐ ที่เหลือจากเวทนาและสัญญา ฯ ถามว่า ก็เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคจึงทร…

บทความนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ทุกข์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าทุกข์เกิดจากตัณหาและสาเหตุแห่งทุกข์นั้นมีชื่อเรียกว่า 'ทุกขสมุทัย' พร้อมแสดงให้เห็นถึงความดับแห่งทุกข์ในธรรมชาติที่เรียกว่า 'ทุก

…้งหมด ย่อมถึงการประมวลลงในอารัมมณปัจจัย อุปนิสสย ปัจจัย กัมมปัจจัยและอัตถิปัจจัย ฯ ก็ในปัฏฐานนัยนี้ คำว่าสหชาตรูป บัณฑิตพึงทราบว่า มีอยู่ ๒ อย่าง แม้โดยประการทั้งหมด ด้วยอำนาจ แห่งรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของปัจจัยที่ทำให้เกิดวิบากและธรรม รวมถึงการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างจิตและเจตสิกที่มีผลต่อการเกิดของรูปและวิญญาณ ธรรมทั้งหลายสามารถแบ่งออกได้ตามลักษณะและกาลเวลา แต่ทั้งหมด

…า ฐิติที่พูดออกมากระทบ คือกระแทกที่ฐานกรณ์ทั้งหลาย มีคอและเพดาน เป็นต้น ชื่อว่าอาหัจจปัจจัยฐิติ ฯ ก็คำนั้นย่อยประกาศความที่อาจารย์ เหล่านั้นเป็นผู้มีถ้อยคำน่าหัวเราะเยาะ โดยเพียงแต่ได้ยินเท่านั้น จริงอย…

บทความนี้นำเสนอความหมายและอิทธิพลของอวิชชาในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่ามันมีความสำคัญอย่างไรต่อการรู้และไม่รู้ในอริยสัจ ๔ รวมถึงการอธิบายเกี่ยวกับปฏิจจสมุปบาทและบทบาทของปัจจัยในธรรมชาติ โดยยก

…้งหลาย มีอวิชชาเป็นต้นเหล่านี้ เป็นธรรมที่มีปกติเกิดขึ้น โดยความเป็นแห่ง ปัจจัยธรรมนั้น ฉะนี้แล ฯ ન คำว่า เอว ฯ เป ฯ โหติ ความว่า ความปรากฏขึ้น คือความ เกิดขึ้นแห่งทุกขักขันธ์ คือแห่งกองทุกข์ กล่าวคือวั…

เนื้อหาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างตัณหาและอุปาทาน โดยอธิบายว่าตัณหาคือปัจจัยที่นำไปสู่อุปาทานและสามารถส่งผลต่อการเกิดและการดับของชีวิต ซึ่งมีส่วนเชื่อมโยงกับชาติ ชรา และมรณะ ด้วย อธิบายความเข้าใจผิดเ

…ีฎีกา - หน้าที่ 366 และ (ตามอำนาจ) แห่งอวิชชาและสังขารทั้ง ๒ ซึ่งท่านได้โดยการ ประมวล (สงเคราะห์) ฯ คำว่า อายตี ผลปญฺจก ได้แก่ผล ๕ อย่าง มีวิญญาณเป็นต้น ที่ท่านกล่าวไว้ด้วยศัพท์คือชาติชารและมรณะ ซึ่งจะ …

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกาที่อธิบายเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างเหตุและผลในทางธรรม โดยเฉพาะการเชื่อมโยงระหว่างอดีตกับปัจจุบันและอนาคต โดยเน้นว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบ